Biblia księga nad księgami

Biblia, z grec. biblios, dosłownie znaczy księgi. Biblia więc to zbiór ksiąg, uważanych przez Żydów i chrześcijan za księgi święte. To najbardziej znane dzieło na świecie, tłumaczone na 1200 języków. To jednocześnie arcydzieło literatury, dzieło wielu autorów, dzieło o różnych rodzajach i gatunkach literackich.
Są w niej dzieła historyczne, epickie, np. poemat opisowy w Księdze Genesis, biografia w ewangeliach, są utwory liryczne, np. Księga Psalmów, Pieśń nad Pieśniami, Hymn o miłości św. Pawła, dramat w Księdze Hioba.
Pisane przez różnych autorów, w różnym czasie, są księgi biblijne pisane różnie: innym językiem, przy użyciu innych środków artystycznych. Łączy je obrazowość, poetyckość języka pełnego symboli, alegorii. Środki te zwielokrotniają sens poszczególnych tekstów, nadając im obok dosłownego znaczenie metaforyczne, moralne i eschatologiczne.
„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię..." Tak rozpoczyna się Biblia, a zarazem Księga Genesis, opis stworzenia świata i człowieka. Jest to poemat opisowy. Sześć dni stworzenia to jakby sześć strof swoistej pieśni o stworzeniu. „I tak upłynął wieczór i poranek - dzień pierwszy..., drugi..., trzeci... A widział Bóg, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre" - oto powracający refren tej pieśni.
W pierwszych trzech strofach jest mowa o oddzieleniu światłości od ciemności, wód górnych od dolnych, mórz od lądów i pojawieniu się roślinności. Kolejne trzy zwrotki wymieniają: na sklepieniu niebieskim - słońce, księżyc i gwiazdy, w wodzie i w powietrzu - ryby i ptaki, na ziemi - zwierzęta i człowiek. W taki oto sposób poemat wyraża religijną prawdę, że wszystko, co istnieje, jest dziełem Boga. Podział dzieła na sześć strof to zamysł literacki i jednocześnie pouczenie, że po sześciu dniach pracy należy odpoczywać, świętować i dziękować Bogu.
Do literackich walorów księgi zaliczyć należy również zestawienie przeciwieństw, takich jak: niebo - ziemia, woda - ląd, światło - ciemność, dobro - zło, kobieta - mężczyzna, dzień - noc, które osoba wszechwładnego i wszechwiedzącego Boga łączy i harmonizuje. W ten sposób biblijny autor kreuje postać Boga, który tworzy z niczego, porządkuje przeciwieństwa i wyznacza człowiekowi określoną rolę.
Na przykładzie Księgi Genesis można zaobserwować również charakterystyczne cechy stylu biblijnego. Początek opisu stworzenia to typowy styl mówiony: zdania pojedyncze i krótkie, złożone, przeważnie współrzędnie, przytoczona mowa nie¬zależna (słowa Boga). Wiele zdań rozpoczyna się od spójników: i, a - jak w języku mówionym. Także powtórzenia i symetria w poszczególnych częściach wskazują na pierwotny, wygłaszany charakter tekstu. Szyk przestawny: „dzień pierwszy", „powierzchnia sucha ", „ rośliny zielone ", a także rzadko używane wyrazy: „ niechaj", „światłość", „nasienie" nadają tekstowi ton poważny, podniosły, naśladowany w różnych stylizacjach biblijnych.
Typowy poetycki charakter mają psalmy. Jest ich 150. Tradycja przypisywała ich autorstwo królowi Dawidowi. Dziś wiadomo, że jest on autorem 73 psalmów. Dzisiaj słowo psalm oznacza utwór poetycki o charakterze modlitewnym, hymnicznym. Są psalmy uwielbiające Boga, dziękczynne, prośby, błagania. W oryginale są zrytmizowane i podzielone na wersety. W tradycji polskiej przekładano je w strofach (Kochanowski). Współcześnie Czesław Miłosz wrócił do wersji wersetowej. Przekład psalmów jest wielką sztuką i miarą poetyckiego kunsztu. Jako utwory poetyckie posługują się bogatymi metaforami, np. Psalm 1 przedstawia na zasadzie kontrastu człowieka błogosławionego i nieprawego. Stąd porównania: człowiek prawy to drzewo, liść znajduje się zawsze blisko źródła, a więc blisko Boga. Nieprawy porównany jest do plew, które rozmiata wiatr i skazany na potępienie, usychanie z braku wody.
