Odpowiedzi

Najlepsza Odpowiedź!
2009-06-08T20:57:17+02:00
Słowo i obraz, liczba i przestrzeń w sztuce średniowiecza.

Do okresu średniowiecza zalicza się malarstwo, rzeźbę i architekturę
chrześcijańską od początków ich istnienia, aczkolwiek pod względem formy
należące jeszcze do późnego antyku, nazywane sztuką wczesnochrześcijańską,
ponadto sztukę przedromańską, następnie romańską i gotycką. Sztuka bizantyńska
od VI w. rozwijała się własnym rytmem.

W średniowieczu nastąpiło sformułowanie, rozwinięcie i rozpowszechnienie
wszystkich podstawowych tematów chrześcijańskiej sztuki religijnej.

Celem

sztuki było unaocznienie najważniejszych treści nauki Kościoła o Zbawieniu.
Bujny rozwój sztuk przedstawiających wynikał z przekonania, że malarstwo i
rzeźba mogą pełnić ważną funkcję w objaśnianiu i nauczaniu prawd wiary,
zwłaszcza ludzi niewykształconych.

Sztuka funkcjonowała jako swoisty język, do odczytania którego należało mieć
właściwy klucz, który opierał się na ówczesnym widzeniu świata jako tworu
czysto boskiego, a zatem piękna, harmonii, dobra i prawdy.

Średniowiecze nie wypracowało własnej teorii sztuki, przyjąwszy definicję
starożytną, że sztuka jest umiejętnością postępowania wg reguł, prowadzących do
zamierzonego celu. Sztuka obejmowała więc zarówno dociekania i umiejętności
intelektualne, jak i procesy wytwarzania rozmaitych przedmiotów. Dzieła
architektury, malarstwa i rzeźby były zaliczane do drugiej kategorii i
klasyfikowane ze względu na technikę wykonania oraz materiał z jakiego zostały
wykonane. Artyści mieli status rzemieślników; dzieła powstawały w
wyspecjalizowanych warsztatach, początkowo klasztornych i katedralnych, później
także w miejskich.



OSIĄGNIĘCIA SZTUKI:

_____________________________________________________________________________
|MALARSTWO |RZEŹBA |MUZYKA |TEATR |
| | | | |
|________________|___________________|___________________|____________________|
|ˇ najwybitniejsi|ˇ rzeźba sakralna |ˇ muzyka |ˇ z oratorium |
|malarze | |wielogłosowa |powstał |
| |ˇ rozwój rzeźby | | |
|Hubert i Jan van|kamiennej |ˇ chorał |dramat mówiony |
|Eyckowie | |gregoriański | |
| |ˇ rzeźba |wykonywany przez |ˇ intermedium (sceny|
|Roger van der |sepulkralna (płyty |chóry męskie, solo |rodzajowe, |
|Weyden |nagrobne, tumby) |przez kantora lub |satyryczne, |
| | |celebransa | |
|Hans Memling |ˇ rzeźba romańska | |groteskowe |
| | | | |
| | | |ˇ pasje |
| | | | |
|________________|___________________|___________________|____________________|
|ˇ ikonografia |ˇ rzeźba gotycka |ˇ gatunki w obrębie|ˇ misteria |
| | |chorału: psalmy | |
| |grobowiec | |ˇ mirakle |
| |Władysława II |hymny | |
| |Jagiełły w katedrze| |ˇ moralitety |
| |na Wawelu |sekwencje | |
| | | |ˇ pantomima |
| |Ołtarz Mariacki |tropy | |
| |Wita Stwosza | |ˇ teatry jarmarczne,|
| | |antyfony |wędrowne |
| | | | |
| | |responsoria | |
| | | | |
| | |lamentacje itp. | |
| | | | |
| | |ˇ misteria | |
| | | | |
| | |ˇ wprowadzenie | |
| | |organów do | |
| | |kościołów | |
| | | | |
| | |ˇ rozwój muzyki | |
| | |świeckiej: ludowej | |
| | |wiejskiej i | |
| | |uprawianej przez | |
| | |wędrownych muzyków | |
| | |- wagantów i | |
| | |dworskich | |
| | |trubadurów (rondo, | |
| | |ballada, virelai) | |
| | | | |
|________________|___________________|___________________|____________________|
| | | | |
|________________|___________________|___________________|____________________|







ANONIMOWOŚĆ ARTYSTY

W średniowieczu dzieło odgrywało nadrzędną rolę w stosunku do artysty, który
nie ujawniał swojego nazwiska. Utwór miał pełnić dydaktyczną i moralną funkcję.
Twórca nie ujawniał się, lecz pozostawał w cieniu swojego dzieła. Autorzy nie
przejmowali się, że z ich utworów czerpane są zdania czy całe fragmenty,
ponieważ było to nawet zalecane, żeby wzbogacać dzieła tym, co stworzyli inni.





