Odpowiedzi

2010-01-03T15:01:50+01:00
Http://www.nfosigw.gov.pl/site/main/edukacja_ekologiczna_03.php?id=1034749963&id_01=1034861120
2010-01-03T16:29:03+01:00
1

DOBRE ZAKUPY

Poradnik odpowiedzialnego konsumenta

Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć

Kraków 2006



2

DOBRE ZAKUPY

Wydanie III, poprawione i uzupełnione

Poradnik przedstawia niezależną ocenę firm i produktów, opracowaną przez brytyjską organizację
konsumencką ECRA - The Ethical Consumer Research Association (www.ethicalconsumer.org). Polska
wersja poradnika, której wydawcą jest Polska Zielona Sieć, opiera się na publikacji The Good
Shopping Guide, wydanej przez ECRA w roku 2002.

WYDAWCA:

Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć

ul. Sławkowska 26 A, 31-014 Kraków

tel./fax: +48 12 431 28 08

e-mail: [email protected]

www.zielonasiec.pl

© Copyright by Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć 2006

Powielanie materiałów jest dozwolone, pod warunkiem że zostanie podane ich źródło.

Więcej informacji: wwww.ekonsument.pl

TŁUMACZENIE: Piotr Znaniecki

OPRACOWANIE: Piotr Znaniecki, Krzysztof Gorczyca, Wojciech Zięba

KONSULTACJE: Katarzyna Terlecka

PROJEKT OKŁADKI: Dariusz Musiał

FOTOGRAFIE NA OKŁADCE: Greenpeace International, Maria Huma, Mateusz Janusz,
Fairtrade/TransFair Austria

SKŁAD: Marcin Wachowicz

DRUK: Drukarnia „Goldruk”

Wydano dzięki dotacji

Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich



WSTĘP

TWOJE PIENIĄDZE
KSZTAŁTUJĄ ŚWIAT!

Decyzje podejmowane podczas zakupów,
robionych pospiesznie w supermarkecie,
zapadają zazwyczaj pod
wpływem ceny, marki i jakości produktu.
Zawartość koszyka nie kojarzy nam
się z wyborem moralnym.

Tymczasem pieniądze, które zostawiamy
w kasie, mogą decydować o losie
ludzi, zwierząt, przyrody. Mogą wspierać
działalność charytatywną, lokalny rynek,
ekologiczne gospodarstwa rolne, ale
mogą też być wykorzystane na rabunkową
działalność niszczącą środowisko, na
handel bronią, na okrutne traktowanie
zwierząt czy łamanie praw człowieka.

Jako konsumenci mamy prawo wyboru.
Świadome korzystanie z tego prawa
wiąże się jednak z odpowiedzialnością
za skutki naszych decyzji, w tym za dalszą
wędrówkę naszych pieniędzy.

Ważne jest nie tylko, co kupujemy, ale
i – komu płacimy. Nie wzbudzający
wątpliwości produkt może przysparzać
zysków przedsiębiorstwu, które postępuje
w sposób, jakiego nie chcemy popierać.
Zakup produktu to także finansowe
wsparcie polityki danej firmy.

KONSUMENCI RZĄDZĄ ŚWIATEM!

„Pieniądze wprawiają świat w ruch”
– głosi znane powiedzenie. Częścią naszych
pieniędzy, pochodzącą z podatków,
dysponuje rząd, zdecydowaną
większość wydajemy jednak sami, kupując
towary i usługi. Kontrolę nad sposobem
wydawania pieniędzy z naszych
podatków mamy raz na kilka lat, kiedy
uczestniczymy w wyborach. A zakupy
robimy przecież codziennie. We współczesnym
świecie główną, powszechnie
dostępną formą oddziaływania na rzeczywistość
są właśnie... zakupy.

Każda złotówka jest jak karta wyborcza!
Jak politycy zabiegają o nasz głos
w kampanii wyborczej, tak producenci
i sprzedawcy walczą między sobą o każdą
naszą złotówkę, kusząc nas reklamami
i promocjami. To dowód, że nasz wybór
ma ogromne znaczenie.

MAŁE DZIAŁANIA
– DUŻE EFEKTY!

Nasze codzienne wybory mogą wspierać
odpowiedzialne firmy, które troszczą
się o konsekwencje społeczne i środowiskowe
swej działalności. Mogą też powodować
zmiany w sposobach działania
wielkich korporacji i hipermarketów.
Tak już się dzieje! Sklepy coraz częściej
sprzedają produkty przyjazne dla środowiska
czy żywność produkowaną metodami
ekologicznymi, gdyż coraz więcej
klientów zwraca na to uwagę.

Jest wiele sposobów kształtowania rynku
tak, aby zmieniał się on zgodnie z



naszymi życzeniami. Na początku możesz
rozejrzeć się za lokalnymi sklepami
w swojej okolicy – zaopatrując się
w nich, oszczędzasz paliwo i wspierasz
swych sąsiadów. Kupując jedzenie, pytaj
o żywność z gospodarstw ekologicznych.
Wybierając produkt Sprawiedliwego
Handlu, wspierasz ubogich producentów
z krajów Trzeciego Świata.
Decydując się na biodegradowalne
płyny do naczyń i proszki do prania,
nie tylko chronisz środowisko, ale
dajesz zarobić ekologicznym producentom,
którzy dzięki temu mogą dalej inwestować
w czyste, zdrowe technologie
produkcji. Jednocześnie dajesz znak
innym firmom, które o to nie dbają, że
jeżeli nie zmienią swojego postępowania,
będą tracić klientów, a więc zarobią
mniej.

Każda podobna decyzja ma swój skutek
– mały sam w sobie, ale ogromny,
jeżeli miliony innych osób zrobią tak
samo.

ODPOWIEDZIALNY
KONSUMENT, CZYLI KTO?

Odpowiedzialny konsument to konsument
kupujący świadomie, mądrze,
etycznie, czyli w sposób taki, który
oprócz tego, że zaspokaja potrzeby materialne,
jednocześnie wspomaga odpowiedzialne
przedsiębiorstwa kierujące
się nie tylko zasadami ekonomicznymi,
ale także ekologicznymi, społecznymi
czy etycznymi.

