Motyw winy i kary . Omów różne sposoby jego funkcjonowania w literaturze.

T:Motyw winy i kary . Omów różne sposoby jego funkcjonowania w literaturze.

W literaturze w której pewne motywy bezustannie powracają już od czasów starożytnych jednym z najbardziej charakterystycznych jest motyw winy i kary.

Człowiek czasem gdy nie widzi już wyjścia ze swojej ciężkiej sytuacji , popełnia błąd który narusza normy postępowania prawne, obyczajowe lub moralne . Możemy to przekroczenie nazywać różnie : przewinieniem , występkiem , grzechem , zamachem przeciwko sobie lub ludzkości , ale za każdym razem jest to wina za popełniony czyn . Aby odpokutować swój czyn lub zrekompensować straty poniesione z naszej winy zostajemy poddani karze , która jest różna w zależności od naszego wykroczenia .Może to być kara zasłużona , kara pozbawienia wolności , kara najokrutniejsza- śmierci . Do poddania się karze obliguje nas prawo karne danej społeczności , które jest zbiorem norm , po przekroczeniu których czyn nasz staje się przestępstwem . Obok prawa karnego istnieje prawo napisane – moralne , które również należy przestrzegać . Motyw winy i kary był poruszony już w dawnych czasach ponieważ kara była jest i będzie czynnikiem naturalnym . Najlepszym jednak wyznacznikiem kary jest nasze sumienie . Wina i kara towarzyszą człowiekowi od zarania dziejów . Już pierwsi rodzice musieli ponieść surowa karę za złamanie zakazu Boga. Zrywając owoc z drzewa zakazanego Ewa zostanie obarczona wielkim trudem brzemienności w bólu będzie rodzić swe dzieci . Natomiast Adam za posłuchanie żony i zjedzenie owocu zakazanego w trudzie będzie zdobywał pożywienie . Pierwsi rodzice obarczą grzechem pierworodnym przyszłe pokolenia ludzkości.

W Biblii odnajdujemy wiele przykładów winy i kary , następnym z nich jest sprzeniewierzenie się Bogu przez Faraona Egipskiego , któremu Mojżesz i Aron przynoszą wieści od Boga „Wypuść mój lud , aby urządził na pustyni uroczystość ku mojej czci” oraz aby uwolnił naród Izraelski spod władzy Egiptu .Dla Faraona naród Izraelski był siłą roboczą do wrabiania cegieł , wiec nie chciał wypuścić ludzi , którzy przynoszą mu korzyść . Bóg postanowił ukarać nieugiętość zachłannego władcy. Na naród Egipski spadają plagi: najpierw wody Nilu zamieniają się w krew , potem przychodzą plagi żab , komarów i much , umierają zwierzęta , ludzie chorują na wrzody i pryszcze . Na pola spada grad , a po nim nadlatuje szarańcza . Wreszcie nad całym Egiptem na trzy dni zapadają ciemności . Najcięższą plaga która spotkała władcę i jego naród była śmierć pierworodnych , która nie ominęła nawet syna Faraona .Po ostatniej pladze władca Egipcjan zezwala Izraelitom na opuszczenie krainy Nilu . Z winy jednego nieugiętego człowieka cierpią tysiące niewinnych ludzi . Plagi są tutaj karą za nieposłuszeństwo i zlekceważenie nakazu Boga.

Karę poniósł także Prometeusz – mitologiczny ojciec ludzkości, tytan który stworzył człowieka . Jego dzieło było jednak niedoskonałe słabe i bezbronne . Bohater ten więc trzy razy przekroczy normy panujące na Olimpie by dać szczęście ludzkości . Pierwszym była kradzież paru iskier z rydwanu słońca dla duszy człowieka . Drugim przekroczeniem była także kradzież , ale zarzewia ognia i przyniesienia go do siedzib ludzkich . Już za drugi występek Prometeusz i stworzony przez niego człowiek zostali ukarani przez Zeusa . Zesłał on Pandorę z beczką nieszczęść , która została otwarta i nieszczęścia spadły na ludzkość . Tytan chcąc odpłacić się Zeusowi uknuł podstęp ,którym trzeci raz przekroczył normy panujące na Olimpie . Podzielił on woła na dwie części gorszą i lepszą , którą władca Olimpu wybierze ta będzie mu składana w ofierze . Zeus wybrał gorszą część , ten podstęp tak rozgniewał władcę Olimpu , że ukarał Prometeusza . Tytan został przykuty do skał Kaukazu , a orzeł dzień w dzień wyjadał mu wątrobę , która wciąż odrastała .Palony promieniami słońca trwał jak wartownik cierpiąc z miłości do ludzi za, którymi tęsknił . Jego winą była chęć obdarzenia szczęściem istot ludzkich oraz sprzeniewierzenie się Bogom , a karą wieczną męka na skałach Kaukazu.

