Model postaci kobiecej w ,,Lalce" B. Prusa i ,,Cierpieniach młodego Wertera" J.Goethego

W utworach wielu pisarzy, postać kobiety stała się motywem przewodnim. Kobieta w różnych epokach była portretowana zupełnie inaczej, jednakże da się również znaleźć pewne podobieństwa. W niniejszej pracy postaram się porównać obraz kobiety w literaturze XX wieku – pannę Izabelę Łęcką z ,,Lalki” Bolesława Prusa z Lottą, ukochaną bohatera ,,Cierpień młodego Wertera” J.W. Goethego. Trzecią zaś postacią kobiecą użytą w porównaniu będzie Lady Makbet – bohaterka ,,Makbeta” W. Szekspira, a więc bohaterka oświeceniowa.
Pierwsza z modelowych postaci kobiecych - Izabela Łęcka, reprezentantka arystokracji XX wieku, na początku powieści jest ukazywana subiektywnie, z perspektywy zauroczonego nią Stanisława Wokulskiego. Jest ona piękną, żyjącą jakby w innym, wymarzonym przez siebie świecie arystokratką. Nie pracuje i nie ma żadnych ważniejszych zajęć, wymagających jakiegokolwiek wysiłku. Jest zapatrzoną w siebie egoistką, przekonaną, że inni istnieją po to, by jej służyć. Przywykła do sztucznego świata salonów, nie zna świata rzeczywistego. Pracę traktuje jako karę za grzechy. Nie dostrzegała problemów finansowych rodziny, wie jedynie tyle, że nie może podróżować za granicę. Zrozumiała, że musi wyjść dobrze za mąż, by ktoś przejął troskę o zaspokajanie jej potrzeb. Nie jest też zdolna do pokochania kogoś w sposób szczery, potrafi jedynie flirtować ze swoimi adoratorami. Nie rozumie i nie doceniała Wokulskiego, nie dostrzegała jego uczuć, traktuje go jedynie jako sługę, choć dla niego jest jedyną miłością, nieskazitelnym aniołem. Gotowa jest w końcu za niego wyjść, skoro nie było innych kandydatów. Jednakże ewentualne małżeństwo z człowiekiem pochodzącym z niższej warstwy społecznej traktuje jako poświęcenie i akt łaski. W jej świadomości nie istnieją żadne zasady moralne, nie wyznaje też żadnych wartości. Bolesław Prus skonstruował więc model kobiety – arystokratki, obiekt westchnień szalenie zakochanego człowieka nie bywającego na salonach. Jej wdzięk i styl jest sztuczny i wyuczony, interesują ją jedynie pieniądze i wygody, nosi ona pewnego rodzaju ,,maskę”, za którą kryją się same wady: egocentryzm, bezwzględność i bezduszność, wiara w przesądy klasowe, obojętność, chęć do zabawy cudzymi uczuciami. Izabela Łęcka jest bez wątpienie femme fatale – typem kobiety rujnującym życie zakochanym w niej mężczyznom.
Główna bohaterka powieści ,,Cierpienia młodego Wertera” – Charlotta jest ukochaną tytułowego bohatera. Podobnie jak Izabela dla Wokulskiego, tak i ona dla Wertera jest anielską, nieskalaną i piękną istotą. Jednakże w przeciwieństwie do niej jest uczciwa i prostoduszna. Nie gra na uczuciach Wertera i nie bawi się nim, od samego początku jest serdeczna i ciepła dla swojego adoratora . Docenia jego uzdolnienia artystyczne – rysowanie, a także niesamowity urok osobisty. Lubi przebywać w jego towarzystwie. Można powiedzieć, że jest zupełnym przeciwieństwem Izabeli, jeśli chodzi o charakter i usposobienie. Jest bowiem wzorem szlachetności i dobra. Nie zdradza swojego męża Alberta, ale też nie unika Wertera. Opiekuje się swoi m rodzeństwem, nie łamie słowa danego matce. Zachowuje się zupełnie inaczej niż Łęcka – nie jest skrępowana sztucznymi etykietami towarzyskimi, jest naturalna i swobodnie zachowuje się w towarzystwie. Nie zachowuje się jak księżniczka, szanuje ludzi z niższych warstw, sama jest zresztą mieszczanką. Nie stroni również od wysiłku – ma wiele talentów, pięknie gra na fortepianie i tańczy. Podobieństw między obiema paniami jest bardzo mało. Są one równie piękne, wyidealizowane przez swoich adoratorów, uważane za ich ,,bratnie dusze”. Obie również dużo czytają, jednakże Lotta nie żyje w wyimaginowanym świecie.
