Odpowiedzi

2009-12-07T16:05:39+01:00
Głównymi przyczynami wojen polsko-szwedzkich były:

* chęć dominacji nad handlem bałtyckim (jak pamiętamy nasze morze Bałtyckie jest bardzo cenne:-))

* kwestia Inflant - Polska usilnie starała się je do siebie przyłączyć

* pretensje polskiej dynastii Wazów do tronu szwedzkiego

Ważne wydarzenia przed POTOPEM:

* ugoda kalmacka Zygmunta III Wazy - Zygmunt idzie na ustępstwa względem Szwecji: jako król Polski i Szwecji będzie przyjeżdżał do Szwecji co najmniej raz na dwa lata; dodatkowo nie będzie obsadzał urzędów w Szwecji Polakami oraz że nie odda żadnych terenów Polsce kosztem Szwecji np. Inflant (ten ostatni punkt był sprzeczny z pacta conventa, czyli zobowiązaniami Zygmunta wobec Polski, w których król obiecuje przyłączyć Inflanty do Polski)

* detronizacja Zygmunta III w Szwecji - Szwecja pozbawiła tronu całą polską linię Wazów, a koronę przekazała w 1604 r. Karolowi Sudermańskiemu jako Karolowi IX

* wojna o Inflanty (1600-1611) - rozpoczęta atakiem Karola IX na polskie Inflanty; decydujące starcie było pod Kircholnem (zwycięstwo Chodkiewicza) w 1605 r., niestety Polacy nie wykorzystali zwycięstwa, gdyż nieopłacone wojsko rozeszło się, a Polska była zajęta rokoszem Zebrzydowskiego i wojna domową (m.in. bitwa pod Guzowem 1607r.). Szwedzi zajęli więc większość Inflant, dopiero walki ustały kiedy Chodkiewicz uwolnił z oblężenia Rygę, a następnie Polska wdała się w wojnę z Rosją (dymitriady), a Szwecja z Danią...


* wojna o Inflanty cd (1617-1622) - wojnę wznowił Gustaw Adolf w 1617 r.; ponieważ obie strony nie były przygotowane do wojny zawarto rozejm, który miał obowiązywać do 1620 r. W 1621 nastąpiło kolejne uderzenie szwedzkie, kiedy to Polska była zajęta wojną z Turcją. W 1622 doszło do rozejmu w Mitawie - Szwedzi uzyskali znaczną część Inflant i Rygę.

* walki ze Szwecja były jeszcze prowadzone w okresie wojny trzydziestoletniej - 1627 r. zwycięska bitwa morska pod Oliwą; 1635 r. rozejm w Sztumskiej Wsi zawarty na 26 lat przez Władysława IV Wazę, gdzie Szwedzi zyskali Inflanty :(

2. POTOP SZWEDZKI (1655-1660)

Przyczyny POTOPU:

* chęć dominacji nad Bałtykiem
* chęć wyeliminowania linii Wazów z tronu szwedzkiego
* słabość wewnętrzna Rzeczypospolitej
* zdrada Hieronima Radziejowskiego, który obiecał Karolowi Gustawowi szybki podbój Rzeczypospolitej

Przebieg:

* w momencie sukcesów rosyjskich (powstanie Chmielnickiego) na Polskę spadł najazd szwedzki w 1655 r.
* kapitulacja pospolitego ruszenia pod Ujściem w Wielkopolsce
* na Litwie w Kiejdanach Radziwiłłowie poddali się oddając się Szwecji
* upadek Warszawy, klęska pod Żarnowcem, obrana Krakowa przez Czarnieckiego
* magnaci, szlachta i wojsko masowo wyrzekali się Jana Kazimierza, który musiał uciekać
* Szwedzi po opanowaniu Polski grabili ją, gwałcili wszelkie prawa i przywileje szlacheckie; opór przeciw Szwedom narastał
* pierwsi porwali się przeciw Szwedom chłopi tworząc oddziały partyzanckie
* słynna obrona Jasnej Góry - Szwedzi nie mieli żadnych zahamowań religijnych (protestanci)
* szlachta zawiązała konfederację w Tyszowcach (1655) mająca na celu wygnanie Szwedów; Jan Kazimierz powrócił ze Śląska i złożył śluby krakowskie (1656), w których obiecywał polepszenie doli ludu po zwycięskiej wojnie
* tymczasem Szwedzi zaniepokojeni oporem zawiązali sojusz z Brandenburgią, Węgrami i Kozakami, w Radnot
* Polacy przekonali Brandenburgię, aby odstąpiła od sojuszu, za co uzyskała suwerenna władzę w Prusach (1655) - były to tzw. traktaty welawsko - bydgoskie
* powoli, po zaciętych bitwach, wypierano Szwedów z kraju; po śmierci Karola Gustawa, wobec wyczerpania obu stron podpisano w 1660 r. w Oliwie pokój - uzgodniono że Jan Kazimierz zrzeknie się praw do tronu szwedzkiego (ale będzie królem aż do swojej śmierci) oraz że Polska zrzeknie się szwedzkiej części Inflant.

Skutki:

* najbardziej rujnująca Rzeczypospolitą wojna w XVII w.
* utracono zabytki kultury narodowej i sakralnej, które nigdy nie odzyskano
* ruina gospodarcza i osłabienie polityczne państwa.
3 1 3