Odpowiedzialny konsument nie tylko
zna swoje prawa i umie z nich korzystać,
ale ma też świadomość faktu,
iż każdy zakup stanowi poparcie dla
tego, a nie innego producenta, dla warunków,
w jakich towar jest wytwarzany,
użytkowany i utylizowany.

Odpowiedzialny konsument wie, że ma
prawo wyboru, a poprzez bardziej odpowiedzialne
wybory podczas zakupów,
zmienia świat i otaczające środowisko
na lepsze.

Odpowiedzialny konsument wie, że
każda zostawiona przez niego w kasie
złotówka może decydować o losie świata,
ludzi, zwierząt i jego własnym.

Odpowiedzialny konsument wie także,
że może i powinien odgrywać aktywną
rolę w gospodarce rynkowej, np. poprzez
bojkot firm, których zachowanie
jest sprzeczne z jego światopoglądem
– firm uwikłanych w niejasne układy
polityczne, grających nieczysto na rynku
pracy i łamiących prawa pracowników,
zanieczyszczających środowisko
czy prowadzących kampanie reklamowe
szkodliwe społecznie.

Odpowiedzialny konsument wie również,
że w dzisiejszym świecie różnorodności
towarów i usług, producenci
i sprzedawcy robią wszystko, by przekonać
go do zakupu ich produktu.
Dlatego stara się robić zakupy uważnie,
nie dając się manipulować w sklepie.
W końcu każdy zbędny zakup w
szafie czy lodówce to nie tylko strata
dla jego portfela, ale też strata energii
i surowców, których może zabraknąć

Wstęp



dla jego dzieci jak i ogromna ilość odpadów,
które codziennie zasypują świat,
w którym żyje.

Poradnik DOBRE ZAKUPY omawia
etyczne aspekty codziennych zakupów
oraz stojącą przed nabywcą możliwość
aktywnego wpływania na działalność
firm poprzez wybory dokonywane w
czasie zakupów. Znaleźć w nim można
takie informacje o produktach i producentach,
których próżno szukać w reklamach
i na etykietach. Poradnik informuje
o faktach i dostarcza ogólnych
zaleceń, pomocnych w ukierunkowaniu
mocy sprawczej zwykłych zakupów,
leżącej w rękach każdego konsumenta.
Zadaniem poradnika jest
pomóc w świadomym wyborze produktów
najlepszych biorąc pod uwagę
standard życia ludzi ubogich w innych
krajach, prawa człowieka, kwestie
ekologiczne oraz ochronę zwierząt.
Każdy może uczestniczyć w tworzeniu
lepszej rzeczywistości poprzez
proste wybory, dokonywane codziennie
podczas zakupów. Gdy wybieramy
biodegradowalny płyn do mycia
naczyń, pomagamy zmniejszyć zanieczyszczenie
środowiska – wie to każdy.
Ale kto wie, jaką kupić lodówkę?
Który z producentów butów sportowych
łamie prawa człowieka? Który
z kosmetyków był testowany na zwierzętach?
Które z firm są zamieszane w

Wstęp

Czy wiesz, że...

• Zanieczyszczenia powodowane przez środki transportu są głównym składnikiem
ogólnej emisji gazów, która jest przyczyną efektu cieplarnianego. Produkt
dostępny w sklepie, jeszcze zanim go kupiłeś, był transportowany średnio
1500 km.

• Emisja związków chloru jest w dużej mierze odpowiedzialna za dziurę ozonową.
Detergenty i środki czystości używane w domu emitują zawarty w sobie
chlor do atmosfery i wód. Ale istnieją też produkty alternatywne, które nie
zawierają chloru.

• Sprzęt elektroniczny (magnetowidy, telewizory itp.) zużywa energię także
wtedy, gdy nie pracuje, jeśli pozostawiony jest w trybie spoczynkowym (standby).
Diody kontrolne świecące dzień i noc powodują w samej tylko Wielkiej
Brytanii straty energii o wartości 163 milionów funtów rocznie. A przecież można
je wyłączyć.

• Pieluszki jednorazowe powodują znaczne problemy w gospodarce odpadami,
wypełniając do 4% objętości wysypisk. Jedno dziecko może zużyć kilka
tysięcy pieluszek.



handel bronią? Który towar został wyprodukowany
w fabrykach zatrudniających
dzieci? Poradnik pomaga odpowiedzieć
na te pytania.

Z poradnika dowiesz się ciekawych rzeczy
o produktach, które codziennie kupujesz
lub zamierzasz kupić. Tu znajdziesz
informacje niezbędne do podjęcia
świadomej decyzji kupna produktu
etycznego lub bojkotu firmy działającej
nieetycznie. Rob Harrison z organizacji
ECRA zauważa wzrost zainteresowania
konsumentów etycznymi zakupami:
„Od 30 lat największe korporacje międzynarodowe
starają się kształtować
decyzje rządów suwerennych państw
tak, aby pasowały do ich koncepcji globalnego
wolnego rynku. Ale zwykli ludzie,
nabywający towary w sklepach,
wcale nie są do tego przekonani. W tej
chwili skala oporu konsumentów zdaje
się odwracać te tendencje i zaczyna
kształtować oblicza firm”.

W poradniku, oprócz oceny poszczególnych
grup produktów dokonanej
przez ECRA, umieściliśmy szereg informacji
o warunkach i skutkach powstawania
niektórych produktów,
przegląd ekologicznych oznakowań
a także informacje o Sprawiedliwym
Handlu. W końcowej części znaleźć
można zebrane źródła dodatkowych
informacji na poruszone tu tematy,
w szczególności polskie i zagraniczne
strony internetowe oraz organizacje
pozarządowe i instytucje pomocne
konsumentom.

Wstęp

Zajrzyj także do poradnika JAK KUPOWAĆ BY NIE DAĆ SIĘ UPOLOWAĆ?
Jest to drugi poradnik odpowiedzialnego konsumenta wydany przez Polską
Zieloną Sieć w ramach kampanii „Kupuj odpowiedzialnie!”. Znajdziesz w
nim wiele praktycznych rad jak bronić się przed rozmaitymi manipulacjami,
na które jesteśmy codziennie narażeni jako konsumenci. Manipuluje się nami
zarówno poprzez wszechobecną reklamę, jak i różne techniki perswazji, często
dla nas niezauważalne. A przecież ważne byśmy sami mogli do końca decydować
o tym, co ma się znaleźć w naszym koszyku na zakupy. Do tego jednak
niezbędna jest wiedza na temat różnych technik manipulacji, jakim jesteśmy
codziennie poddawani.