W Psalmie 12 podmiot liryczny szuka ratunku przed ludźmi nieprawymi. Tu także obserwujemy paralelizm w zestawieniu prawości i nieprawości. Prawość to wierność i prawda, nieprawość to bezbożność, brak wierności, kłamstwo. Podmiot liryczny porównuje język Boga i człowieka. Język człowieka jest „gładki", bo człowiek posługuje się kłamstwem, język Boga to „srebro ogniem wypróbowane siedmiokroć", czyli jest czysty, prawdziwy.
Księga Hioba należy do ksiąg mądrościowych. Jej tematem jest poszukiwanie sensu życia, zła, cierpienia. Hiob to człowiek cierpiący jak Chrystus niewinnie. Dramat Hioba to napięcie pomiędzy przekonaniem o niewinności a świadomością, że doświadcza go Bóg. Hiob nie może tego zrozumieć. Nie pojmuje tłumaczeń przyjaciół, że musiał zasłużyć na karę i cierpienie. Odważnie broni swej prawości, posuwa się nawet do bluźnierstwa. Jest tragiczny jak bohaterowie tragedii antycznej.
Poruszony w Księdze Hioba problem jest odwiecznie związany z losem człowieka. Problem zła i cierpienia idzie z nami od kolebki do grobu i nie można go zrozumieć, można przyjąć go z pokorą, rezygnacją i ludzką godnością. Tego uczy los Hioba. Dzieje Hioba to także próba wiary, ciężka, okrutna, ale tego kto wytrwa, czeka nagroda, tak jak Hioba. Księga Hioba jest dramatem. Poszczególne jego części to dialogi między Bogiem i szatanem, Hiobem i Bogiem, Hiobem a jego przyjaciółmi, pełne dramatycznego napięcia i tragizmu.
W ewangeliach zwracają uwagę swą moralną wartością i metaforycznymi walorami liczne przypowieści (parabole). Przypowieść jest to opowiadanie złożone z dwóch części. Część pierwsza jest opisem rzeczywistości, obrazem życia codziennego, część druga to morał, pouczenie, sens metaforyczny, alegoryczny, rozszerzający znaczenie opowieści. Powszechnie znane są przypowieści o siewcy, o synu marnotrawnym, o robotnikach w winnicy, o miłosiernym Samarytaninie. Wszystkie one uczą określonych zachowań, zawierają przykazania, nakazy moralne.
Przepięknym utworem jest Hymn o miłości św. Pawła. Jakżeż inną jest miłość z tego wiersza w porównaniu z Pieśnią nad Pieśniami. To nie jest miłość zmysłowa, to najwyższa wartość wypełniająca życie człowieka. Część 1(1-3 wers) to wizerunek człowieka, który odrzuca miłość, jest on podobny do brzęczącej miedzi i brzmiącego cymbała (dźwięk pusty, nijaki, głuchy).
Część 2 to obraz miłości, która jest łaskawa, cierpliwa, ufna, wierna, doskonała, wieczna, niezniszczalna, największa. Obce są jej: zazdrość, pycha, bezwstyd, egoizm, zło, niesprawiedliwość. Powtarzają się w tej części słowa „zawsze ", „ wszystko ", w opozycji do słów „ nic ", „ niczym " w części 1. Tak przedstawiona miłość jest wartością najwyższą w życiu człowieka. Kończy swój hymn św. Paweł słowami:
,, Tak więc trwają wiara, nadzieja, miłość - te trzy: z nich zaś największa jest miłość".
Rozpoczyna Biblię poemat o stworzeniu świata, a kończy Apokalipsa - tajemniczy poemat o Sądzie Ostatecznym. Księga ta jest proroctwem pełnym symboli, metafor, alegorii, trudnym, ale przejmującym ostrzeżeniem. Na symbolikę Apokalipsy składają się: symbolika liczb, np. siedem to nieskończoność, nieodkryte tajemnice, cztery to znak wymierności, skończoności, symbolika kolorów, np. biały - chwała, zwycięstwo, ognisty - wojna, cierpienie, czarny - głód, nędza, żałoba, symbolika przedmiotów, np. pieczęć to symbol wyroków bożych, księga to zapis planów bożych wobec świata, symbolika postaci, np. baranek to Chrystus Zbawi¬ciel, śmierć - czwarty jeździec Apokalipsy to alegoria przemijania. W tradycji kulturowej słowo apokalipsa stało się symbolem katastrofy, zagłady, np. II wojna światowa była nazywana apokalipsą spełnioną.
Tak więc jest Biblia księgą zamkniętą, całością od narodzin świata po jego zagładę. Jest dziełem wielkim, które w ogromny sposób wpłynęło na naszą świadomość, kulturę i sztukę. Jej wartość jest niezmierzona, niezgłębiona. Jest to wartość moralna, dydaktyczna, jest to księga życia.