Odpowiedzi

Najlepsza Odpowiedź!
2009-12-14T23:44:23+01:00
LITOWCE

Lit (Li, łac. lithium - skała)

Występuje:
tylko w postaci związanej; w górnych warstwach Ziemi występuje w ilości 0,0018% w skałach (wyjątek złoża soli), w wodach mineralnych (woda litowa w Muszynie), popiół roślinny (popiół tytoniowy zawiera 0,5% litu);

Zastosowanie litu:

Mechanika:
metaliczny lit stosuje się jako domieszkę do specjalnych stopów łożyskowych zwiększając jego twardość;
Hutnictwo szkła i ceramiki;
Medycyna:
sole litu stosowane są w leczeniu zaburzeń psychicznych - brak szerszego rozpowszechnienia litu w psychiatrii jest spowodowany jego znaczną toksycznością i mała rozpiętością między dawką terapeutyczną i toksyczną nazywane normotykami;
ważny mikroelement;
Energetyka:
galwaniczne „ogniwa litowe” o napięciu 3V;
do wytwarzania trytu w reaktorach jądrowych, deuterek litu stosowany jako termonuklearny materiał wybuchowy;
2H + 6Li → 4He + 4He 24 MeV


Sód (Na, łac. natrium)

Minerały: kryształy soli kuchennej, kriolit, saletra chilijska, albit (skaleń sodowy)

Sód metaliczny:

Zastosowanie:

Lampy sodowe – zastąpiły bardziej toksyczne lampy rtęciowe używane przed 1935 rokiem;
Reaktory jądrowe - jako ciecz przenosząca ciepło;
Produkcja- cyjanku i nadtlenku sodu;
Produkcja barwnika indygo;
Środek suszący eter i inne wolne od halogenów ciecze organiczne;
Środek redukujący;

Chlorek sodu NaCl

Występowanie: w postaci soli kamiennej w złożach solnych, w solankach w wodzie morskiej (w ilości około 2,7%), jako składnik popiołu, w węglu brunatnym, jako składnik organizmów.

Zastosowanie

Produkcja wszystkich związków sodu i chloru;
Środek konserwujący; przyprawa;
Do wysalania mydła i barwników organicznych;
Glazurowanie ceramiki;
Składnik zmniejszający siłę wybuchu powietrznych materiałów wybuchowych;
W solankach chłodniczych – mieszanina 3,5:1 chlorku sodu do wody tworzy mieszaninę chłodzącą temperatura -210C.


Wodorotlenek sodu NaOH – soda żrąca lub soda kaustyczna

Zastosowanie NaOH:

Substrat do produkcji takich substancji jak:
Sole sodu: azotanów, fosforanów, chloranów, podchlorynów lub jego roztworów krzemianów, czyli szkło wodne, fluorków, chromianów, cynianów i soli organicznych do otrzymywania celulozy z drewna (metoda siarczanowa);
sztucznego jedwabiu wiskozowego i włókna celulozowanego;
mydła sodowego;
substancji powierzchniowo czynnych;
barwników;
tlenku glinu z boksytu;
fenolu z olejów mineralnych;
środków natłuszczających metali i niektóre elektrolitów galwanicznych (Sn, Zn);
sporządzania kąpieli oksydacyjnych;
bejca aluminium np. przed eloksalowaniem.

Węglan sodu Na2CO3 – soda, soda kalcynowna

Występowanie:
a. W przyrodzie związek ten występuje w stanie naturalnym
w tzw. jeziorach sodowych oraz w popiele roślin morskich.
b. Stanowi też ważny składnik wielu minerałów.

Zastosowanie:

Wytwarzanie szkła;
Związków sodu;
Celulozy;
Papieru;
Mydła;
Środków piorących;
Do zmiękczania wody;
Przeróbki rud.

Związki sodu i ich zastosowanie

Siarczan (IV) sodu – w laboratoriach chemicznych służy do osuszania rozpuszczalników organicznych;
Nadtlenek sodu – w roztworach bielących i maskach tlenowych (wchłania ditlenek węgla i wydziela tlen);
Tiosiarczan sodu – rozpuszcza sole srebra, dlatego stanowi skuteczny utrwalacz fotograficzny;
Azotan sodu (saletra sodowa) – nawóz, składniki środków wybuchowych;
Wodorowęglan sodu – stosowany do proszków do prania, proszków do pieczenia, w gaśnicach oraz jako środek zmniejszający kwasowość soków żołądkowych.