JAK UŻYWAĆ PORADNIKA

Poradnik Dobre Zakupy dostarcza danych przydatnych do przeprowadzenia
oceny etycznej artykułów, które nabywasz podczas codziennych
zakupów. Każda grupa produktów jest scharakteryzowana za pomocą
tabeli, która pozwala prześledzić kryteria ich oceny.

Poradnik ocenia działalność firm pod
kątem ich stosunku do następujących
aspektów produkcji towarów poszczególnych
marek: zanieczyszczenie środowiska,
testy na zwierzętach, prawa
pracowników, inwestycje w zbrojenia,
inżynieria genetyczna i in. Uważne
przestudiowanie podanych informacji
ułatwi wyrobienie sobie poglądu odnośnie
wyboru towaru, a tym samym
- firmy, której chcemy oddać swoje pieniądze.


JAK CZYTAĆ TABELE

Tabela pokazuje oceny wynikające
z analizy działalności firm: – ocena
najwyższa oznacza, że nie znaleziono
żadnych negatywnych aspektów działalności
firmy w danej kategorii; – ocena
średnia oznacza, że stwierdzono pewne
zaangażowanie firmy w ocenianym
obszarze działalności; – ocena najniższa
(negatywna) oznacza, że stwierdzono
znaczne zaangażowanie w poddaną
ocenie dziedzinę działalności.

PRODUKT

Środowisko

Zwierzęta

Ludzie

Inne

PRODUCENT

Cafédirect























Cafédirect

Douwe Egberts























Sara Lee Corp

Maxwel House























Philip Morris

Nescafé























Nestlé

Zanieczyszczenie

Energia atomowa

Pozostałe

Eksperymenty na zwierzętach

Tłuszcz przemysłowy

Prawa zwierząt

Reżimy

Prawa pracowników

Nieodpowiedzialny marketing

Zbrojenia

Inżynieria genetyczna







KRYTERIA OCENY

Znajdujące się w poradniku tabele podzielone są na cztery pionowe kolumny:
środowisko, ludzie, zwierzęta, inne. Każda z nich zawiera bardziej
szczegółowe podkategorie.

KOLUMNA „ŚRODOWISKO”

Zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie wpływa na zdrowie
ludzi, zwierząt i stan otoczenia. Efekty
skażenia środowiska są długotrwałe
i mogą się ujawnić długo po usunięciu
przyczyn. Ponieważ jego konsekwencje
są nieprzewidywalne, często bywają
ignorowane.

Każdy z nas jest narażony na wpływy
środowiska, dlatego uzasadnione jest
kierowanie się stopniem uciążliwości
ekologicznej producentów kupowanych
przez nas towarów. Presja konsumentów
może oddziaływać jako dodatkowy bodziec,
skłaniający przedsiębiorstwa do
poważnego traktowania ochrony środowiska
w procesach produkcyjnych.

Odpowiedzialne przedsiębiorstwo minimalizuje
możliwość wystąpienia zagrożeń
ekologicznych, przestrzegając
obowiązujących przepisów i ograniczając
stosowanie technologii i substancji
niebezpiecznych dla środowiska. W nowoczesnych
firmach całkowicie zamyka
się też obieg materii w cyklu produkcyjnym,
co dotyczy zarówno technologii
(np. zamknięty obieg wody wewnątrz
zakładu), jak i samych produktów (łatwość
ich ponownego wykorzystania).

Pełne kółko oznacza, że firma została
oceniona negatywnie z powodu znacznego
zanieczyszczania powietrza, wody
lub gleby. Trójkąt oznacza, że firma
wprowadziła do środowiska stosunkowo
mało zanieczyszczeń i uzyskała
ocenę średnią.

Energia atomowa

Produkcja energii atomowej jest przedmiotem
dyskusji z dwóch głównych powodów:


• umożliwia produkcję broni jądrowej;
• pozostawia odpady radioaktywne.

Odpady te są niebezpieczne, gdyż także
mogą być wykorzystane do produkcji
broni masowej zagłady. Są również
długowieczne: pozostają radioaktywne
przez dziesiątki tysięcy lat!

Przedstawiciele przemysłu jądrowego
uważają, że dopóki elektrownie atomowe
nie przyczyniają się do produkcji
gazów cieplarnianych, powinny być
traktowane jako proekologiczne źródła
energii, sprzyjające globalnej ochronie
klimatu. Ekolodzy preferują jednak inne
- bezpieczniejsze i czystsze, jak wiatr,
słońce, fale morskie.

Część producentów energii jądrowej
wytwarza również towary przemysło



we dostępne na rynku. Oznaczono je
w tabeli pełnym kółkiem , które wskazuje,
że firma może się też zajmować
projektowaniem, budową lub prowadzeniem
elektrowni atomowych, handlem
odpadami radioaktywnymi, wydobyciem
lub przeróbką uranu. Trójką
oznacza, że firma zajmuje się technologiami
wspomagającymi produkcję energii
atomowej (np. urządzenia pomiarowe
dla elektrowni).

Pozostałe

Oceniono tutaj wiele rodzajów różnych
szkodliwych oddziaływań na środowisko,
których nie omówiono w poprzednich
kategoriach.

Pełne kółko wskazuje firmy, które zostały
skrytykowane za:

• produkcję wyrobów szczególnie uciążliwych
dla środowiska, jak PCV, pestycydy
czy substancje chemiczne powodujące
dziurę ozonową;

• działania przeciwstawiające się wysiłkom
zmierzającym do poprawy
stanu środowiska naturalnego; – zaangażowanie
w działania niszczące
naturalne ekosystemy;

• inne działania antyekologiczne.

Trójkąt wskazuje relatywnie mniejszy
stopień zaangażowania w przedsięwzięcia
szkodliwe dla środowiska.

