Odpowiedzi

2009-11-16T15:39:26+01:00
Rozwój miast na przełomie XIX/XX wieku
Sytuacja ludnościowa i przestrzenna miast w XIX wieku (przeludnieni, złe warunki sanitarne, brak infrastruktury, małe możliwości rozwoju przestrzennego). Definicja miasta nowoczesnego wg. K Pawłowskiego (wielkość, bariery rozwoju terytorialnego, infrastruktura miejska, adaptacja zdobyczy cywilizacyjnych, rola samorządu i ruchów społecznych)
W XIX wieku nastąpiły istotne przeobrażenia techniczne, ekonomiczne i społeczne prowadzące do wzmożenia procesów urbanistycznych. W tym czasie w wyniku wielkiego postępu technicznego nastąpił ogromny rozwój przemysłu opierającego się na produkcji fabrycznej. Jeśli chodzi o rozwój miast i przeobrażenie ich struktury przestrzennej to głównym czynnikiem był napływ ludności do miast oraz przebiegające równolegle z rewolucją przemysłową, rewolucja w dziedzinie transportu, spowodowana rozpowszechnieniem kolei. W miastach pojawiają się nowe obiekty: najpierw manufaktury i zespoły fabryczne, później budynki szkół i akademii, a wreszcie dworców kolejowych i urzędów pocztowych oraz hoteli, muzeów i budynków wystawowych.
Rozwój przemysłu i wytwórczości masowej to nowy etap w rozwoju miast. Przemysł nie tylko na nowo organizuje życie miast, ale także przyciąga liczne masy ludności ze wsi. Przemysł lokuje się głównie na obrzeżach miasta wokół siebie skupia osiedla taniej zabudowy mieszkaniowej dla pracowników. W otoczeniu fabryk pałace fabrykantów sąsiadują z domami kadry pracowniczej oraz najbiedniejszymi czworakami wegetujących rodzin robotników. Dodatkowym problemem w zagęszczonej i przemieszanej zabudowie są trujące wyziewy, które rujnują zdrowie blisko mieszkających ludzi. Całą sytuację pogarszają niedostatki dostępu do bieżącej wody, brak systemów odprowadzania i utylizacji nieczystości.
Coraz większą ilość napływającej ludności do miast powoduje zapotrzebowanie na niedrogie mieszkania. Powstaje nowy typ zabudowy: kamienica czynszowa z reprezentacyjnym frontem.
Jeśli chodzi o sytuację ludnościową w drugiej połowie XIX wieku liczba mieszkańców miast na obszarze Polski wzrosła niemal trzykrotnie. W 1900 roku do miast o największej liczbie ludności zaliczała się Warszawa, licząca 700 tys. Mieszkańców. Dla porównania w 1865 stan mieszkańców Warszawy wynosił 244 tys. Kolejno Łódź- 314 tys., Kraków- 85 tys. Poznań- 117 tys., Lwów- 150 tys. Te największe miasta pod koniec XIX wieku miały szansę stać się miastem nowoczesnym. Pojecie „nowoczesności miasta” można rozpatrywać w różnych kategoriach: ekonomicznej, technicznej czy też społecznej, ale i plastycznej. Wg. Pawłowskiego w ostatecznej wersji miastem nowoczesnym jest taki organizm urbanistyczny, który wykorzystując do maximum zdobycze cywilizacyjne mógł zapewnić optymalne warunki bytu i rozwoju kulturalnego swych mieszkańców. Jednak to sformułowanie może odnosić się do każdej epoki, dlatego ważnym wyznacznikiem jest rozwój techniki. Dlatego druga połowa XIX wieku dzięki licznym wynalazkom stała się przełomowa. I jak na przykład w zakresie środków transportu swój rozwój przeżywają kolej, tramwaj, metro i samochód. W dziedzinie łączności po telegrafie zostaje wprowadzony telefon. W zakresie materiałów budowlanych stal i żelbet. Oświetlenie gazowe zostaje zastąpione elektrycznym oraz następuje rozwój sieci wodociągowej i kanalizacji.
