Sonety krymskie

Sonety krymskie to cykl 18 utworów wydanych w 1826 roku. Powstały podczas podróży Mickiewicza po Krymie. To właśnie tam zaczął interesować go orient. W konsekwencji powstał cały zbiór sonetów, pamiątka po jego rocznej wyprawie.
Sonet jako gatunek rządzi się bardzo sztywnymi zasadami. Posiada 14 wersów, każdy trzynastosylabowy; i 4 strofy. Dwie pierwsze strofy są opisowe i posiadają rymy okalające abba a dwie następne są refleksyjne i mają układ rymów cde. W cyklu Mickiewicza dominuje sonet włoski, czyli takki jak opisany powyżej.
Każdy sonet porusza inny temat, lecz wszystkie łączy tematyka podróży. Zafascynowany Mickiewicz podróżując po Krymie spisywał swoje wrażenia w dość niekonwencjonalny sposób. Często wyrażał tęsknotę za ojczyzną, zagubienie w świecie w jakim się znalazł. Zamiast niego w utworach występuje Wędrowiec inaczej nazywany też Pielgrzymem. Z czasem obserwujemy jego przemianę wewnętrzną z samotnego i zagubionego podróżnika w oswojonego z Krymem wędrowca.
W sonecie Stepy Akermańskie otwierającym cykl podmiot liryczny porównuje jazdę przez step do morskiej podróży. Używa wielu metafor, epitetów i wyrazów dźwiękonaśladowczych, przedstawiając w ten sposób stepy jako obszar bardzo rozległy a wręcz bezkresny. Ogrom przyrody wzbudza w podmiocie uczucie małości i zagubienia. Zupełnie inny obraz wędrowca obserwujemy w Burzy. Tym razem podmiot liryczny nie utożsamia się z bohaterem wiersza. Opowiada o tragicznej samotności i wyobcowaniu wędrowca. Mówi o szalejącym sztormie i panice panującej na pokładzie. Jedynie jeden podróżny zachowuje spokój. Dowiadujemy się że zazdrości on innym ich ludzkich reakcji, nawet strachu. Sam nie jest zdolny do żadnych uczuć. W sonecie Mickiewicz przedstawia przyrodę jako groźnego przeciwnika człowieka.
W sonetach krymskich obserwujemy także różne obrazy przyrody. Raz jest ona groźnym agresorem, zagrożeniem dla życia człowieka, innym zaś pięknym zjawiskiem. W sonecie Bakczysaraj natura przedstawiona jest jako niszcząca siła, wkraczająca w to co stworzył człowiek. Wędrowiec rozmyśla nad zjawiskiem przemijania i nietrwałości wytworów człowieka.
Sonet Pielgrzym skupia się na uczuciach wędrowca. Opisuje go jako człowieka zachwyconego pięknem krymskiej przyrody. Podmiot liryczny zastanawia się nad własnymi uczuciami, zadaje sobie pytania o to co czuje. Zastanawia się czemu tęskni za ojczyzną skoro jest w tak pięknym miejscu, rozmyśla co go tam przyciąga. Tęsknota za Litwą przypomina mu o dawnej miłości którą tam przeżył.
W niektórych sonetach Mickiewicz zburzył tradycyjną, czternasto wersową kompozycję wiersza i wprowadził coś na kształt dialogu. Na przykład w Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale pojawia się Mirza, człowiek od lat mieszkający na Krymie i doskonale znający jego realia. Jest przewodnikiem Pielgrzyma, ostrzega go przed spojrzeniem w rozpościerającą się pod nimi przepaść. Pielgrzym jednak podejmuje odważną decyzję i patrzy w dół. Widzimy tu Pielgrzyma jako człowieka odważnego i buntującego się przeciwko ograniczeniom.
Ajudah pokazuje nam Wędrowca jako kogoś kto spędził dużo czasu na Krymie i oswoił się z nim, czuje się pewnie i swobodnie. Odczuwa harmonię, spokój. I tym razem opisuje przyrodę, szalejące morze. Lecz żywioł nie wzbudza w nim strachu. Przeciwnie – dostrzega w nim piękno. Zdradza że uodpornił się na nagłe, ogarniające go namiętności i burzliwe uczucia. Czuje się bardziej stabilny emocjonalnie niż kiedyś(stabilność tę symbolizuje skałą na której jest wsparty). Wie że nie da się porwać silnym emocjom.
Mickiewicz w swoich utworach zaburzył rygorystyczną formę sonetu. Uważał widocznie że sztywna forma nie pasuje do opisanego przez niego bohatera – samotnego podróżnika przemierzającego Krym. W cyklu opisuje szereg uczuć, od samotności i wyobcowania, przez zagubienie, bezradność aż po zachwyt i harmonię. Nie wiemy czy opisywał on swoje przeżycia, towarzyszące mu podczas wyprawy, czy są one tylko wymysłem jego wyobraźni. Ale jedno wiemy na pewno – stworzył wielkie dzieło sztuki mające duży wpływ na rozwój polskiej literatury.