Ta kategoria może być mylona z kategorią
„Zanieczyszczenie”, gdyż obie dotyczą
produkcji szkodliwych substancji
chemicznych, jednak w tej drugiej chodzi
o firmy, które emitują zanieczyszczenia
chemiczne jako efekt uboczny
produkcji lub na skutek wypadków
przemysłowych, natomiast w kategorii
„Pozostałe” oceniono przedsiębiorstwa,
które wytwarzają szkodliwe substancje
jako towar handlowy nieekologiczny
ze względu na swoje właściwości
(np. PCV).

KOLUMNA „ZWIERZĘTA”

Eksperymenty na zwierzętach

Pod koniec XX wieku wykorzystywano
do eksperymentów w skali całego
świata - ponad 100 milionów zwierząt.
Większość testów wykonuje się na myszach,
szczurach, świnkach morskich,
ptakach, rybach i królikach, a także na
psach i kotach.

Zwierzęta wykorzystuje się do testowania
np. szminek czy szamponów,
ale przede wszystkim - nowych leków.
Służą również do prowadzenia badań
nad pestycydami i innymi agresywnymi
środkami chemicznymi, dodatkami
do żywności, bronią oraz do eksperyment
ów psychologicznych.

Wszystkie nowe substancje chemiczne,
stosowane w medycynie, gospodarstwie
domowym, w środkach ochrony
roślin i różnych gałęziach przemysłu,
muszą być sprawdzone pod kątem
bezpieczeństwa nabywców. Testy mają
określić możliwość wystąpienia podrażnień
oraz stopień ich toksyczności
dla ludzi, którzy mają z nimi styczność
podczas produkcji, użytkowania
lub transportu.

Kryteria oceny



Testowanie substancji chemicznych na
zwierzętach powoduje ich cierpienie i
śmierć, Tymczasem istnieją metody alternatywne:
testy na sztucznie hodowanych
kulturach komórkowych lub tkankach
(np. fragmentach skóry), symulacje
komputerowe czy badania kliniczne.

Niestety, uznanie tych metod jest utrudniane
i hamowane przez urzędników
oraz niechętne zmianom lobby przemysłowe.


Odpowiedzialne firmy powinny działać
dwutorowo:

• inwestować w rozwój alternatywnych
metod testowania swoich produktów
i starać się o ich oficjalne
uznanie;

• odłożyć poszukiwania nowych substancji,
wymagających testów i używać
tysięcy już istniejących i sprawdzonych,
do czasu oficjalnego zatwierdzenia
nowych metod testowania.

Pełne kółko wskazuje firmy, które testują
na zwierzętach swoje produkty
niezwiązane z medycyną (jak kosmetyki
i artykuły użytku domowego) lub
firmy, które takie produkty sprzedają.
Trójkąt wskazuje przedsiębiorstwa,
które testuj ą lub sprzedają testowane
na zwierzętach leki.

Tucz przemysłowy

Pełne kółko oznacza firmę, która:

• hoduje przemysłowo zwierzęta mięsne,
futerkowe, drób (kurczaki i jaja)
oraz ryby;

• produkuje lub zaopatruje farmy przemysłowe
w sprzęt do intensywnego
tuczu (klatki, nożyce do przycinania
dziobów, kraty itp.);

• sprzedaje albo przetwarza mięso,
drób i futra pochodzące z produkcji
intensywnej. Trójkąt wskazuje firmy
mniej zaangażowane w intensywną
produkcję zwierzęcą.

Prawa zwierząt

Istnieją dwie grupy organizacji zabiegających
o ochronę zwierząt: pierwsza działa
na rzecz dobrego traktowania zwierząt,
druga walczy o ich prawa, z których najważniejsze
jest prawo do życia. Ta kategoria
pozwala wyodrębnić firmy, które
przyczyniają się do uśmiercania zwierząt
lub wykorzystywania produktów pochodzenia
zwierzęcego.

Pełne kółko oznacza, że firma:

• produkuje mięso, drób albo ryby w
sposób ekstensywny (nieprzemysłowy);


• jest właścicielem rzeźni lub użytkownikiem
produktów pochodzących z
rzeźni, jak żelatyna, kości, rogi lub
skóry.

Trójkąt wskazuje:

• dostawców karmy dla zwierząt;

• sprzedawców lub przetwórców mięsa,
drobiu lub ryb pochodzących z
hodowli ekstensywnej;

• podmioty związane z innymi branżami
eksploatującymi zwierzęta (ogrodami
zoologicznymi, cyrkami itp.).

Kryteria oceny



KOLUMNA „LUDZIE”

Reżimy

Pierwsze doniesienia o firmach prowadzących
interesy w państwach totalitarnych
pochodzą z czasów apartheidu w
Republice Południowej Afryki. Niestety,
wiele korporacji międzynarodowych
nadal działa w krajach, w których dyskryminacja
religijna, represje polityczne,
tortury czy pozasądowe kary śmierci są
na porządku dziennym. Państwa niedemokratyczne,
w niewielkim stopniu
dbające o swych obywateli i środowisko,
przyciągają zagranicznych inwestor ów
niskimi kosztami produkcji. Pozwala to
zwiększyć rentowność firmy, ale jednocześnie
wiąże się z łamaniem praw człowieka,
praw pracowniczych, niszczeniem
środowiska naturalnego. Płacone
podatki wspomagają politykę reżimów
i umacniają pozycję dyktatorów.

Ta kolumna tabeli może budzić kontrowersje,
częściowo dlatego, że nie
uwzględniono tu oceny wielu niepopularnych
rządów oraz dlatego, że
- według opinii wielu osób - wolny rynek
i inwestycje zagraniczne sprzyjają
demokratyzacji i cywilizowaniu reżimów
politycznych, zaś zachodnia ekspansja,
niosąc ze sobą nowe technologie,
przyczynia się do wyrównywania
poziomu rozwoju państw biednych
i bogatych.

Firmy oceniono w następujący sposób:
Trójkąt – do 5 punktów (włącznie),
pełne kółko – powyżej 5 punktów. Nalicza
się je za inwestycje w krajach niedemokratycznych,
według zasady:

• dwa punkty za inwestycje w krajach,
gdzie prawa człowieka są szczególnie
łamane: Algieria, Birma, Chiny,
Indonezja, Irak, Kolumbia, Korea
Północna, Libia, Syria;

• jeden punkt za inwestycje w krajach,
gdzie prawa człowieka są łamane
w nieco mniejszym stopniu:
Afganistan, Arabia Saudyjska, Bahrajn,
Białoruś, Brazylia, Egipt, Filipiny,
Gwatemala, Iran, Kambodża,
Katar, Kenia, Kuba, Kuwejt, Liberia,
Meksyk, Nigeria, Pakistan, Peru, Republika
Dominikany, Salwador, Sri
Lanka, Sudan, Tadżykistan, Tunezja,
Turcja, Wenezuela.