Napływająca ludność do miast stwarzała coraz to liczniejsze problemy dotyczące zapewnienie odpowiednich warunków mieszkaniowych i zdrowotnych, a jednocześnie rozwoju kulturalnego. Narastanie ludności następowało głównie w wielkich miastach i ich stan nie zależał tylko od funduszy, ale również od sposobu użytkowania i działania władz miast. Jednak prawidłowy rozwój miast był możliwy tylko dzięki swobodnemu rozwoju terytorialnemu.
Sytuacja wielkich miast pod zaborami nie dawała tej możliwości i większość zmian w miastach doprowadziła do utworzenia nowoczesnych fortyfikacji w miastach. Na obszarach przy fortecznych panował zakaz zabudowy lub ograniczał ją i w ten sposób miasto nie miało naturalnego rozwoju terytorialnego. Co za tym idzie, w miastach, gdzie narastała liczba ludności, doprowadziło to do ogromnej intensyfikacji zabudowy, przez co drastycznie narastały złe warunki mieszkaniowe i zdrowotne. Jako przykładem chciałabym posłużyć się miastem Warszawa, które ograniczone podwójnym pierścieniem fortów, istniejącą juz wcześniej cytadelą i rozległymi terenami wojskowymi nie miało możliwości na naturalny rozrost, szczególnie w kierunku północy. Co w rezultacie doprowadziło do absurdalnego zagęszczenia zabudowy mieszkalnej oraz chaosu przestrzennego. Kolejnym przykładem, gdzie miasto mogło się rozwijać główni poprzez intensyfikację ujęte „gorsetem fortyfikacji” był Poznań. Tam wystąpił największy wskaźnik zagęszczenia ludności 516m/ha oraz zanik przestrzeni zielonych. Kolejnym przykładem może być Kraków, gdzie na przestrzeni 5,77 km² mieszkało 80 tys. osób
Na podstawie tych dwóch przykładów można stwierdzić jak ważną rolę spełniało zniesienie ograniczeń zabudowy w pasach przyfortecznych oraz likwidacja przestarzałych fortyfikacji. Widoczne jest to w rozwoju Szczecina, gdzie tereny zostały zagospodarowane na zasadzie geometrycznego schematu promienistego układu ulic, inspirowanego paryskimi realizacjami Hausmana.
Zupełnie inna sytuacja panowała we Lwowie, gdzie trudności w rozbudowie wynikały jedynie z bogato ukształtowanego terenu. Władze austriackie po zajęciu Lwowa nakazały rozbiórkę obwarowań. I tak na miejscu murów we wschodniej części powstaje zazieleniony pas tzw. Wały gubernatorskie. Śmiało możemy stwierdzić, że Lwów jak na tamte czasy był miastem nowoczesnym, gdyż, mimo, że zawierał błędy ówczesnego rozwoju miast, to jednak nastawił swobodny rozwój miasta, posiadał silne władze autonomiczne dbające o interesy miasta, niewielki napór przemysłu, jak i kadrę wysokiej klasy techników i inżynierów, którzy dbali o piękny kształt przestrzenny.
Narodziny miasta nowoczesnego sprawiły, że wykształciła się złożona dziedzina wiedzy, zwana później urbanistyką. Dla kontroli dużego ruchu budowlanego powstają we wszystkich zaborach państwowe służby budowlane, wzorowane na powstałych wcześniej we Francji i Prusach.
Powstały w tym czasie, charakterystyczny na drugiej połowy XIX wieku, zespoły kwartałów obrzeżnej zabudowy mieszkaniowej z usługami w parterach. Coraz większa gęstość zabudowy i zaludnienia powodowała coraz intensywniejsze objawienie się problemów społecznych i technicznych w miastach, a to stało się impulsem do powstania nowych idei społecznych, politycznych oraz urbanistycznych.
5 1 5