JAN ONUFRY ZAGŁOBA - CHARAKTERYSTYKA POSTACI

JAN ONUFRY ZAGŁOBA

1a. Dane personalne
Jan Onufry Zagłoba herbu Weczele był starszym mężczyzną. Nie miał on już własnej rodziny, lecz był bardzo związany z Janem Skrzetuskim i jego małżonką Heleną. Skrzetuscy nazywali go „ojcem”, natomiast ich dzieci zwracały się do Zagłoby jak do dziadka. Zagłoba sam nazywał Helenę „córuchną”.
Był szanowanym szlachcicem i rycerzem, który stanowił przykład dla innych młodych pokoleń szlachty polskiej.

1b. Wygląd zewnętrzny
Zagłoba był postacią, po której widać było, że stoczył niejedną walkę. Na jego głowie znajdowała się szeroka blizna, przez którą widać było czaszkę, jedno oko miał zakryte bielmem. Mimo wieku ciągle posiadał szerokie ramiona. Posiadał białą brodę i był gruby. Cytat: „Czerstwo jeszcze wyglądał jak tur. Wiek nie zgarbił szerokich jego ramion;(...) Z oka(…) patrzyło mu zdrowie i dobry humor, brodę miał białą, ale minę gęstą i twarz czerwoną, zdobną na czole w szeroką bliznę, przez którą było widać kość czaszki”

1c. Cechy osobowości
Zagłoba obdarzony był wielkim poczuciem humoru. Potrafił on swoją mową i dowcipem rozbawić dosłownie każdego; w tym także króla Jana Kazimierza.
Był znakomitym mówcą. Swą mową potrafił zjednoczyć ludzi. Świadczy o tym sprytne i zabawne przekonanie Rocha Kowalskiego o pokrewieństwie między nimi.
Cytat: „Mów mi wuju”.
Był wierny swoim zasadom. Kierował się głównymi założeniami rycerstwa średniowiecznego. Najważniejszy dla niego był Bóg, honor i ojczyzna.
Charakteryzowała go ogromna odwaga i męstwo. Stawiał sprawy państwa ponad wszystko. Świadczy to o tym, że był patriotą. Podczas gdy Janusz Radziwiłł oddał cześć Karolowi Gustawowi, Zagłoba jako pierwszy rzucił buławę i oznajmił, że książę jest zdrajcą. Cytat: ‘Pytajcie się, jakie korupcje wziął od Szweda? Ile mu wyliczono? Co mu jeszcze obiecano? Mości panowie, oto Judasz Iskariota! Bodajeś konał w rozpaczy! Bodaj ród twój wygasł! Bodaj diabeł duszę z Ciebie wywlókł… Zdrajco! Zdrajco! Po trzykroć zdrajco!”
Posiadał także cechy przywódcze. To dzięki niemu morale i chęć do walki w dowodzonej przez niego armii rosły.
Był osobą zaufaną, na którą jego przyjaciele mogli zawsze liczyć. Nieraz wyciągnął swych kompanów z trudnej sytuacji.

2a. Biografia retrospektywna
O przeszłości Zagłoby dużo nie wiemy. Wiadomo jedynie, że zasłynął w wielu wojnach (jak pisze Sienkiewicz: „W czasie walk sprzyjało mu ogromne szczęście”). W pierwszej części Trylogii uratował i ocalił Helenę Skrzetuską. Brał udział w obronie Zbaraża, gdzie zabił dowódcę kozackiego- Burłaja.
2b. Manifestacja cech wewnętrznych przez wygląd
Zagłoba jako mężczyzna z ogromnym poczuciem humoru zawsze był wesoły. Uśmiech rzadko schodził z jego wielkiej twarzy. Był dumnym szlachcicem co charakteryzowała jego wyprostowana sylwetka. Był bardzo waleczny i mimo wieku jego ciało było zawsze gotowe do walki.

2c. Zwyczaje i czynności powtarzalne

Zagłoba bardzo lubił kosztować wytwornych trunków. Uwielbiał dobre wino, wódkę i przede wszystkim miód.
Kolejną czynnością często pojawiającą się w tekście były jego żarty. Lubił żartować ze wszystkiego i ze wszystkich.