Firma nie otrzymuje żadnego punktu,
gdy wyprodukowane w tych krajach towary
należą do kategorii Sprawiedliwego
Handlu (Fair Trade).

Prawa pracownicze

Pełne kółko lub trójkąt wskazuje firmy
łamiące prawa pracowników, np.
poprzez zastraszanie przez zwierzchników,
wykorzystywanie pracy dzieci,
pracy przymusowej lub niewolniczej,
płace poniżej progu umożliwiającego
utrzymanie się, wydłużanie 48-godzinnego
tygodnia pracy, wymuszanie
nadgodzin (często bez zapłaty), łamanie
prawa do stowarzyszania się w
związkach zawodowych, dyskryminację
ze względu na rasę, płeć, wyznanie
lub religię, niezapewnienie odpowiednich
warunków i bezpieczeństwa
pracy.

Kryteria oceny



Nieodpowiedzialny marketing

Ludzie korzystający z dobrodziejstw
gospodarki wolnorynkowej nauczyli
się języka reklam, który podkreśla
zalety i ukrywa wady promowanych
produktów. W tym świetle uznanie reklamy
za nieprawdziwą, nieodpowiedzialną
jest trudne i nasuwa wiele wątpliwości.
Jako czytelne i uczciwe kryterium
oceny przyjęto więc fakt, czy działania
marketingowe pociągają za sobą
bezpośrednie skutki zdrowotne. Dzięki
temu można ocenić je pozytywnie lub
negatywnie.

Reklamowanie jako zdrowych czterech
rodzajów produktów: mleka w proszku
(ze względu na zachęcanie do rezygnacji
z najkorzystniejszego dla dziecka
karmienia piersią), medykamentów,
tytoniu i pestycydów, jest jednoznacznie
uznane za nieodpowiedzialny marketing
i uzyskuje ocenę negatywną, którą
wskazuje pełne kółko .

Trójkąt wskazuje producentów, którzy
reklamując swoje towary, promują inne
zachowania szkodliwe dla zdrowia.

Zbrojenia

Pełne kółko wskazuje firmy zaangażowane
w produkcję lub dostawy
broni konwencjonalnej lub jądrowej,
w tym: statków, czołgów, pojazd ów
opancerzonych, samolotów, części składowych
uzbrojenia, system ów łączności
i naprowadzania, rakiet, paliwa, systemów
komputerowych oraz komunikacyjnych.


Trójkąt wskazuje producentów i dostawców
zaopatrujących wojsko w inne
towary (poza żywnością).

KOLUMNA „INNE”

Inżynieria genetyczna

Pełne kółko wskazuje firmy zaangażowane
w:

• modyfikacje genetyczne roślin i zwierząt;


• patentowanie nowych odmian zmodyfikowanych
genetycznie;

• badania naukowe prowadzące do modyfikacji
genetycznych roślin i zwierząt.


Trójkąt wskazuje:

• wytwórców lub sprzedawców produktów
zawierających organizmy
modyfikowane genetycznie (GMO);

• wytwórców lub sprzedawców, którzy
zabiegają o wprowadzenie do swojej
oferty GMO lub nie mają jasno sprecyzowanej
polityki w dziedzinie inżynierii
genetycznej;

• podmioty wyrażające publicznie swoje
poparcie dla inżynierii genetycznej;


• podmioty zajmujące się rozwojem
i marketingiem badań nad modyfikacjami
genetycznymi.

Kryteria oceny



ZANIM COŚ KUPISZ...

• Zastanów się: czy dany produkt jest
Ci w ogóle potrzebny, czy też podświadomie
ulegasz reklamie lub promocjom.


• Zapoznaj się dokładnie z metką wyrobu:
poznaj jego skład i kraj pochodzenia,
dowiedz się, kto jest producentem.


• Szukaj towarów ze znakami certyfikacji
ekologicznej i Sprawiedliwego
Handlu. Pytaj o takie produkty sprzedawców
i zachęcaj do tego znajomych
- to może skłonić sklepy do ich sprowadzania
i sprzedaży.

• Jeśli masz możliwość, wybierz towar
bez opakowania lub w opakowaniu
przyjaznym dla środowiska. W dużym
stopniu zależy od tego ilość odpadów.


ZAKUPY BEZ ŚMIECI

• Jednorazowe torebki i reklamówki
z folii zwiększają góry odpadów. Ich
rozkład trwa wiele dziesięcioleci. Produkowane
są z surowców nieodnawialnych.


• Torba płócienna jest estetyczna, wygodna
i można użyć jej wielokrotnie.

• Torebki papierowe zwykle z powodzeniem
zastępują folię, ograniczają zużycie
surowców i łatwo ulegają rozkładowi.


• Butelka zwrotna to najbardziej ekologiczny
i ekonomiczny rodzaj opakowań.
Jedna butelka jest używana przeciętnie
20 razy, a wydane na nią pieniądze
możemy otrzymać z powrotem.


• Artykuły jednorazowe (długopisy,
zapalniczki, sztućce, talerzyki itp.)
przyczyniaj ą się do powstawania gór
śmieci. Mają trwalsze i ładniejsze odpowiedniki.


• Kartoniki na soki i napoje – ich recykling
jest prawie niemożliwy.

• Tacki styropianowe nie ulegną rozkładowi
przez 500 lat. Styren jest rakotwórczy.
Może migrować z tacki
do żywności, zwłaszcza nabiału, ryb
i mięsa.

• Puszki aluminiowe to opakowanie
bardzo nieekologiczne. Wyprodukowanie
jednej tony aluminium pochłania
tyle energii, ile zużywa w ciągu
roku 20 rodzin! Produkcja szkła wymaga
14 razy mniej energii. Produkcja aluminium
jest źródłem toksycznych emisji
i odpad ów, a jego recykling także
nie jest obojętny dla środowiska. Wybierz
opakowanie szklane, nawet jeśli
jest jednorazowe!