Potas (K, łac. kalium)

Występowanie:
Siódmy pierwiastek pod względem rozpowszechnienia w skorupie
ziemskiej. Występuje w postaci związanej, w minerałach, wodzie
morskiej i organizmach żywych.
Duże ilości potasu występują w świeżych warzywach i owocach.

Przegląd związków potasu:

Wodorotlenek potasu - KOH - produkcja mydła potasowego, barwników, środek żrący w chirurgii, elektrolit w akumulatorach niklowo kadmowych (ze względu na koszt zastępuje go się tańszym NaOH);
Saletra potasowa – KNO3 – kiedyś stosowany do produkcji prochu dymnego (mieszanka KNO3 : C (węgiel drzewny) : S = 7 : 2 : 1), produkcja sztucznych ogni, szkła, nawozów;
Potaż – K2CO3 – produkcja szkła, mydła, usuwanie CO2 z gazów technicznych (K2CO3 + CO2 +H2O = 2KHCO3) produkcja spulchniaczy w piekarstwie;
Sylwin – KCl – składnik nawozów sztucznych, służył także do wykonywania wyroków śmierci w USA z tiopentanolem lekiem zwiotczającym mięśnie, jako zastrzyk „śmierci”;
Jodek potasu – KJ – składnik leków oraz do jodowania soli kuchennej, składnik płynu Lugola (jod rozpuszczony w roztworze wodnym jodku potasu), składnik jodyny (roztwór jodu z dodatkiem jodku potasu w etanolu), jako środek wykrztuśny działający bezpośrednio na gruczoły oskrzelowe, po podaniu doustnym może mieć też działanie odruchowe podobnie do emetyny (alkoid ipekakuany), leczenie sporotrychozy (rodzaj grzybicy);
Bromek potasu – KBr - środek uspokajający.

Rubid (Rb, łac. Rubidium) i Cez (Cs, łac. caesium) i ich związki

Nazwy polskie pierwiastków pochodzą bezpośrednio od barwy linii spektralnych.

Występowanie:
Pierwiastki towarzyszą w niewielkich ilościach potasowi w złożach skalnych i skałach, a także w wodach mineralnych.
Karnolit zawiera około 0.015 do 0,040 % rubidu. Zawartość cezu jest jeszcze mniejsza.
Minerałem cezu jest rzadko występujący polucyt CsAlSi2O6.


Zastosowanie:
Rubid stosowany wyłącznie w celach naukowych;
Cez:
produkcji fotokomórek (np. w postaci stopów Ag/Ag2O/Cs lub Cs2O/Sb – Cs) specjalnych promienników podczerwieni;
Nuklid Cs137 podobnie jak Co60 służy jako źródło promieniowania w medycynie

Stosowalność związków cezu i rubidu jest nieznaczące, przejawiają duże podobieństwa do związków potasu.


Frans (Fr, łac. francium)

Frans to radioaktywny metal alkaliczny. Ostatnie badania wykazują, że jego aktywność chemiczna jest mniejsza niż aktywność cezu i jest podobna do aktywności rubidu. Frans reaguje gwałtownie z wodą i kwasami (podobnie jak inne metale alkaliczne);
Występuje w rudach uranowych. Całkowita zawartość fransu w skorupie wynosi około 24.5 mg;







Galerie

* W laboratorium
* Pokazy chemiczne

Materiały

* Atomy i cząsteczki
* Izotopy promieniotwórcze
* Układ okresowy pierwsiastków
* Mechanizmy tworzenia i rodzaje wiązań
* Związki kompleksowe
* Stany skupienia materii
* Klasyfikacja związków nieorganicznych
o Bufory
o Tlen
* Woda

Wykłady

* Litowce
* Berylowce
* Borowce
* Węglowce
* Azotowce
* Tlenowce
* Fluorowce


BERYLOWCE

BERYL

Beryl i jego związki są bardzo trujące i rakotwórcze!!!
Występowanie:
• Pierwiastek bardzo rzadki, występuje w formie związanej najczęściej w minerałach takich jak:
Beryl 3BeO • Al2O3 • 6SiO2 (glinokrzemian)

Również znajduje się w:
Akwamaryn – błękitny,
Goshenit – bezbarwny,
Heliodor – żółty,
Morganit – różowy,
Biksbit – czerwony,
Szmaragd – zielony

Zastosowanie berylu:
• W okienkach rentgenowskich (przepuszcza się promieniowanie rentgenowskie);
• Materiał na reflektory w reaktorach jądrowych;
• Składnik niskowrzącego stopu metali (brąz berylowy);
• Tlenek berylowy - materiał ogniotrwały (komory spalania rakiet);
• Pył berylowy jest stosowany jako składnik stałego paliwa rakietowego najwyższym impulsie właściwym w rakietach silnikowych o zastosowaniach militarnych.