Drugoplanowa bohaterka tragedii ,,Makbet” autorstwa oświeceniowego twórcy Williama Szekspira, została zaprezentowana jako kobieta wynaturzona, zła, demoniczna. Jest ona żoną tytułowego bohatera, pana szkockiego, później zresztą króla. Uważana jest za główną przyczynę wszystkich dramatycznych akcji w utworze. Stanowi obraz kobiety zupełnie innej, niż w późniejszych, wyżej wymienionych epokach. W czasie trwania akcji tragedii, diametralnie się zmienia. Na początku, dowiadując się w liście od męża o jego powrocie do domu wraz z królem Szkocji Dunkanem oraz przepowiedni czarownic, że Makbet ma objąć władzę w państwie, postanawia popchnąć męża do spełnienia słów przepowiedni i zamordowania Dunkana. Takie posunięcie świadczy o ogromnej ambitności bohaterki, jej przebiegłości i sprycie. Widząc wahanie małżonka, wyśmiewa go i wyszydza. Sama bowiem wyznaczyła sobie cel, i do niego dąży, bez względu na konsekwencje. Zduszenie w sobie kobiecej wrażliwości, niewinności i uległości, świadczy o tym, jak silną psychicznie kobietą jest Lady Makbet. Różni się zupełnie od Lotty i Izabeli. Nie jest bierna i obojętna na to, co dzieje się wokół niej jak Izabela Łęcka, nie jest też dobroduszna i delikatna jak Lotta. Jednakże podobnie jak bohaterka ,,Lalki”, jest niewrażliwa na ludzkie cierpienia i uczucia, egoistyczna i bezwzględna. Odznacza się także zimną krwią i opanowaniem – kończy bowiem ,,dzieło” odnosząc sztylet na miejsce zbrodni i mażąc krwią zabitego króla jego pijanych strażników. W chwilach słabości podtrzymuje swojego męża na duchu, chroni go przed wyjawieniem spisku. Przemiana wewnętrzna Lady Makbet następuje po objęciu władzy w kraju przez jej męża. Wówczas to małżonkowie odsuwają się od siebie. Makbet odrzuca miłość żony, a popełniona zbrodnia zabija w nim resztki wrażliwości. Widać tutaj, iż Lady Makbet znalazła się w zupełnie odwrotnej sytuacji, niż wymienione bohaterki z następnych epok. Nie igra z uczuciami męża, tak jak Izabela, która mimo zaręczyn z Wokulskim, dalej oddawała się flirtowaniu, czy Lotta, która mimo miłości do Wertera, wybiera rodzinę i dom. Nie ona zraniła serce partnera, a sama została zraniona. Podobnie zresztą jak Werter i prawdopodobnie Wokulski, popełnia samobójstwo. Po pewnym czasie zaczynają ją dręczyć wyrzuty sumienia spowodowane popełnioną zbrodnią. Zaczyna mieć przywidzenia, nocami nie śpi, krążąc po zamku i bezskutecznie próbując zmyć niewidzialną krew swojej ofiary. W końcu nie mogąc już dłużej wytrzymać psychicznie, posuwa się, jak wcześniej wspomniałam, do zamachu na własne życie.
Podsumowując, można stwierdzić, że model postaci kobiecej, jej sposób ukazywania jak i postrzegania znacznie ewoluował. Między wizerunkiem kobiety ukazanym w ,,Lalce” a obrazami przedstawionymi w oświeceniowej tragedii ,,Makbet” oraz romantycznej powieści ,,Cierpienia młodego Wertera”, wiele jest podobieństw jak i różnic. Najwięcej podobieństw jest między Lottą i Izabelą, bowiem można powiedzieć, że Lady Makbet to nie kobieta-anioł, jak jej następczynie w epokach późniejszych, a kobieta-demon. Łęcka i Charlotta to kobiety uległe, bierne, nie mające jakichś ważniejszych celów, zaś Lady Makbet to kobieta o silnej psychice, działająca aktywnie w realizacji postawionych sobie celów. Największym podobieństwem, między wszystkimi paniami jest fakt, iż ich adoratorzy bądź mężowie, poddali się ich niesamowitemu urokowi i czarowi, zapominając o zdrowym rozsądku.