Na podstawie
materiałów Federacji Zielonych

„Każde zakupy wywierają - bezpośrednio
lub pośrednio - wpływ na środowisko.
Podejmując decyzję, gdzie i co kupić
oraz gdzie i czego NIE KUPOWAĆ,
pomagasz zmieniać świat na lepszy.”
The Ecologist



PRZEMYSŁ ODZIEŻOWY NA HAITI

Maria szyje koszule w fabryce na Haiti.
Choć pracuje po 10 godzin dziennie,
zarabia tak mało, że żyje na skraju
nędzy. Nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego
pożywienia swym dzieciom,
które piją wodę z cukrem, aby
zaspokoić głód. Jeżeli zbyt często chodzi
do toalety, jej pensja jest obniżana.
Warunki pracy w fabryce są skandaliczne.
Maria boi się wstąpić do związku
zawodowego, gdyż jej znajomy został
za to zwolniony.

PRACA DZIECI W HONDURASIE

Wendy, 15-latka z Hondurasu, przedstawiła
relację ze swej pracy Kongresowi
USA. Zaczęła pracę w wieku 13
lat, szyjąc spodnie wraz z setką innych
nastolatków. „Czasem trzymali nas w
pracy przez całą noc. Kierownik krzyczał
i kazał pracować szybciej. Czasem
szytym ubraniem rzucał mi w twarz
albo chwytał mnie i popychał. Czasem
dotykał dziewczyny. Udając, że to zabawa,
łapał nas za nogi. Wielu z nas
chciało chodzić do szkoły wieczorowej,
ale nie mogliśmy, bo oni cały czas
trzymali nas dłużej w pracy.”

NIEWOLNICY CZEKOLADY

Na plantacjach kakao na Wybrzeżu Kości
Słoniowej dzieci od dawna są zmuszane
do pracy niewolniczej. Moumini
Sylla został porwany w r. 1996, gdy
miał 11 lat. Przez następne 4,5 roku
był zmuszany do pracy na plantacjach
kawy i kakao. „Jeśli znajdziesz się już
na plantacji, nie pozwolą ci odejść” -
opowiada Sylla. - „Jeśli próbujesz uciekać,
łapią cię i biją. Nigdy nie zapomnę
człowieka, który mnie tam przyprowadził.”
Podobne historie są na plantacjach
kakao na porządku dziennym.

Wybrzeże Kości Słoniowej dostarcza
ok. połowy światowej produkcji kakao
(ponad 100 mln ton), które uprawia
się tam na małych plantacjach.
Dzieci i młodzież harują tam po 18 godzin
na dobę bez wynagrodzenia. Próby
ucieczki kończą się chłostą. Właściciele
plantacji pozwalają sobie na brutalność,
gdyż niewolnicy są tani. Na
rynku zdrowy, młody chłopiec kosztuje
20-40 dolarów. Jednym z nich jest Drissa,
który spędził na plantacji 5,5 roku.
Historię jego ucieczek można odczyta ć
z jego ciała - całe jest pokryte bliznami.
Mówi: „Wiążą nam ręce na plecach. Jeden
bije z przodu, drugi z tyłu”. Na pytanie,
co chciałby powiedzieć ludziom
o czekoladzie, odpowiedział: „Smakuje
im to, przez co cierpiałem. Ciężko dla
nich pracowałem, a nie miałem z tego
nic. Oni jedzą moje ciało.”

Na podstawie doniesień BBC
i organizacji antyniewolniczych

PIŁKI SPORTOWE Z PAKISTANU

Tysiące dzieci traci bezpowrotnie dzieciństwo,
szyjąc w warunkach niewolniczych
piłki sportowe. Nie mają szans
na naukę ani zabawę. Zatrudnianie
dzieci do szycia piłek jest bardzo powszechne,
zwłaszcza w Pakistanie i Indiach.
Raport z roku 2000 mówi o 10

WARUNKI PRACY



tys. dzieci w samym tylko Pendżabie
w Indiach. Z danych Międzynarodowej
Organizacji Pracy wynika, że w
Pakistanie (największy producent piłek
futbolowych) pracuje w tej branży
ponad 15 tys. dzieci. Na drugim miejscu
są Indie.

Większość z nich nie dostaje wynagrodzenia.
Wiele cierpi na zaburzenia
wzroku, bóle stawów, pleców i karku.
Mają poranione, a nawet zdeformowane
palce. Zwykle nie są leczone, mogą
więc cierpieć na te dolegliwości całe
życie. Dzieci szyjące w czasie wolnym
od nauki często nie mogą się skupić
w szkole na skutek zmęczenia i braku
czasu na zabawę.

Szycie piłek zaczynają już w wieku
pięciu lat. Natężenie pracy jest bardzo
duże. Sześcioletnie dzieci, które „tylko
pracują”, spędzają w pracy 7,5 godziny
dziennie, 13-letnie - 9 godzin. Te, które
dodatkowo się uczą, są jeszcze bardziej
obciążone: 9 godzin w wieku 6 lat
i 11 godzin w wieku 13 lat. W nocy szyje
piłki 25% dzieci „tylko pracujących”
i 14% uczących się. Prawie 50% „tylko
pracujących” oraz niemal 33% uczących
się ma problemy zdrowotne. Średnia
dzienna stawka dla dorosłego mężczyzny,
który szyje piłki, wynosi około
20 rupii (poniżej 50 centów), co stanowi
mniej niż 1/3 obecnie obowiązującej
płacy minimalnej (63 rupie dziennie).
Dzieci zarabiają jeszcze mniej.
Szyjący zwykle nie wiedzą nic o płacy
minimalnej. Ci, którzy pracują w
domu, muszą jeszcze opłacić czynsz
i rachunki.

źródło: http://globalmarch.org

PRODUKCJA DYWANÓW W AZJI

Pięcioletni Santosh z Indii bawił się z
kolegami, gdy grupa mężczyzn podjechała
do nich jeepem i powiedziała,
że zabierze ich na film. Wywieźli dzieci
do odległego o 700 km Allahabadu
i sprzedali jako niewolników.