MAGNEZ

Występowanie magnezu:
• Dolomit CaMg[CO3]2
• Kizeryt MgSO4 x H2O
• Karnalit KCl • MgCl2 • 6H2O
• Kainit KMg[Cl/SO4] x 3H2O

Magnez jako pierwiastek życia :
• Układ pokarmowy - bierze udział w procesach metabolicznych. Odgrywa rolę w dostawie energii do tkanek i komórek organizmu, w tym zwłaszcza do wrażliwych na jej niedobór komórek nerwowych mózgu. Wspomaga pracę wątroby. Ułatwia wydalanie ołowiu z organizmu, co jest ważne zwłaszcza dla mieszkańców miast. Obniża poziom cholesterolu, działa odtłuszczająco. Jest również niezbędny dla właściwego trawienia soli mineralnych (wapnia, sodu, potasu) oraz witaminy C.
• Układ nerwowy - przy przewlekłym jego niedoborze w tkankach nerwowych może dojść do deficytu ważnej dla procesu zapamiętywania substancji - dopaminy - i pojawiają się kłopoty z pamięcią.
Ma działanie uspokajające. Spełnia ważną funkcję w profilaktyce i terapii różnych chorób, np. depresji
• Układ krążenia - niezbędny jest do zapewnienia prawidłowej pracy serca. Wpływa także korzystnie na proces krzepnięcia krwi. Wzmacnia tętnice - działa przeciwmiażdżycowo i przeciwzakrzepowo, a przez to zapobiega nawet zawałom.
• Układ kostno-mięśniowy - jest materiałem budulcowym zębów i kości. Odgrywa ważną rolę w procesie skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego), wpływa korzystnie na pobudliwość nerwowo-mięśniową.
• Układ odpornościowy - stymuluje mechanizmy obronne organizmu. Zwalcza alergie oraz podatność na powstawanie nowotworów. Ponadto wykazuje wpływ na gruczoły wydzielanie wewnętrznego (np. tarczycę) oraz układ moczowo-płciowy (przeciwdziała schorzeniom pęcherza, zapaleniom prostaty). Reguluje także powstawanie estrogenów. Przeciwdziała zaburzeniom wzrostu u młodzieży

Zastosowanie związków magnezu;
• Magnez w stopach z glinem jako materiał konstrukcyjny w przemyśle lotniczym i samochodowym (najlżejszy materiał użytkowy!!!); ponadto jako środek redukujący w produkcji stali im jako materiał na anody reakcyjne w ochronie elektrochemicznej, naboje sygnałowe do syntez organicznych;
• Tlenek magnezu MgO – ognioodporny materiał do urządzeń odlewów i naczyń, spoiwa magnezjowe (cement Sorela), w medycynie środek zobojętniający przy nadkwasowości i zatruciach;
• Siarczan magnezowy – sól gorzka MgSO4 2H2O stosowany jako środek przeczyszczający;
• Węglan magnezu MgCO3 występuje jako magnezyt. Stosowny jako składnik pudrów oraz zasypek na rany, środek do czyszczenia metali i jako wypełniacz przy produkcji papieru i kauczuku;
• Chlorek magnezu MgCl – do produkcji magnezu, spoiwa magnezjowego oraz mieszanki chłodzących;
• Karnolit KCl • MgCl2 • 6H2O środek pyłochłonny, sól do zwalczani gołoledzi oraz sól do kąpieli;

WAPŃ

Występowanie wapnia - Minerały
• Węglany (wapień, wapniak, marmur, kreda) CaCO3;
• Siarczany: anhydryt (CaSO4 );
• Fluorki: fluoryt (CaF2);
• Krzemiany: anortyt;

Wpływ wapnia na procesy fizjologiczne:
• Zawartość wapnia w ciele dorosłego człowieka wynosi 2%, z czego 99% ma postać różnych apatytów stanowiące składniki kości i zębów;
• Jony Ca2+ są niezbędne do utrzymania prawidłowej krzepliwości krwi oraz działania nerwów;
• Dawka dzienna wapnia wynosi 1g Ca2+
• Brak wapnia w organizmie prowadzi do łamliwości i zrzeszotnienia kości (osteoroporozy), zaburzeń krzepliwości krwi oraz do nadpobudliwości systemu nerwowego;
• Bark witaminy D w organizmie powoduje krzywicę na skutek zakłóceń przyswajania wapnia i fosforu;

Związki wapnia otrzymywanie i zastosowanie:

• Węglan wapnia (CaCO3) – kalcyt w postaci czystej (np. jako przezroczysty, dwójłomny szpat islandzki, który rozczepia światło na dwa spolaryzowane promienie) i w postaci o mniejszej czystości, jak zmieszany z gliną wapień( składnik skał i gleb) oraz marmur i kreda.