Również w epoce romantyzmu spotykamy się z motywem winy i kary .Przykładem tego są „Dziady cz. II” Adama Mickiewicza . w Których autor przedstawia stary obrzęd wywoływania duchów zmarłych przodków. W utworze możemy wyróżnić trzy kategorie zjaw . Pierwszymi pojawiającymi się zjawami są dzieci Józio i Rózia . Cierpią one ponieważ za życia ziemskiego nie zaznały goryczy . Przekazują zebranym ważną prawdę moralną , która brzmi „Bo słuchajcie i zważcie u siebie,/że według Bożego rozkazu /kto nie zaznał goryczy ani razu/ ten nie dozna słodyczy w niebie ”. Zjawy dzieci są przykładami duchów lekkich . Zjawą średniej klasy jest duch młodej dziewczyny Zosi , która za życia ziemskiego kpiła sobie wszelkich uczuć , nie potrafiła nikogo pokochać . Winą jej było to , że zawsze była gdzieś wyżej gardziła uczuciami ziemskimi . Zosia cierpi w myśl zasady : „kto nie dotknął ziemi ani razu /Ten nigdy nie może być w niebie ”. Jej kara będzie trwać jeszcze „dwa roki” potem jednak stanie za „ niebieskim progiem” . W tym przypadku zjawie zostaną odkupione winy. O północy pojawia się duch złego pana , który to za życia ziemskiego żył w dostatkach . Natomiast gardził swoimi poddanymi. Nie potrafił się dzielić z ludźmi , jego serce było zimne jak lód. Dom zamknął przed potrzebującymi „Sowy , puchacze , kruki” , które przyleciały za panem o kaplicy symbolizują ludzi , którzy umarli z winy okrutnego i nieczułego dziedzica , który teraz cierpi głód i pragnienie , ponieważ jadło podawane mu przez ludzi rozchwytują ptaki , które są katami , a kara która wymierzają złemu panu brzmi : głód i potępienie . Widmo to ponosi karę w myśl zasady : „ Tak musisz dręczyć się wiek wiekiem / sprawiedliwe zrządzenie Boże!/ Bo kto nie był ani razu człowiekiem/Temu człowiek nic nie pomoże . Według romantyków aby dobrze przeżyć życie ziemskie należy zaznać goryczy i cierpienia , trzeba umieć kochać i nie odrzucać uczuć ziemskich . Należy nikomu nie wyrządzić krzywdy i pomagać innym , którzy potrzebują pomocy . Mieć po prostu serce dobre i otwarte na cierpienie i niedolę ludzką .

Aby zrealizować temat , który wybrałam odwołam się także do najdoskonalszego dzieła Fiodora Dostojewskiego „Zbrodnia i kara ” , które to ilustruje cały czyn przestępstwa aż po jego skutki. Utwór ten ukazuje nam postać młodego człowieka Rodiona Raskolinikowa dokładniej mówiąc studenta prawa, który to z nędzy i braku perspektyw na życie postanawia zabić swoją lichwiarkę Aldonę Iwanową . Ponadto wyznawał on zasadę , według której jednostki wyjątkowe mają prawo dokonywać czynów nie etycznych w imię szczytnych celów . Prawdopodobnie kierował się on teorią Fryderyka Nietschiego „o nadczłowieku ” . Uważał także że jeśli odda zrabowane pieniądze i kosztowności biednym piętno jego winy zostanie zmazane .Jego winą była zbrodnia popełniona z premedytacją ,którą szczegółowo . Niestety nie przewidział powrotu siostry lichwiarki Lizawietty , którą także zabił. To dopiero wyprowadziło go z równowagi i poczuł bezsensowność swojego czynu . Raskolnikow dopiero po poznaniu Soni –młodej dziewczyny , którą bieda zmusiła do prostytucji oraz długie rozmowy z nią skłoniła go do przyznania się do winy , a także jej słowa : „ Idź zaraz , w tej chwili stań na rozdrożu / pokłoń się , najpierw pocałuj ziemie , którą splugawiłeś / , potem się pokłoń całemu światu / na wszystkie cztery strony i powiedz / wszystkim. To ja ją zamordowałem .”To właśnie ona przekonała go że musi odpokutować haniebny czyn , przyjąć cierpienie i odkupić się przez nie . Jego karą jest osiem lat pobytu na Syberii. Przewodnią myślą tego utworu jest motyw winy i kary . Dostojewski sugeruje że poniesienie konsekwencji oraz miłość do drugiego człowieka umożliwia odmowę moralną człowieka .

