Odpowiedzi

2009-11-16T19:18:25+01:00
Nie ma współcześnie uznawanej w stosunkach międzynarodowych definicji mniejszości. O ile prawo jednoznacznie określa, co rozumiemy przez obywatelstwo, o tyle narodowość jako stan świadomości jednostki, który wynika z identyfikacji z daną grupą etniczną trudno zdefiniować. Niemożliwe jest więc "zadekretowanie" tożsamości narodowej człowieka1.

W literaturze naukowej spotykamy wiele typologii i klasyfikacji grup mniejszościowych2. Samo pojęcie "mniejszość narodowa" jest niejednoznaczne i w konsekwencji problematyka narodowościowa ma charakter interdyscyplinarny3.

Stosowane w różnych dokumentach oraz badaniach naukowych określenia posługują się zbliżonym aparatem pojęciowym i w związku z tym można wyodrębnić cechy charakteryzujące mniejszość:
pozostawanie w wyraźnej mniejszości w stosunku do reszty ludności w państwie oraz nie zajmowanie w nim dominującej pozycji;
samokategoryzacja, tj. wyraźne uznawanie się przez daną grupę za mniejszość;
odrębna kultura, tradycje, religia i język;
względnie niska ruchliwość przestrzenna;
niechętne nastawienie do asymilacji z kulturą dominującą;
oczekiwanie wsparcia ze strony państwa- narodu, z którym dana mniejszość związana jest swym pochodzeniem4.;
Ponieważ nie ma definicji pojęcia "mniejszość narodowa", władze danego państwa mają pewien zakres swobody w uznawaniu danej grupy za mniejszość narodową5. Normatywna definicja zaczerpnięta z ustawy o mniejszościach narodowych na Ukrainie mówi, że do mniejszości narodowych należą obywatele Ukrainy, którzy nie są Ukraińcami z pochodzenia, wykazują poczucie świadomości narodowej i wspólnoty między sobą6.

Pod pojęciem mniejszości narodowej będę rozumiała: "(...) grupę mniejszą liczebnie od pozostałej części ludności w danym Państwie, której członkowie, będący obywatelami danego Państwa, mają etniczne, religijne, lub językowe cechy odróżniające je od pozostałej części ludności i kierują się wolą zachowania własnej kultury, tradycji, religii lub języka"7.

1.2. Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej

Według Anatolija Horilyja nie ma państwa na świecie, które byłoby jednolite pod względem narodowym8. Terytorium współczesnej Ukrainy od dawna zamieszkuje ludność różnych narodowości9.

Ostatni powszechny spis ludności z 2001 roku wskazuje na ogólną liczbę mieszkańców Ukrainy - 48, 2 mln.; strukturę narodowościową państwa tworzą: Ukraińcy (77, 8%), Rosjanie (17, 3%), Białorusini (0, 6%), Mołdawianie (0,5%), Polacy (0,3%), Węgrzy (0,3%), Rumuni (0,3%), Żydzi (0,2%), inne narodowości (2,3%)10.
Spis ten wykazał największy po II wojnie światowej spadek ludności polskiej na Ukrainie. Populacja zmniejszyła się aż o 34,2%. Dla działaczy polonijnych wyniki spisu były bardzo dużym zaskoczeniem, bo wszelkie działania podjęte na rzecz odrodzenia tożsamości narodowej od roku 1987 nie znalazły odzwierciedlenia w zestawieniu danych demograficznych. W takim razie należy odpowiedzieć na pytanie jakie czynniki współcześnie wpływają na taki stan rzeczy? Otóż Eugeniusz Jabłoński, konsul RP w Kijowie w latach 1996-1999, takie wyniki spisu powszechnego upatruje w postępującej stabilizacji politycznej i życiowej ludności oraz w rozwijających się procesach asymilacyjnych11. Ponadto na Ukrainie coraz mniejsze znaczenie przywiązuje się do narodowości, czego zewnętrznym wyrazem było zlikwidowanie zapisu w dowodach osobistych o narodowości, a coraz większe do środowiska, w którym się żyje. Niewątpliwie duże rozproszenie Polaków to kolejny argument, który tłumaczy analizowaną tendencję. Są jeszcze wsie i osiedla o przewadze ludności polskiej lub o dużym jej udziale, ale nie stanowią dominanty, jeżeli chodzi o rozmieszczenie ludności polskiej. Tak więc 60% populacji Polaków na Ukrainie zamieszkuje w obwodach: żytomierskim, chmielnickim i lwowskim12. Jednocześnie na terenie objętym badaniami Polacy stanowią zaledwie 0,3% ogółu populacji. Taki skład procentowy polskiej mniejszości narodowej w zachodniej Ukrainie tłumaczy historyk, Henryk Stroński. Otóż z obszaru przedwojennej Polski, czyli z byłych województw: lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławskiego i wołyńskiego nastąpiła masowa repatriacja do Polski - tuż po wojnie i następnie w latach 1958 - 1959. Polacy opuszczali te tereny gdyż w pamięci mieli pogromy, których sprawcami była Ukraińska Armia Powstańcza. Natomiast Polacy, którzy mieszkali na wschód od Zbrucza i Horynia pozostali na miejscu13.

Ponadto w zachodniej i środkowej części Ukrainy żywioł ukraiński stanowi 90% ogólnej liczby mieszkańców i dają się zaobserwować tendencje nacjonalistyczne, które nie sprzyjają rozwijaniu odrębności narodowej Polaków i innych grup mniejszościowych na tym obszarze14.

Obcowanie na co dzień w otoczeniu o przewadze Ukraińców, Rosjan i przedstawicieli innych nacji, prowadzi do zawierania małżeństw mieszanych. Małżeństwa czysto polskie stają się na Ukrainie rzadkością, a małżeństwa mieszane są na porządku dziennym. W małżeństwach tych z upływem czasu dochodzi nie tylko do zaniku w powszechnym użyciu domowym mowy polskiej, ale i do zatarcia poczucia polskiego pochodzenia. Przyczynia się do tego także Kościół katolicki, który coraz powszechniej do liturgii i katechizacji wprowadza język ukraiński." Jednak jak pokazują dane statystyczne powojennych spisów ludności liczba Polaków na Ukrainie zmniejszała się w sposób sukcesywny.
15 1 15