2d. Otoczenie przedmiotowe

Charakterystycznymi przedmiotami, po których łatwo było rozpoznać pana Zagłobę była szabla, z którą się nie rozstawał oraz antałek z miodem pitnym.

2e. Działania

Gdy Zagłoba dowiedział się o tym, że zbliża się wojna ze Szwedami, bez wahania oświadczył (nie patrząc na swój wiek), że się na nią wybiera.
W czasie kiedy Kmicic miał zostać rozstrzelany przez szlachtę laudańską, Zagłoba uratował go, w odpowiednim czasie przedstawiając listy Janusza Radziwiłła, w których była mowa o wstawieniu się Babinicza za nimi.
Podczas niewoli u księcia Radziwiłla, Zagłoba od razu planował ucieczkę, którą udało mu się podstępem zrealizować podczas podróży z Rochem Kowalskim.

2f. Wypowiedzi

Kilka cytatów należących do Zagłoby:
• Niech zginę ja i pchły moje!
• Mów mi wuju (do Rocha Kowalskiego)
• Bodaj was psi pojedli! Bodaj was Żydzi na kołnierzach nosili! - do wilków
• Zawszem mówił, że gorzałka jeno tęgiej głowie służy
• Już żelazny hełm na głowie nosi i słusznie, bo kapusta z sagana najlepsza
• Już tak widać jest, że kto się o Radziwiłła otrze, ten sobie wytarty kubrak zaraz ozłoci. Łatwiej tu, widzą, o promocję niż u nas o kwartę gniłek. Wsadzisz rękę w wodę z zamkniętymi oczami i już szczupaka dzierżysz

2g. Przeżycia wewnętrzna

W czasie zabawy z dziećmi Skrzetuskich był bardzo zadowolony i szczęśliwy. Cieszył się, że jest tak blisko swych przyjaciół, którzy zastępowali mu rodzinę.
Podczas zdrady Radziwiłła Zagłoba aż kipiał ze złości. Był przerażony i jednocześnie oburzony decyzją księcia, który zdradził ojczyznę.
Gdy Roch Kowalski znajdował się w niewoli u Szwedów, Zagłoba bardzo się tym przejął, gdyż razem z Kowalskim bardzo się zaprzyjaźnili.

3. Pozycja danej postaci w stosunku do innych postaci utworu

Jan Zagłoba był znamienitym rycerzem i szlachcicem. Jego imię rozsławione było na całą Rzeczpospolitą (częściowo może przez jego ubarwione opowiadania o swych osiągnięciach). Swą pozycją i zachowaniem różnił się od pozostałych bohaterów Trylogii.
Był przedstawicielem cech szlachty polskiej, często głównie jej wad. Posiadał skłonności do trunków, pieniactwa, tchórzostwa i lenistwa. Jednakże mimo tych negatywnych cech jest jedną z przyjaźniejszych postaci.

4. Postać jako nośnik orientacji ideologicznej

Zagłoba swą postacią budził zaufanie. Dla wielu młodych stanowił autorytet i wzór do naśladowania (jeśli chodzi o chęć do walki, zasługi i oddanie). Szlachta polska była dumna z niego i jego zasług. Jego kompani, a mianowicie Jan Skrzetuski, Michał Wołodyjowski, a wcześniej także Longinus Podbipięta byli bardzo usatysfakcjonowani z możliwości służenia u jego boku.

5. Postać wobec tradycji literackiej

Zagłoba jest postacią reprezentującą typowe cechy szlacheckiego sarmatyzmu. Łączy w sobie cechy charakteru kilku rzeczywistych postaci. Np. wzorem dla szlachcica miał być teść Sienkiewicza Kazimierz Szetkiewicz, a także autor pamiętników, z których korzystał Sienkiewicz – Jan Chryzostom Pasek. Zagłoba miał także licznych literackich poprzedników: Ulissesa (Odyseusza), żołnierza-samochwała z komedii Plauta i szekspirowskiego Falstaffa.
Źródło punktu 5.- Encyklopedia