"Pana Tadeusza" pisał człowiek, który cieszy się Polską i wszystkimi rzeczami, które są, które stanowią całość codziennego polskiego życia zbiorowego ... Na to, by w pełni przejąć się "Panem Tadeuszem", wystarczy być Polakiem...- pisze profesor Juliusz Kleiner.
Ten niezwykle piękny i bardzo polski utwór Adama Mickiewicza najczęściej bywa przez historyków literatury polskiej jako poemat. Poeta Julian Przyboś doszukuje się w "Panu Tadeuszu" elementów baśni. Czy można powiedzieć zatem, że 'Historia szlachecka" jest epopeja narodową?
Dzieło a. Mickiewicza jest niewątpliwie utworem poetyckim. Można to dostrzec, nawet jeśli nie zaczęło się czytać tekstu: widać wyraźnie podział na wersy, charakterystyczny dla poezji.
Czytając utwór, dostrzegamy rymy w układzie parzystym i możemy sprawdzić, ze "Pan Tadeusz" pisany jest trzynastozgłoskowcem. Ponadto poeta stosuje ogromne bogactwo środków artystycznego wyrazu, np. porównania homeryckie, usposobienia, metafory itd. typowych dla utworów poetyckich.
W "Panu Tadeuszu" możemy wyodrębnić wątek narodowowyzwoleńczy, wątek miłosny, wątek dotyczący sporów o zamek Horeszków. Wszystkie wymienione wątki łączy postać Jacka Soplicy- ks. Robaka. Utwór A. Mickiewicza spełnia zatem warunek postawiony w pierwszym zdaniu definicji.
Dalej, zgodnie z definicją, epopeja posiada "kompozycję epizodyczną, gdyż każda jej część stanowi właściwie odrębną całostkę fabularną".
Że jest tak w przypadku utworu A. Mickiewicza, potwierdza pełny tytuł: "Pan Tadeusz, czy ostatni zjazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem".
Poemat rzeczywiście składa się z dwunastu ksiąg. Każdą z nich można traktować jako odrębną całostkę fabularną, poświęconą konkretnemu tematowi, zgodnie z tytułem, np. Księga I, nosząca tytuł "Gospodarstwo", zapoznaje nas z dworem soplicowym i jego mieszkańcami, Księga II oprowadza nas po "Zamku", VI przedstawia "Zaścianek" Dobrzyńskich, itd.
Według definicji "w epopei wszechwiedzący narrator ujawnia się wyraźnie w apostrofie, inwokacji czy w innych dygresjach lirycznych". "Dziś piękność twą w całej ozdobie widzę i opisuję, bo tęsknię po Tobie" mówi A. Mickiewicz w apostrofie. Niejednokrotnie jeszcze poeta czyni, w epickim utworze, dygresje liryczne. NP. w księdze IV: :Drzewa moje ojczyste[...] czyli was znajdę jeszcze? Czy dotąd żyjecie? Wy koło których niegdyś pełzałem jako dziecię" i w księdze XI: "urodzony w niewoli, okuty w powiciu, ja tylko jedna taką wiosnę miałem w życiu".
Natomiast ostatnie dwa wersy dzieła brzmią:
"I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem,
A com widział i słyszał, w księgi umieściłem".
Nie ma zatem wątpliwości, że w "Panu Tadeuszu" pojawia się narrator wszechwiedzący i że jest nim sam a. Mickiewicz.
Jacek Soplica, Sędzia, Stolnik, Gerwazy, Tadeusz, Telimena to niektórzy bohaterowie jednostkowi. Utwór jest jednak również związany z "polskim życiem zbiorowym", a bohaterem jest zespół typów staropolskich" i szlachta polska tamtego okresu.
Zgodnie z definicją "zwykle jedna z głównych postaci pełnio role bohatera pozytywnego: jest jako wzór i przykład do naśladowania".
Wydaje się słuszne stwierdzenie, ze takim bohaterem jest w "Panu Tadeuszu" Jacek Soplica- ksiądz Robak ta wiąże wszystkie wątki. Utwór ukazuje perypetie życiowe tego dynamicznego bohatera, któremu nieobce były gwałtowne, wielkie uczucia- miłość do kobiety i ukochanie ojczyzny- rzutujące na burzliwe losy- zbrodnię, pokutę i rehabilitację.
Adam Mickiewicz wykazał niezwykłą wiedzę o naturze ludzkiej. Stworzył realistyczny, plastyczny portret psychologiczny swego bohatera. Droga życiowa Jacka Soplicy wskazywała czytelnikom, jak można służyć krajowi. Nie stanowią w tym przeszkody ani wady charakteru, ani błędy przeszłości, ani każdego zwyczajnego szlachcica.
Powyższe argumenty w pełni wykazują, że zgodnie z definicją "pan Tadeusz" może być zaliczony do gatunku "epopeja".