Zastosowanie :
- Węglan wapnia - produkcja cementu, szkła, domieszek metalurgicznych – żużel wielkopiecowy, miedziany;
- Szpat dwójłomny – wykorzystywany do polaryzowania światła w pryzmatach Nicola;
- Wapień i tuf wapienny (trawertyn) – jako kamień budowlany, tłuczeń, domieszka do betonu i od odsiarczania spalin.

• Tlenek wapnia, CaO – wapno palone, wapno żrące
Zastosowanie:
- wapno palone w reakcji w wodą ulega gaszeniu i ma zastosowanie jako zaprawa, powłoka malarska, środek zoobojetniający, wapno nawozowe, garbarstwo;
- w piecu łukowym tworzy się węglik wapnia który w wyniku reakcji z wodą daje etyn ( produkcja tworzyw sztucznych), i wodorotlenek wapnia (materiał budowlany, wapno nawozowe);
- wapno wiedeńskie – stosowany do nabłyszczania i odłuszczania powierzchni metalowych, np. galwanotechnice.

• Siarczan (VI) wapnia, CaSO4
Stosowany do produkcji kwasów siarkowych i siarczanu (VI) amonu, jako spoiwo zaprawowe, w postaci gipsu palonego do odlewów, gipsowania ścian, opatrunków gipsowych itd.
• Fluorek wapnia, Fluoryt, CaF2
w przemyśle szklarskim (do produkcji kwasu fluorowodorowego), ceramicznym, chemicznym (produkcja emali), optycznym (produkcja soczewek)i metalurgicznym
• Węglik wapnia, CaC2
powinien być przechowywany w zamkniętym naczyniu, ponieważ reaguje także z parą wodną z powietrzem. Stosowany do produkcji etynu, azotniaku oraz ich pochodnych.
• Chlorek wapnia, CaCl2
środek osuszający ciecze i gazy w mieszaninie z lodem obniża temperaturę nawet do -250C
• Wodorotlenek wapnia, Ca(OH)2- wapno gaszone, wapno żrące

Zastosowanie:
Zaprawa wapienna, wapno chlorowe (bielące), różne związki wapnia, środki ochrony roślin, do kaustyfikowania sody i potażu do wodorotlenków alkalicznych, do zmiękczania wody, w garbarniach, do zobojętniania kwasów w ściekach, do odsiarczania spalin, wydzielania soków z roślin;
Zaprawa murarska – ma konsystencje pasty pozwalającej na łączenie i tynkowanie cegieł oraz innych materiałów budowlanych. Skład: piasek + spoiwo (zaprawa powietrzne, zaprawa hydrauliczna) + woda

Związki strontu i baru:
Występują w postaci minerałów takich jak:
• Strocjanit SrCO3
• Celestyn SrSO4
• Witeryt BaCO3
• Baryt BaSO4

Zastosowanie związków strontu i baru:

Związki strontu
• Azotan(V) strontu i chloran(V) strontu – stosowane są do produkcji ogni sztucznych i czerwonych rakiet sygnałowych
• Wodorotlenek strontu i węglan strontu - do ekstrakcji cukry z melasy
Związek baru
• Wodorotlenek baru słabo rozpuszczalne w wodzie, z których tworzą silnie zasadową tzw. wodę barytową (oznaczanie ditlenku węgla)
• Siarczan (VI) baru wypełniacz do papieru i kauczuku, surowiec do produkcji pigmentów organicznych oraz środek kontrastowy w rengenlogii (jako związek nierozpuszczalny w płynach ustrojowych nie jest trujący);
• Azotan(V) baru i chloran(V)baru stosowane są do produkcji zielonych rakiet sygnałowych


RAD

• W medycynie ze względu na wysoką szkodliwość został zastąpiony nuklidami promieniotwórczymi otrzymanymi sztucznie;


3 2 3