Odpowiedzi

2009-05-20T22:20:27+02:00
Zastosowanie maszyn i motorów, zapoczątkowane w Anglii w końcowych latach XVIII stulecia, doprowadziło do gruntownych przemian stosunków społecznych i ekonomicznych, które nazywamy rewolucją przemysłową.

Rewolucja przemysłowa była procesem, który przekształcił wiele wieków liczące społeczeństwo rolnicze w nowe społeczeństwo przemysłowe. W ciągu życia jednego, dwóch pokoleń dokonały się zasadnicze zmiany metod wytwarzania, wielokrotny wzrost wydajności pracy, za czym poszły przemiany w całym przemyśle, transporcie, rolnictwie i życiu ludności. Rewolucja przemysłowa narastała stopniowo, powodowane przez nią przekształcenia dokonywały się raczej ewolucyjnie niż rewolucyjnie. Pojęcia „rewolucja” używa się, aby zaakcentować nie tyle szybkość, co głębokość zmian, które wiązały się z zastosowaniem nowej techniki w gospodarce.

W okresie rewolucji przemysłowej wynaleziono wiele nowych urządzeń i metod wytwarzania w różnych gałęziach przemysłu. Najistotniejsze zmiany dokonały się w przemyśle włókienniczym, metalowym, w hutnictwie, górnictwie i w źródłach energii.

Przemiany nastąpiły także w rolnictwie. Coraz powszechniej stosowano nawozy sztuczne, znacznie podnoszące wydajność, zaczęła się mechanizacja rolnictwa. Skonstruowany przez Rudolfa Diesla silnik znalazł na przykład swoje zastosowanie w ciężkich maszynach rolniczych. Intensyfikacja produkcji rolnej, a także możliwość taniego transportu powodowały, że liczba ludności zatrudnionej w rolnictwie mogła się wciąż zmniejszać. Szybki rozwój nauk ścisłych umożliwiał rewolucję techniczną, a zarazem był przez nią inspirowany. Wytworzył się istotny związek między działalnością badawczą, konstrukcyjną a produkcją. Nowe odkrycia i wynalazki znajdowały natychmiastowe zastosowanie i upowszechnienie poprzez produkcję przemysłową.

Nie można dokładnie określić ani daty początku przewrotu przemysłowego, ani też jego końca, był to bowiem proces, który nie daje się zmieścić w ściśle sprecyzowanych datach. Historycy są zgodni, że przewrót zaczął się w Anglii w drugiej połowie XVIII w. W pierwszej połowie XIX w. rozpoczęła się rewolucja przemysłowa w Europie Zachodniej. Rozwój nauki i techniki idą w parze. Niemal każde odkrycie naukowe wiedzie do wynalazku technicznego, niemal każdy wynalazek zostaje wykorzystany w masowej produkcji. “Poznać” i “użytkować” to hasła epoki. Systemy ustrojowe ewoluują w kierunku demokracji. Dla większości ludzi świat jawi się jako świat postępu. Ludzie częściej niż przedtem zmieniają swoje położenie, tak w sensie przestrzennym (migracje wewnętrzne i emigracje), jak zmiany statusu społecznego. Warunki życia i sytuacja materialna większości mieszkańców Europy poprawia się, choć dokonuje się to w bardzo nierównym stopniu.

Wzrost liczby ludności i rozwijający się podział pracy w osiemnastowiecznej Anglii, postępujący rozrost jej terytoriów kolonialnych oraz rozwój handlu zamorskiego powodowały wzrost zapotrzebowania na wyroby przemysłowe, którego nie mogła pokryć produkcja oparta wyłącznie na pracy ręcznej. Powstało społeczne zamówienie na doskonalenie metod wytwórczych. Niezbędne przekształcenia w systemie wytwórczym mogły się dokonać po spełnieniu kilku istotnych warunków.

Pierwszym było polityczne osłabienie systemu feudalnego, a drugim rozbudowa manufaktur. Ponieważ do umasowienia manufaktur potrzebne były znaczne środki pieniężne, dlatego przekształcenia strukturalne w przemyśle mogły dokonać się tylko w kraju, w którym istniały uprzednio nagromadzone wolne kapitały. Krajem takim była Anglia, gdzie zasięg akumulacji pierwotnej był największy. Kapitały pochodziły ze znacznych zysków osiąganych przez kupców angielskich z handlu z innymi krajami, z eksploatacji licznych i bogatych kolonii.

Trzecim z kolei wstępnym warunkiem, umożliwiającym wprowadzenie nowych form organizacji produkcji przemysłowej, był odpowiedni poziom rozwoju nauki i techniki. Tu Anglicy nie wyprzedzali innych narodów, ale w sprzyjających warunkach ekonomicznych potrafili wykorzystać nagromadzone doświadczenie dla swych celów praktycznych.

Zastosowanie maszyn narzędziowych w przemyśle i rozwiązanie sprawy ich napędu pozwoliło Anglii na dokonanie nie notowanego nigdy wcześniej w historii skoku gospodarczego. W ciągu kilkudziesięciu lat struktura społeczna kraju uległa radykalnej zmianie, zasadniczo wzrosła rola przemysłu w całokształcie gospodarki angielskiej. Wiązało się to z istotnymi przeobrażeniami w sposobie życia ludności. Szybko zwiększało się zaludnienie miast, w których koncentrował się przemysł; np. Manchester, główny ośrodek przemysłu włókienniczego, w połowie XVIII wieku liczył 22 tysiące, na przełomie stuleci 95 tysięcy, a w 1841 roku już 350 tysięcy mieszkańców[2].

Jednocześnie zmieniały się formy organizacyjne przemysłu: miejsce rozproszonego rzemiosła i manufaktury zajmowały nowe fabryki.

W Anglii w XVIII w. powstała sytuacja, w której, z jednej strony, rosło zapotrzebowanie na wyroby przemysłowe, z drugiej zaś, istniały realne warunki rozwoju przemysłu: system feudalny był politycznie osłabiony, nagromadzono odpowiednie kapitały, a tan nauki i techniki pozwalał na budowanie maszyn i ich stosowanie w produkcji. W żadnym innym kraju nie istniała wtedy tak sprzyjająca sytuacja. Anglia jako jedyne państwo w świecie miała obiektywne warunki, aby w drugiej połowie XVIII w. wkroczyć w erę rewolucji przemysłowej.

Na początku XIX w. głównym centrum gospodarczym świata była Wielka Brytania. Jednakże rewolucja przemysłowa przenikała stopniowo także do innych państw, gdzie napotykała różne problemy i bariery, pokonując je z mniejszym lub większym powodzeniem. Upowszechnienie się nowych technik nastąpiło w Europie później niż w Anglii. Brakowało bowiem fachowych rąk do pracy, kapitału i korzystnych rynków zbytu. Przemysł musiał się borykać z konkurencją wyżej stojącego pod względem technicznym przemysłu angielskiego. Najbardziej niepomyślna sytuacja istniała w środkowej i wschodniej Europie. Brak fachowej siły roboczej stanowił tu problem najtrudniejszy, akumulacja kapitału na inwestycje przemysłowe przebiegała bardzo opornie. Z tej przyczyny industrializacja kontynentalnej Europy w oparciu o nową technikę dokonała się z opóźnieniem i miała przebieg mniej żywiołowy.