Santosha zamknięto. Nie dostał jeść,
dopóki nie zaczął pracować. Przez 9
lat tkał dywany, pracując od 4 rano do
11 w nocy, codziennie, bez przerw. Za
pracę nigdy mu nie płacono. Gdy się
skaleczył, nadzorca zeskrobał główki
zapałek, wsypał do rany i podpalił,
by krew nie plamiła dywanu. - „Po
uwolnieniu Santosh był niemal wyzuty
z wszelkich uczuć” - powiedział
Pharis Harvey, dyrektor Międzynarodowej
Fundacji Praw Pracy i Edukacji.
Mówi jeden z działaczy: „Dzieci pracują
w potwornych warunkach, w wilgotnych
jamach koło warsztatu tkackiego.
Często nie ma wody, a jedzenie
składa się z kilku ciapatów (placków
pszennych), cebuli i soli. Powszechnie
głodzi się dzieci, by nie zasypiały
i mogły dłużej pracować. Często
śpią na ziemi obok warsztatów lub
w szopach. Po 10-14 godzinach pracy
muszą jeszcze uprzątnąć szopy
i przygotować warsztat na następny
dzień.” Dzieci pracują aż do okresu
dojrzewania. Cierpią z powodu głębokich
skaleczeń narzędziami tkackimi.
Pył z wełny powoduje choroby
płuc, a złe oświetlenie niszczy wzrok.
W Azji przy produkcji dywan ów pracuje
niewolniczo ok. miliona dzieci:
200-300 tys. w Indiach, 500 tys. w Pakistanie
i 200 tys. w Nepalu.

źródło: http://www.iabolish.com



Życie więźniów w chińskich obozach
laogai porównać można tylko do życia
w obozach hitlerowskich i stalinowskich.
Podobne są racje żywnościowe, normy
pracy i regulamin. Podstawą wyżywienia
jest pół litra polewki z mąki, bułka
z mąki z prosa, czasem ryż bez żadnych
dodatków. W laogai są wszystkie instytucje
znane z Kołymy i Oświęcimia. Są
kapo („szefowie cel”, zwykle kryminaliści),
wysługiwanie się przez służby obozowe
urkami, karcery... Normą jest wyczerpująca
praca i bicie kijami, pałkami,
metalowymi prętami, plastikowymi
rurami wypełnionymi piaskiem. Stosuje
się stanie nago na mrozie lub w upalnym
słońcu, zamykanie na całe miesiące
w celach o wymiarach lodówki lub pozbawionych
światła, ogrzewania i sanitariatu.
Są wielkie zbiorowe groby, stosy
trupów, wrzucanie zwłok do rzeki... Apele
obozowe uzupełniono „zebraniami obrachunkowymi”,
„składaniem samokrytyki”
i „piętnowaniem przez kolektyw”.
Są też naśladowcy doktora Mengele, prowadzący
doświadczenia pseudomedyczne
na więźniach. Wśród wyczerpanych
i wygłodzonych ludzi szaleją choroby.

Jaka jest śmiertelność więźniów, nie
wiadomo, ale najpewniej podobna jak
w obozach stalinowskich i hitlerowskich.
Potwierdzają to nieliczne przemycone
na Zachód opisy. Spośród 10 tys.
więźniów pięciu obozów w Dżang Calakhla
(kopalnia boraksu, północny Tybet),
codziennie z powodu głodu, bicia
i wyczerpania umierało 10 do 30 osób,
a rocznie - ok. 8 tys. W kopalni ołowiu
w Darcedo zginęło w ciągu trzech lat
12.019 więźniów. Podczas budowy elektrowni
wodnej Lhasa Ngaczen codziennie
wrzucano do rzeki lub palono zwłoki
co najmniej trzech więźniów. Rząd
emigracyjny Tybetu twierdzi, że spośród
Tybetańczyków osadzonych w obozach
zginęło 70%. Jeśli przyjąć nawet bardzo
ostrożnie, że śmiertelność więźniów wynosi
„tylko” 10% rocznie, i tak otrzyma
się liczbę 1,6-2 miliony rocznie i 50-70
milion ów w okresie rządów komunistów.
O ogromnej śmiertelności w obozach
świadczy też pośrednio niewielka
ilość relacji ocalałych. Z laogai raczej się
nie wychodzi. Nieliczni, którzy przeżyją,
najczęściej dostają następne wyroki.
Laogai różnią się od zwykłych więzień
tym, że trafiają tam więźniowie z kategorii
xingzheng chufen - „ukaranych administracyjnie”.
Ale jest też wiele form
pośrednich, jak „pracownik samodzielnie
zarabiający na swe utrzymanie”,
„praca w brygadzie produkcyjnej
pod nadzorem” itp. Wielu katorżników
w ogóle nie jest skazana. Często
nie przedstawiono im nawet żadnego
zarzutu albo nie podano powodu
uwięzienia. O osadzeniu w obozie decyduj
ą nie tylko Miejskie i Gminne Komisje
ds. Reedukacji przez Pracę, ale też
rozkaz policyjny, nakaz pracy, zebranie
kolektywu itp. Bywa, że w tej samej brygadzie
i w tych samych warunkach pracują
katorżnicy i ludzie nigdy o nic nie
oskarżeni i teoretycznie wolni.

Nikt nie wie, jaką część produktu narodowego
Chin wytwarzają więźniowie,

ARCHIPELAG LAOGAI



ale nawet wysocy funkcjonariusze państwowi
przyznają, że likwidacja laogai
mogłaby spowodować poważny kryzys
gospodarczy. Według danych z r. 1995,
63% asortymentu produkcji eksportowej
Chin wytwarzane jest w obozach pracy.
Przypuszczalnie produkcja ta jest systematycznie
rozwijana. Do Chin należy
rekord świata w dziedzinie liczby więźniów.
Rośnie ona z roku na rok. Powodem
jest sukces rynkowy, jaki odniosły
Chiny dzięki pracy niewolniczej. ChRL
opanowała wykorzystanie pracy katorżniczej
do produkcji nawet dość skomplikowanych
towarów. Na liście 99 grup towarów
produkowanych w Chinach, sporządzonej
przez Departament Handlu
USA, aż 64 grupy oznaczono jako wytwarzane
w 990 obozach pracy. Produkuje
się tam praktycznie wszystko: ryż,
herbatę, bawełnę, skarpetki, koszulki,
odzież lekką, buty, zabawki, narzędzia,
mapy i druki, książki, chemikalia, leki,
wyroby z drewna, plastiku i porcelany,
pamiątki dla turystów, a nawet elektronikę,
maszyny, elektronarzędzia, samochody
i wozy bojowe piechoty. W najcięższych
obozach wydobywa się węgiel
i rudy, buduje drogi i mosty, wykonuje
się prace ziemne, budowlane i rolne.

