muzyka

Chorał - łac. horus - miejsce, w którym stali śpiewacy
Gregoriański - od imienia papieża Grzegorza, który ujednolicił śpiewy liturgiczne
Chorał Gregoriański - śpiewy liturgiczne koscioła rzymsko-kotolickiego
Cechy muzyki średniowiecznej:
- jednogłosowość
- glosy męskie
- a capella (śpiew bez instrumentów)
- język łaciński
- melizmaty (śpiewanie na jednej samogłosce kilku lub kilkunastu dźwięków)
- surowość, ascetyzm melodii
- skale kościelne (modalne)
Polifonia
unison - zaczęcie od tej samej nuty
organum - 2 takie same głosy, które różnią się 2, 3 nutami
cantus firmus - dźwieki stałe
discantus - dwa różne głosy
motet - wieloglosowy utwór religijny
1.Muzyka świecka
a) muzyka ludowa związana z działalnością wędrownych śpiewaków zwanych żonglerami, szpilmanami, wagentami
b) muzyka dworska zwiazana z działalnością trubadurów i truwerów, pieśni były jednoglosowe oparte na kunsztownym wierszu w języku prowansalskim, śpiewane były z towarzyszeniem instrumentów strunowych - lutnia, jej twórcami byli : królowie, książęta, rycerze; pieśni były miłosne, poranne, wieczorne, opiewajace bohaterskie czyny.
Hymn - uroczysta pieśń religijna, narodowa lub ogranizacyjna stanowiąca określona ideę
Cechy charakterystyczne "Gaude, mater Polonia":
- głosy męskie
- a capella
- łacina
- śpiew liturgiczny
- śpiew jednogłosowy
- melizmaty
"Gaude, mater Polonia"
Hymn ten został skomponowany w 1253 r. przez Wincentego z Kielczy na uroczystości kanonizacyjne Stanisława ze Szczepanowa. Od 1320 r. pieśń ta towarzyszyła uroczystościom władców z dynastii Piastów, pełniąc rolę pierwszego hymnu królewskiego. Twórca "Gaude, mater Polonia" to pierwszy znany nam z nazwiska kompozytar polski.
"Bogurodzica"
"Bogurodzica" jest najstarszą pieśnią bojową rycerstwa polskiego, a jednocześnie pieśnią religijną. Jej autor jest nieznany. Pierwszy rękopis pochodzi z 1407 r. Utwor ten juz na poczatku XV w. pełnił rolę pobudki rycerskiej (śpiewanej przed bitwami) oraz hymnu rycerskiego.
Odrodzenie
Pieśń "Oj chmielu, chmielu" to najstarsza znana nam polska pieśń. Związana jest z obrzędem weselnym (oczepinami). Zbudowana jest na skali pentatonicznej - pięciodźwiękowej.
1.Odrodzenie trwa od końca XV w. do XVI w.
2. Muzyka świecka
3. Odrodzenie kultury antycznej Greków i Rzymian
4. Rozwój muzyki wielogłosowej
Podstawowy układ chóralny: sopran (w. k.), alt (n. k.), tenor (w.m.), bas (n. m.)
5. Rozwój muzyki instrumentalnej
6. Muzyka taneczna
Kompozytorzy niderlandzcy
G.P. da Palestrina - mistrz muzyki sakralnej (motet, msza)
"Missa Papare Marcelli" - msza 6-głosowa, chór męski
Orando di Lasso - mistrz muzyki świeckiej
Madrygał - utwór wielogłosowy (najczęściej 5-) o tematyce świeckiej, miłosnej
Msza - forma wielogłosowej muzyki muzyki religijnej wokalnej lub wokalno-instrumentalnej, 6-częściowa (Kyrie - Panie, zmiłuj się nad nami, Gloria - Chwała, Credo - Moja wina, Sanctus - Święty, Benedictus - Ojcze nasz, Agnus Dei - Baranku Boży)
Złoty wiek muzyki polskiej
Mikołaj Gomółka jest naszym pierwszym, polskim, świadomym kompozytorem narodowym, zasłyna z tworzenia psalmów (150 do tekstów J. Kochanowskiego, które zawarte sąw zbiorze; "Melodie na psałterz polski")
Barok
Polifonia - utwór wieloglosowy gdzie temat przechodzi przez wszystkie głosy w utworze muzycznym
Suita, sonata, concerto grosso - formy muzyki instrumentalne
Msza, opera, kantata, pasja, oratorium - formy muzyki wokalno-instrumentalnej
Kompozytorzy:
A. Vivaldi
J. Haendel
J.S. Bach
Opera - forma wokalno-instrumentalna - soliści, chór, orkiestra; tekst słowny - śpiewany
1600 r. - początek baroku (powstanie opery)
1750 r. - koniec Baroku (śmierć J.S. Bacha)
opera - tekst o tematyce mitologicznej lub świeckiej
uwertura - instrumentalny wstęp do opery
aria - śpiew jednej osoby
opera - partie solistyczne, enzamle (duety, tercety..)
chór, forma orkiestrowa ===> partie wokalne
libretto - scenariusz, tekst opery
akty, sceny, obrazy
charakteryzacja wykonawców, dekoracje
Pierwsza opera to "Dafne" (zaginęła)
Druga opera - "Eurydyka"
zachowana w całości - "Orfeusz"
Polscy kompozytorzy Baroku:
Bartłomiej Pękiel - najwybitniejszy twórca utworów sakralnych, dyryhent kapeli królewskiej
Adam Jarzębski - mistrz muzyki instrumentalnej
G.G. Gorczycki - najwiekszy twórca polskiego baroku; utwory wokalne, sakralne
Suita - (fr. następstwo) zbiór tańców dworskich
wstęp
1. allemanade - niemiecki - wolny
2. courante - francuski - szybki
3. sarabenda - hiszpański - wolny
4. gigue - angielski - szybki
zakończenie
Sonata - (wł. sonare - brzmieć); 2 typy:
sonata da chiesa - kościelna
sonata do camera - dworska (suita)
z reguły 1, 3 lub zespół instrumentów
concerto grosso =======> koncert solowy
(barok) (klasycyzm)
grupa instrumentów 1 instument solowy
solowych - concertino
tutti - orkiestra
koncert (concertare - współzawodnoczyć)
Koncerty:
1.szybki
2.wolny
3.szybki
Formy instrumentalne Baroku:
1. Msza (tematyka religijna)
2. Opera (tematyka świecka i mitologiczna)
3. Oratorium - forma wokalno-instrumentalna, dramatyczna , związana na ogół z tematyką religijną.
W odróżnieniu od opery nie posiada : akcji scenicznej, nie zawiera dekoracji i charakteryzacji artystów, w oratorium obok solistów, chóru i orkiestry pojawia się partia narratora, który wprowadza postacie i objaśnia akcję dramatyczną.
4. Pasja (passio - cierpienie) - utwór wokalno-instrumentalny, dramatyczny oparty na tekście jedgo z
czterech ewangelistów dotyczących męki i iśmierci Chrystusa
5. Kantata - utwór wokalno-instrumentalny zwykla na głosy solowe z orkiestrą, o treści lirycznej lub dramatycznej opartej na tematyce religijnej lub świeckiej.