Cierpienie w literaturze … Powinniśmy najpierw zadać sobie pytanie: czym w ogóle jest cierpienie? Cierpienie jest stałą częścią naszego istnienia. Ciągnie się za nami od początku do samego końca. Różne są reakcje na cierpienie własne bądź innych. Cierpienie psychiczne to doświadczanie negatywnych emocji na przykład: strach, poczucie krzywdy, depresja, czy smutek. Do tematu cierpienia sięga również często literatura. Lecz jak ono się z nią wiąże?
Najlepiej będzie pokazać to na konkretnych przykładach:
Zacznę od interpretacji wiersza Juliusza słowackiego pod tytułem „Smutno mi Boże” napisanego podczas jednej z wielu podróży Juliusza Słowackiego:
"Smutno mi, Boże".
Zwrotem tym autor chciał ukazać beznadziejność żywota kogoś, kto jest pozbawiony ojczyzny. Słowa te wprowadzają również do utworu nastrój smutku. „Melodyjność wiersza nadaje mu łagodniejszą formę”1.
Słowa "Smutno mi Boże” są także apostrofą skierowaną do Boga. Podmiot liryczny stwierdza, iż Bóg jest odpowiedzialny za wszystko, co się dzieje wokół świata. Zwrot "Smutno mi, Boże" definiuje obraz człowieka pogrążonego w depresji oraz przygnębieniu. Uzmysłowienie przemijania oraz tęsknota za ojczyzną, której nigdy się już nie zobaczy, powodują, że Podmiot liryczny jest zobojętniały, świadomy i pogodzony ze scenariuszem swojego życia. Twierdzi, że świat stworzony przez Boga jest piękny, lecz ten dar nie jest w stanie przywrócić mu tego, za czym tak bardzo tęskni.
„W pierwszej zwrotce poeta opisał kontrastujący krajobraz. Mimo piękna i bogactwa, nie jest to krajobraz, który wędrowiec chciałby podziwiać, tęskni za innym, ma przeczucie, że go już nigdy nie ujrzy.”1
„Rozlałeś tęczę blasków promienistą;
Przede mną gasisz w lazurowej wodzie
Gwiazdę ognistą...
Choć mi tak niebo ty złocisz i morze,
Smutno mi, Boże!”
Późniejsze strofy opisują różnorodne odcienie smutku. Z powodu samotności, Autor próbuje otworzyć się przed Bogiem. „Porównuje się do "pustego kłosa", wyzbytego radości i pragnień. Przed obcymi ludźmi musi ukrywać swe uczucia, ozdabiając twarz maską, "ciszą błękitu", ale w głębi serca buntuje się. Wie, że jest to bunt bezsilny, dziecinny, dlatego porównuje swój lament do płaczu dziecka żalącego się na odejście matki.”1
W czwartej strofie opisuje swoją tęsknotę za "polskimi ugorami", które przywołał widok lecących bocianów. Najbardziej dramatyczna piąta strofa ukazuje obraz jeszcze bardziej podkreślający emocje autora, „który pozbawiony rodzinnego domu nie wie nawet, gdzie będzie jego mogiła.”1
„Żem często dumał nad mogiłą ludzi,
Żem prawie nie znał rodzinnego domu,
Żem był jak pielgrzym, co się w drodze trudzi
Przy blaskach gromu,
Że nie wiem, gdzie się w mogiłę położę,
Smutno mi, Boże!”
„Niepewny los tułacza wzbudza w nim uczucie zazdrości wobec tych popiołów, które spoczywają w rodzinnych grobowcach na ojczystej ziemi. Wie, że modlitwa nic nie pomoże. Z takim losem trudno się pogodzić, z podobnymi myślami i uczuciami trudno żyć, dlatego podmiot liryczny jest smutny i przepełniony gorzkim buntem.
W ostatniej zwrotce podmiot liryczny wyznaje, że mimo świadomości o przemijalności ludzkiego bytu i problemów w porównaniu z niezwykłością boskiego dzieła, stale tli się w nim bunt:”1
„Nim się przed moją nicością ukorzę,
Smutno mi, Boże!”
Juliusz Słowacki złożył Bogu żałosną skargę. Stworzony przez Niego nieopisany świat powodował admirację, „a także napawał poetę wygnańca”1 rozległym załamaniem. Jego własna historia była również wyznaniem nieszczęścia polskich emigrantów, zmuszonych do opuszczenia ojczyzny i tułaczej włóczęgi, której zakończeniem będzie agonia.
Kolejnym przykładem cierpienia bohaterów literackich jest tragedia pod tytułem „Balladyna” również napisana przez Juliusza Słowackiego w Genewie w 1834.
Balladyna jest główną bohaterką tej tragedii. Mieszkała w lesie wraz z matką i siostrą – Aliną. Balladyna posiadała bardzo dużo pejoratywnych cech charakteru. Była egoistką, bardzo gnuśną i ciągle naburmuszoną dziewczyną. „Miała słabą psychikę.”2 Nie powstrzymywała się od oszustw i kłamstw, nawet tych najgorszych. ”Od pięknego poranku wolała ciemną noc, o czym mówi zbierając z Aliną maliny.”2 Wtedy to popełniła pierwszą zbrodnię. Zabiła swoją siostrę, ponieważ była zazdrosna o Kirkora. Balladyna popełniła również kilka innych zbrodni. Zabiła swego męża Kirkora, następnie rycerza, a na końcu własną matkę. Ostatecznie spotyka ją kara. Zostaje porażona piorunem i sama umiera.
Dla każdego rodzica największym cierpieniem jest strata dziecka. Cierpienie jest wtedy nie do zniesienia, powoduje, że człowiek przestaje wierzyć we wszystko, w co wierzył dotychczas. „Czasem w przypływie bólu nawet zaczyna złorzeczyć Bogu.”3 Przykładem jest Jan Kochanowski. Jego córka umarła mając zaledwie trzy lata. „Napisane po jej śmierci "Treny" są wyrazem cierpienia po jej stracie.”3
Powyższe przykłady to tylko mała cząstka cierpienia w literaturze. Pomimo, iż uważamy cierpienie za emocje złe, to czasem ma w sobie ono wartości powodujące, że ludzie stają się mocni. Pozwala nam również zrozumieć innych dotkniętych tym nieprzyjemnym uczuciem. Niemożliwym jest dla ludzi zrozumienie sensu cierpienia, toteż powinniśmy pogodzić się z tym, że jest ono częścią naszego życia, ponieważ jedynie co możemy zrobić, to żyć z wiarą i nadzieją, bo tylko nadzieja jest silniejsza od cierpienia. Miłosz powiedział kiedyś :„Jest taka cierpienia granica, za którą się uśmiech pogodny zaczyna”. Słowa te są jakby przepowiednią na przyszłość. Są zapewnieniem, że nawet po największym nieszczęściu nastąpią chwile radości.
1 http://slowacki.klp.pl/a-5824.html oraz http://slowacki.klp.pl/a-5824-2.html
2 http://www.bryk.pl/teksty/gimnazjum/j%C4%99zyk_polski/charakterystyki/2599- charakterystyka_balladyny.html
3 http://www.bryk.pl/teksty/liceum/j%C4%99zyk_polski/motywy/16324-motyw_cierpienia_w_literaturze_na_wybranych_przyk%C5%82adach.html
