Odpowiedzi

2009-11-13T12:51:47+01:00
Nowela „Mendel Gdański” nie jest pierwszym utworem w którym zawarty jest problem antysemityzmu. W romantyzmie na przykład (w „Panu Tadeuszu”) spotykamy się z postacia Jankiela. Był to stary Żyd, powszechnie znany z poczciwości karczmarz, jest raczej zamozny, a mimo to nie wywyzsza się. Ukazany jest w utworze jako patriota, szanowany i nie lubiacy konfliktow. Są także postacie negatywnych Żydow, np. grupa przechrztow w „Nie-Boskiej Komedii”. Ukazano ich w bardzo zlym świetle, gdyz sa mściwi i jest to jeden z głównych ich celow.
W pozytywizmie pojawilo się haslo „asymilacja Żydów”. Oznaczalo to włączenie odizolowanej hermetycznie społeczności Żydowskiej do życia społecznego. Hasło to miało przeciwstawić się rosnącym postawom antysemickim. Stereotypem było ze Żyd jest chciwy, tchórzliwy, wyrachowany, dla pieniędzy zrobi wszystko. Zwykle Żydzi byli lichwiarzami, handlarzami, kupcami, czyli przypisywano im zawody, w których latwo można dostrzec negatywne cechy. Nieliczni tylko pisarze i poeci przedstawiali Żyda w ujeciu niestereotypowym.
Zegarmistrz jest sasiadem Mendla od wielu lat, znaja się dlugo, a mimo to gdy w miescie panuje powszechna niechęć do Żydow ujawnia swoja wyższość wobec tych ludzi, pomimo tego ze nic zlego mu nie wyrządzili. Traktuje Mendla jak swojego wroga, kieruje przeciw niemu absurdalne zarzuty(za to, ze Żyd, bo Żydzi sa obcy, bogaci i chciwi), podczas gdy ten skutecznie je odpiera(jest związany z tym miastem od wielu lat,na wszystko ciezko zapracowal, choc Żydzi maja inna wiare sa czescia społeczeństwa). Zegarmistrz za wszelka cene trzyma się stereotypow, nawet jeśli nie sa zgodne z prawda. Podczas rozmowy przybiera ton protekcjonalny, impertynencko się smieje, nie mowi potocznym jezykiem by dodatkowo pokazac ze czuje się lepszy.
We fragmencie doskonale widac kontrast miedzy prymitywnymi argumentami zegarmistrza a szlachetnością i mądrością Mendla, który jest człowiekiem uczciwym, związanym z rodzinnym miastem, a w zyciu kieruje się wartościami etycznymi w ocenie drugiego człowieka.
Wybuch antysemityzmu rozbudzil w ludziach niepohamowana agresje, nienawiść do Żydow, wyzwolil w nich rzadze zabijania oraz instynkt niszczenia… Tlum we fragmencie utworu zachowuje się jak rozwscieczona dzicz nie dajaca się niczym powstrzymac, reprezentuje poglady antysemickie, które niejednokrotnie prowokowali Rosjanie, by moc latwiej kierowac skloconym społeczeństwem. Nienawiść rozchodzi się wśród tlumu tak szybko jak pozar, a Konopnicka do ich opisu uzywa słownictwa nacechowanego pejoratywnie. Nie jest to jednak ogol społeczeństwa lecz niedorostki pod wpływem alkoholu, którzy kieruja się chwilowymi emocjami. Wśród nich sa również ludzie rozsadni, tacy jak student, ksiądz czy kobiety.
Konopnicka napisala nowele „Mendel Gdański” pod wpływem narastającego w zaborze rosyjskim antysemityzmu, niosącego ze sobą pogromy Żydów i rabunek mienia przez podburzony motłoch miejski. Władze carskie milcząco sprzyjały tym zaburzeniom. Utworem tym Konopnicka protestowała przeciwko narastającej fali nienawiści i zdziczenia, jest on wyrazem sprzeciwu poetki przeciwko jakimkolwiek formom dyskryminacji mniejszości narodowych, w przejawach antysemityzmu dostrzega źródło podziałów i sporów w społeczeństwie . Będąc poetką epoki pozytywizmu uważa iż społeczeństwo powinno stanowić jeden organizm, harmonijny, w którym wszystkie stany ściśle ze sobą współpracują , uzupełniając się jednocześnie , w którym nie ma miejsca na wewnętrzne spory.