____________________________________________________________________________
|Styl romański |Styl gotycki |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
|ˇ rozwój gł. po r. 1000 |ˇ od poł. XII w. do XV w. |
| | |
|ˇ budynki proste, racjonalnie |ˇ bogata dekoracja |
|rozplanowane, zwykle zaokrąglone | |
|(rotundy) |ˇ strzelistość |
| | |
|ˇ charakterystyczne grube mury obronne|ˇ budowle sprawiające wrażenie ruchu |
|wznoszone z kamieni o kwadratowym | |
|ciosie (odniesienie do czterech cnót |ˇ dokładna i rozplanowana konstrukcja|
|kardynalnych) | |
| |ˇ styl gotycki wyrażał logikę i |
|ˇ łatwo uchwytne proporcje gmachów |nieskończoność boskiej istoty, |
| |porządek systemu scholastycznego |
|ˇ kolumny (np.: w układzie dwójkowym -| |
|analogia do dwóch części Biblii) |ˇ piękno - idea boskiej harmonii i |
| |związek wszechrzeczy |
|ˇ surowość | |
| | |
|ˇ bogate zdobnictwo kolumn i portali | |
|(bram wejściowych) | |
| | |
|ˇ płaskorzeźby - wiedza na tematy | |
|teologiczne, moralne, przyrodnicze | |
|(alegorie i symbole) | |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
|Przykłady | |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
|¨ kolumny w kościele św. Trójcy w |¨ krużganek w Kościele św. Anny w |
|Strzelnie | |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|
|¨ kaplica św. Feliksa i Adaukta na |Warszawie |
|Wawelu | |
| |¨ zamki w Malborku, Lidzbarku i |
|¨ Rotunda św. Prokopa w Strzelnie |Kwidzyniu |
| | |
|¨ kościół św. Andrzeja w Krakowie |¨ kościół Mariacki w Gdańsku |
| | |
|¨ opactwo w Tyńcu |¨ fasada katedry e Reims |
| | |
| |¨ kościół św. Jakuba w Toruniu |
| | |
|______________________________________|_____________________________________|







Obrazy katedr w poezji Juliana Przybosia

Notre-Dame

Znasz-li

Tam gdzie żył

Matka

Znikłe czółno



Liczba i przestrzeń

Pewne liczby, ich kombinacje i zastosowania miały wyraźne odniesienia, np.:

§ liczba 3 - do istoty Trójcy św.

§ liczba 10 - do najwyższej doskonałości, jaką była potrójność Trójcy i zarazem
jedność jej samej (3x3+1=10)

§ liczba 4 - do czterech sensów biblijnych, czterech ewangelistów i czterech
cnót kardynalnych: roztropności, sprawiedliwości, wstrzemięźliwości i męstwa

§ liczba 7 - do siedmiu sakramentów i siedmiu części, czyli godzin Brewiarza

Na uprzywilejowanych, znaczących liczbach opierano zabiegi czy chwyty, jak
trójdzielność kompozycyjną tekstów literackich (np.: Boska Komedia Dantego: 3
części złożone z 33 pieśni z jedną pieśnią wstępną, każde z zaświatowych
królestw obejmuje 9 kręgów, 9 pięter i 9 nieb).



W średniowieczu nie znano perspektywy. Wszystkie sceny przedstawiano na jednej
płaszczyźnie równocześnie, ponieważ najważniejsze było widzenie "duchowe",
pozwalające oglądać obrazy z pozycji Stwórcy, który dostrzega wieczność.

W architekturze, malarstwie, teatrze i rzeźbie w zależności od usytuowania np.
postaci orientowano się co do jej miejsca w hierarchii istot:

§ centrum - postacie boskie, świętym, ważnym

§ lewica - potępieni (np. sceny sądu ostatecznego)

§ prawica - wybrani

§ południowa strona katedry - postacie i zdarzenia związane z Nowym Testamentem

§ północna strona katedry - wyobrażenia Starego Testamentu.



Słowo i obraz

W średniowieczu funkcjonowały znaki umowne odsyłające do pewnych znaczeń.
Określonym postaciom przysługiwały atrybuty - przedmioty o charakterze
symbolicznym, często alegorycznym, wyobrażające skrótowo jakiś fakt historyczny
lub legendarny związany z bohaterem:

§ smok - św. Jerzy i Herkules

§ cedr libański, róża, diament, perła - Matka Boska.

Znaki te były odczytywane według przypisanych im znaczeń. Głębsze sensy ukryte
pod dosłownymi znaczeniami, wykształciło swoisty sposób lektury przekazów,
także literackich (np.: przypowieści)"

Dla nie umiejących czytać, sztuki plastyczne stanowiły jakby szczególną
"literaturę", "malowaną historię", której rozwój był popierany przez Kościół.
13 2 13