Adam Mickiewicz był związany z tajnymi stowarzyszeniami Filomatów i Filaretów, z tego powodu był pod obserwacją carskiej policji. W 1823r. został uwięziony w zamienionym na więzienie klasztorze ojców Bazylianów w Wilnie. Następnie został zesłany w głąb Rosji i objął posadę nauczyciela. W latach 1824-1829 przebywał w Petersburgu, Odessie, Moskwie oraz na Krymie. W Rosji zetknął się ze środowiskiem dekabrystów. Poznał Konrada Rylejewa i Aleksandra Bestużewa i to właśnie o nich jest wiersz „Do przyjaciół Moskali” zamykający III część „Dziadów”.
„Do przyjaciół Moskali” to utwór, który poeta poświęca swoim rosyjskim przyjaciołom. W pierwszej strofie wieszcz przywołuje postaci swoich przyjaciół, którzy podobnie jak on byli więzieni i prześladowani. Jednak to nie tylko Polacy są traktowani w taki sposób, poeta wspomina przede wszystkim Rosjan, prawdziwych patriotów, którzy nie bali się przeciwstawić caratowi. W drugiej strofie autor przedstawia swojego przyjaciela Rylejewa, wybitnego literata i dekabrystę, który zginął na szubienicy. Podmiot liryczny nie może pogodzić się ze stratą bliskiej osoby. „Gdzież wy teraz? Szlachetna szyja Rylejewa. Którąm jak bratnią ściskał, carskimi wyroki.” Adam Mickiewicz używa moralnej przestrogi: „Klątwa ludom, co swoje mordują proroki”, która jest odniesieniem do Biblii. W kolejnej zwrotce pisarz mówi o Bestużewie, który podobnie jak Rylejew, był dekabrystą. Aleksander był żołnierzem i wieszczem, został skazany na pracę w kopalniach. „Dziś w minach ryje, skuta obok polskiej dłoni”. Autor zwraca uwagę na to, że obok Rosjan, w carskich kopalniach pracowali Polacy. I to właśnie wspólny żywot łączył polskich i rosyjskich rewolucjonistów. W czwartej strofie wieszcz mówi o tym, że istnieją jeszcze straszniejsze i gorsze kary. „Innych może dotknęła sroższa niebios kara”. Obawia się, że ktoś z jego przyjaciół mógł zostać wplątany w carską machinę i dostawać ordery w zamian za pracę urzędniczą. Wizja, w której jego przyjaciele kłaniają się carowi, przeraża autora. Mickiewicz dopuszcza do siebie myśl, że jego znajomi mogą walczyć przeciwko Polakom. Następna strofa jest manifestem wolności, autor nazywa swoje słowa „pieśniami żałosnymi” jednak mają one natchnąć ludzi do walki z uciemiężeniem. „Aż na północ zalecą te pieśni żałosne, […] Niech wam zwiastują wolność, jak żurawie wiosnę”. W kolejnej zwrotce poeta wspomina o tym, że będąc w niewoli musiał ukrywać swoje prawdziwie uczucia, jednak przyjaciołom zawsze pokazywał, jaki jest naprawdę. „Pókim był w okuciach, Pełzając milczkiem jak wąż, łudziłem despotę.” Na zakończenie autor uświadamia Rosjanom, że utwór nie jest skierowany przeciwko nim, lecz przeciw despoty. Poeta chcę wyswobodzić naród rosyjski, który coraz bardziej podlega carowi. Mówi o tym, że Rosjanie łatwo przyzwyczajają się do ciemiężcy i potrafią zaatakować tych, którzy chcą im pomóc. „Do cierpliwie i długo noszonej obroży, że w końcu gotów kąsać – rękę, co ją targa”
Adam Mickiewicz również w innych utworach wspomina o Rosjanach. W „Panu Tadeuszu” pojawia się kapitan Rykow oraz major Płut. Są to postacie antagonistyczne. Kapitan Rykow jest przyjazny Polakom, rozumie ich niepodległościowe dążenia, twierdzi, że Rosjanie i Polacy mogą żyć obok siebie, nie przeszkadzając sobie. Major Płut jest postacią negatywną, mimo że pochodził z polskiej rodziny, walczył przeciwko rodakom. Nie liczyły się dla niego żadne ideały. W „Dziadach cz. III” przedstawione są również dwie, kontrastujące ze sobą postaci: Bestużew i Nowosilcow. Aleksander jest młodym dekabrystą i intelektualistą, który rozumie całe zło carskiej machiny. Nowosilcow jest okrutnym senatorem i despotą, który zrobi wszystko, aby pozostać w łasce cara. W scenie VI Mickiewicz krytykuje służalstwo i podłość carskich urzędników. Podczas snu Nowosilcow jest dręczony przez diabły, które nasyłają na niego straszny sen. Najpierw senator jest powszechnie szanowany przez wszystkich, dostaje ordery i pieniądze od cara. Wszyscy mu się kłaniają i boją się go. Potem następuję zwrot akcji. Nowosilcow traci łaskę cara, traci wszystkie urzędy, staje się nikim. Ludzie z niego drwią i wyśmiewają go. Poeta pokazuję, że jedno zdanie cara kształtuje opinie ogółu Rosjan. Krytykuje carski despotyzm. W „Wielkie Improwizacji” car jest uosobieniem największego zła, Konrad był bliski bluźnierstwa, gdy pod wpływem działań szatana, był bliski nazwania cara „Bogiem”.
Adam Mickiewicz podzielił Rosjan na prawdziwych patriotów, oraz tych, którzy ślepo wierzą carowi i wykonują jego polecenia. Krytykuje zachowanie tych drugich i twierdzi, że takie zachowanie nie prowadzi do niczego dobrego, ponieważ to nie tylko Polacy są prześladowani przez władcę Rosji, ale również sami Rosjanie. Strach przed władzą można pokonać. Jest to konieczne, aby zwyciężyć w walce o niepodległość. Car jest synonimem słowa szatan.