Czas II wojny światowej najbardziej dostarcza nam materiałów związanych z winą i karą .Okres ten możemy inaczej nazwać czasem bezwzględnego totalitaryzmu , który to narzucał człowiekowi tok myślenia , zasady według których ma żyć i funkcjonować . W czasie tych najbardziej tragicznych wydarzeń naszej historii możemy odnaleźć wiele przykładów ludzi , których złe czyny doprowadziły do najgorszej z możliwych kar – kary śmierci . Jednym z nich jest Jurgen Strop- oficer SS , likwidator warszawskiego getta , główna postać książki Kazimierza Moczarskiego „Rozmowy z katem’’. Stroop stosował terror , bicie, podpalanie nie miał żadnych skrupułów a tacy ludzie , którzy do końca wierzą w hitlerowska ideologie potrzebni są w każdej dyktaturze . Jego największym przestępstwem była likwidacja warszawskiego getta w którym zginęło wielu Żydów , a także Polaków . Stroop został aresztowany ósmego maja 1945 roku przez Amerykanów i skazany za zabicie Amerykańskich lotników na karę śmierci . w 1947 roku został przekazany w ręce Polskiej sprawiedliwości . Rozprawa przeciwko hitlerowskiemu zbrodniarzowi trwała do lipca 1951 roku –tu także otrzymał jedną z najsurowszych kar ,w tym także za przeprowadzanie akcji masowego ludobójstwa Żydów warszawskim gettcie . Szóstego marca 1952 roku Stroop poniósł swoją karę –został powieszony .Jednym bulwersujących pytań , które człowiek zadaje sobie po przeczytaniu tej książki brzmi : Jak człowiek , który stał się katem nie odczuwa wyrzutów sumienia ? Rzadko bowiem mamy do czynienia z dokumentem powstałym w tak specyficznych okolicznościach oraz z postacią o takiej historii.
Już od stworzenia ludzi towarzyszy nam motyw winy i kary . Człowiek zawsze był kuszony do robienia rzeczy złych i nienormalnych . „Winny powinien być ukarany . Oko za oko , ząb za ząb ”.- takie prawo obowiązywało w kodeksie Hammurabiego . Dzisiejsze jest znacznie łagodniejsze i humanitarne . Człowieka czyniącego źle spotykała kara choć nie zawsze zasłużona . Była ona wymierzona w różny sposób , ale prawie nikt przed nią nie uciekł . Cała prawda zawsze wychodzi na jaw , wszystko prędzej czy później zostanie odkryte . „Nie ma winy bez kary”

Moim zdaniem w przypadku Prometeusza czy dzieci Rózi i Józia wydaje mi się że kara była zbyt surowa w stosunku do zarzuconego im niegodziwego czynu , który to w zasadzie nie wyrządził krzywdy innym .Natomiast w przypadku Rodiona Raskolnikowa i Jurgena Stroopa kara wydaje mi się wręcz odpowiednia . W końcu byli to ludzie , którzy pozbawili innych życia , a taki czyn uważam za jeden z najokrutniejszych.

Jak widać motyw ten funkcjonuje w każdej epoce . Człowiek nie potrafi oprzeć się pokusie zrobienia czegoś niegodziwego . Jesteśmy tak jak nasi przodkowie obdarzeni wolną wolą która w wielu przepadkach wskazuje człowiekowi zła drogę .