Odpowiedzi

2009-11-17T15:50:12+01:00
Oświecenie, okres w rozwoju kultury i literatury europejskiej od końca XVII w. do schyłku XVIII w. (w Polsce do początków XIX w. - tzw. klasycyzm postanisławowski). Na Zachodzie, szczególnie we Francji, łączył się z kryzysem tradycyjnych norm, instytucji społecznych, pojęć i wartości, burząc upadający system feudalny i przygotowując Wielką Rewolucję Francuską.
Najlepsza Odpowiedź!
2009-11-17T15:49:49+01:00
Oświecenie, okres w historii literatury i kultury polskiej od 2. połowy XVIII w. do początku XIX w. Termin przyjął się z nazewnictwa niemieckiego. Oświecenie jest uważane za ostatnią fazę literatury staropolskiej, głównie jednak za pierwszy okres nowożytnej kultury w Polsce.

Obejmuje lata panowania Stanisława Augusta (1764-1795), ale okres wstępny datuje się od ok. 1740, zaś faza schyłkowa, tzw. klasycyzm postanisławowski, trwał do ok. 1830, współistniejąc z romantyzmem.

Idee polskiego oświecenia zostały w znacznej mierze zaczerpnięte z pokrewnych zjawisk na zachodzie Europy, głównie we Francji, Anglii, Niemczech, Holandii, gdzie tendencje oświecenia pojawiły się już w XVII w. Idee owe głosiły: filozofię wolności narodowej i indywidualnej, racjonalizmu, naukowy pogląd na świat, powszechną oświatę, rozwój nowych instytucji życia społecznego i kulturalnego w duchu postępu, sprzeciw wobec reliktów feudalizmu.

Dużą rolę odegrały w Polsce czasopisma wspierające nowe tendencje, m.in.: Monitor, Zabawy Przyjemne i Pożyteczne, Pamiętnik Polityczno-Historyczny, Magazyn Warszawski, Polak Patriota. W okresie wstępnym, za Augusta III, powstała w Warszawie publiczna Biblioteka Załuskich. S. Konarski zreformował i unowocześnił szkolnictwo pijarskie (Collegium Nobilium, otwarte 1740), rozwijał się ruch wydawniczy, opublikowano wiele dzieł naukowych. 1765 powstały Teatr Narodowy i Szkoła Rycerska - kuźnia kadr patriotycznej i dobrze wykształconej młodzieży, zasilającej armię i administrację.

1773 powołano pierwsze w Europie ministerstwo oświaty - Komisję Edukacji Narodowej. Dużą rolę odegrał mecenat króla Stanisława Augusta nad uczonymi, artystami i pisarzami (Obiady czwartkowe). W badaniach naukowych stosowano empiryzm, w dziedzinie stosunków społecznych głoszono "prawo natury".

Bardzo ważną rolę w szerzeniu idei reformatorskich (także reformy państwa) odegrała literatura, proponująca wzorce myślenia i postępowania w duchu patriotycznym, obywatelskim, światłym, pozbawionym przesądów (m.in. S. Konarski w dziele O skutecznym rad sposobie albo o utrzymywaniu ordynaryjnych sejmów).

Odnoszono się krytycznie do tradycjonalnej obyczajowości szlacheckiej, np. w satyrach A.S. Naruszewicza i I. Krasickiego, w komediach J.U. Niemcewicza i F. Zabłockiego, w powieściach jak: Pan Podstoli I. Krasickiego, Ksiądz Pleban J.K. Kossakowskiego. Dotyczy to także innych grup społecznych, jak duchowieństwo (Monachomachia I. Krasickiego). Literatura miała często sens dydaktyczny, np. pisywane przez wielu twórców (A.S. Naruszewicz, I. Krasicki, S. Trembecki, F.D. Kniaźnin i inni) bajki.