Odpowiedzi

2009-11-16T15:42:53+01:00
Dla kształtowania się ustroju demokracji szlacheckiej w państwie polskim istotną rolę odegrał również ruch egzekucyjny, który był programem naprawy Rzeczpospolitej wysuwanym przez średnią szlachtę w XVI wieku. Przyczynami, które doprowadziły do powstania tego ruchu były:
- wzrost znaczenia średniej szlachty w związku z rozwojem gospodarki folwarczno – pańszczyźnianej,
- ukształtowanie się sejmu,
- tendencje absolutystyczne Zygmunta I Starego (przejawiały się one np. w elekcji „vivente rege” czyli wyborze już za życia króla Zygmunta I Starego jego syna – Zygmunta II Augusta.)

Program ruchu egzekucyjnego opierał się na dwóch podstawowych zasadach egzekucji dóbr i egzekucji praw. Egzekucja praw dotyczyła przestrzegania prawa ustanowionego przez sejm, prawa tego miał przestrzegać król, szlachta i magnateria. Program egzekucji domagał się również ograniczenia roli magnaterii i szlachty, ujednolicenia prawa, stosowania go przez wszystkich obywateli państwa polskiego.

Egzekucja dóbr – drugi postulat przywódców ruchu egzekucyjnego dotyczył przestrzegania dóbr, oddania ich przez te grupy społeczne, które nieuczciwie zagarnęły dobra materialne kosztem innych grup społecznych. Program egzekucji dóbr domagał się również sprawdzenia, lustracji ziem zagarniętych przez państwo. Do czołowych przywódców ruchu egzekucyjnego możemy zaliczyć: Hieronima Ossolińskiego, Mikołaja Sienickiego, Rafała Leszczyńskiego, Jana Tarnowskiego.

Przywódcy ruchu egzekucyjnego wywodzili się z grupy średniej szlachty. Ruch egzekucyjny doprowadził do przystąpienia do obozu reform Zygmunta Augusta na sejmie w Piotrkowie w 1572r. Doprowadził również do lustracji (spisu) dóbr koronnych i ich egzekucji – zwrotu przez magnaterię dóbr rozdanych ze skarbu państwa po 1504.

Do kolejnych osiągnięć ruchu egzekucyjnego zaliczyć należy:
- przeznaczenie czwartej części dochodów z królewszczyzn na wojsko kwarciane,
- utworzenie około czterotysięcznej armii do obrony południowych granic.
- przeprowadzenie reformy podatkowej - podniesiono podatek z łanu kmiockiego z 12 do 20 groszy z łana rocznie,
- wprowadzenie zakazu łączenia stanowisk w osobie jednego przedstawiciela,
- ujednolicenie systemu miar i wag,
- wprowadzenie gwarancji tolerancji religijnej w państwie.

Tak, więc ruch egzekucyjny ze swoimi założeniami i postulatami zapoczątkował istotny wpływ na kształtowanie się demokracji szlacheckiej.
1 5 1
2009-11-16T15:43:12+01:00
PRZYWILEJ KOSZYCKI, wydany 1374 w Koszycach przez Ludwika Węgierskiego dla szlachty pol., w celu zapewnienia sukcesji w Polsce jednej z jego córek; przywilej ten m.in. zwalniał szlachtę od poradlnego, z wyjątkiem 2 groszy rocznie z łanu chłopskiego; uchwalenie nadzwyczajnych podatków zostało uzależnione od każdorazowej zgody całego stanu szlacheckiego; król zobowiązał się do obsadzania urzędu starostów Polakami oraz do wykupu z niewoli rycerzy, którzy dostali się do niej w czasie wyprawy zagranicznej.
2. PRZYWILEJ CZERWIŃSKI, nadany szlachcie przez Władysława II Jagiełłę 1422 w Czerwińsku n. Wisłą; zabraniał królowi m.in. konfiskować lub zajmować majątki szlachty bez wyroku sądowego, łączyć w jednym ręku stanowisk starosty i sędziego, zobowiązywał sądy do opierania wyroku na prawie pisanym; postanowienia przywileju czerwińskiego uzupełniły dalsze przywileje: jedlneński 1430 i krakowski 1433 (sformułowanie zasady → neminem captivabimus nisi iure victum).
3. ARTYKUŁY GRODZKIE, artykuły starościńskie, określone 1423 w Polsce przez statut warecki 4 przestępstwa (podpalenie, zbrojny najazd na domostwo, rozbój na drodze publ., zgwałcenie kobiety), za które szlachcic osiadły (posesjonat) był sądzony nie przez sąd ziemski, lecz grodzki.
4. STATUTY NIESZAWSKIE, przywileje nieszawskie, wymuszone 1454 przez szlachtę na Kazimierzu IV Jagiellończyku (w związku ze zwołaniem pospolitego ruszenia na wojnę z Krzyżakami); zapewniały, iż bez zgody szlachty król nie będzie wydawać nowych praw i zwoływać pospolitego ruszenia oraz nakładać nowych podatków (podniesienie znaczenia sejmików ziemskich); zawierały też postanowienia wymierzone przeciw chłopom i mieszczaństwu; umocniły pozycję szlachty.
5. KONSTYTUCJE PIOTRKOWSKIE, uchwalone przez sejm 1496; celem ich było zjednanie szlachty dla polityki króla Jana I Olbrachta; konstytucje piotrkowskie potwierdzały  nieszawskie statuty, ograniczały swobodę opuszczania ziemi przez dzieci chłopskie, nawiązywały do dawnych przywilejów, zwalniając od ceł produkty gospodarki szlacheckiej i towary przeznaczone do konsumpcji dla dworu szlacheckiego; wprowadzały taksy wojewodzińskie na wyroby rzemiosła i zakaz nabywania dóbr ziemskich przez mieszczan.