Ponad 90% zabawek na polskim rynku
powstało w ChRL, znaczna część
- w obozach pracy; podobnie ogromne
ilości butów, koszulek i różnych plastikowych
drobiazgów. Z laogai pochodzi
więle gadżetów sprzedawanych w sklepach
z chińszczyzną, jak np. czerwona
i niebieska porcelana. Po naszych drogach
jeżdżą samochody terenowe Isuzu,
montowane w Xiexing (prowincja Sichuan),
w obozie noszącym nazwę handlową
Chongqing Automobile Works.
Z identyfikacją produktów laogai bywają
trudności. Władze chińskie maskują
pochodzenie produktów, np. mieszając
herbatę i ryż produkowane w laogai
z pochodzącymi z normalnych gospodarstw,
przepakowując produkty oraz
zmieniając ich nazwy. Wiele produktów
laogai występuje pod nazwami
producentów z innych krajów. Niektóre
z największych zachodnich firm obuwniczych
i odzieżowych zlecaj ą produkcję
firmom chińskim, które wykonują ją
tam, gdzie najtaniej – w laogai. Jest to
bardzo wygodne. Firmy uzyskują bardzo
tani produkt i mogą udawać, że nie
wiedzą, gdzie powstał.

Podobnie postępują niektóre firmy polskie,
ale niezwykle trudno byłoby im
to udowodnić. Ukrywa się też źródło
towarów. Na metce umieszcza się dużym
drukiem adres polskiej firmy, która
jest dystrybutorem, a aby spełnić wymóg
formalny, w zupełnie innym miejscu
drobnym druczkiem - kraj pochodzenia.
Przy tym coraz częściej, zamiast
zrozumiałego napisu Chiny, znajdziemy
trudny do rozszyfrowania skrót PRC
(People’s Republic of China).

Dopuszczanie na rynek produktów z laogai
umacnia system niewolniczy, ale
wprowadza też nieuczciwą konkurencję.
Przegrywają z nią polscy producenci,
płacący uczciwie pensje, ZUS i podatki.
Upadają jeden po drugim u nas
surowiec jest droższy w hurcie niż gotowy
chiński produkt pracy niewolniczej
w detalu.

źródło: Krzysztof Łoziński
http://www.webfabrika.com.pl/lozinski/chiny



LODÓWKI I ZAMRAŻARKI

Kupując lodówkę lub zamrażarkę, trzeba pamiętać o kilku czynnikach,
umożliwiających dokonanie dobrego, ekologicznego zakupu. Najważniejsza
jest oszczędność energii elektrycznej. Istotny jest rodzaj użytego
gazu chłodzącego, który powinien być w jak najmniejszym stopniu
uciążliwy dla środowiska. Nieobojętne są również szczegóły procesu
produkcyjnego oraz polityka wytwórcy.

ZUŻYCIE ENERGII

Podczas całego okresu użytkowania
lodówki lub zamrażarki wydamy około
dwa razy więcej pieniędzy na prąd,
który zużyła, niż na jej zakup. Jest to
jedna z kilku odpowiedzi na pytanie,
dlaczego powinniśmy szukać sprzętu
najbardziej energooszczędnego. Mniej
oszczędne urządzenia będą tańsze, lecz
ich użytkowanie będzie nas kosztowało
majątek.

Ale to nie jest jedyny koszt. Zużycie
energii odbija się też na środowisku
naturalnym. Jej produkcja najczęściej
wiąże się ze szkodliwymi emisjami,
które nie tylko trują, ale i powodują
m.in. efekt cieplarniany. Dochodzi także
do dużych i niekorzystnych zmian
w ekosystemach i krajobrazie (np. poprzez
budowę zapór czy kopalń odkrywkowych).


Oznaczanie na sprzęcie chłodniczym
jego energochłonności jest obecnie obowiązkowe.
Większość firm produkuje
urządzenia w klasach najmniej energochłonnych
- A lub B. Chłodziarki klasy
A zużywają o połowę mniej energii niż
ich odpowiedniki klasy C. Jeszcze większą
oszczędność energii zapewniają modele
klasy Energy Plus.

Unia Europejska przyznaje odpowiednie
ekoznaki przedsiębiorstwom, które
wykazują najmniejsze oddziaływanie
na środowisko w procesie produkcji
sprzętu chłodniczego. Jednym z przykładów
jest duńska firma Vestfrost.

GAZ CHŁODNICZY

Gdy CFC, gaz stosowany w lodówkach
jako wymiennik ciepła, okazał
się niszczący dla warstwy ozonowej,
został wyparty z rynku przez nieco bardziej
ekologicznych następców: HCFC,
a później HFC. Niestety, te związki chemiczne
też okazały się nieobojętne dla
środowiska, ale nadal są powszechnie
stosowane.

Najlepszym rozwiązaniem jest zakup
urządzeń, w których znalazł zastosowanie
izobutan - gaz o symbolu R600a,
często z oznaczeniem CFC- and HFCfree.
Ten związek chemiczny ma dużo
mniej niszczący wpływ na warstwę



ozonową, jest nietoksyczny i skuteczniejszy
niż HFC.

W przypadku nieszczelnej instalacji,
usterki, nieumiejętnej naprawy czy złomowania
gaz może przedostać się do
atmosfery, przyczyniając się do potęgowania
efektu cieplarnianego. Podobnie
jest z klimatyzacją (również samochodową)
lub produktami w aerozolu.

UTYLIZACJA

Stare lodówki i zamrażarki zawierają
wiele toksycznych substancji, włącznie
z gazem CFC lub HFC. Są bombą
ekologiczną z opóźnionym zapłonem.
Gdy pozbywamy się starych urządzeń
chłodniczych, zadbajmy, aby zostały
odpowiednio zabezpieczone i poddane
odpowiedniej utylizacji.

Lodówki i zamrażarki

DOBRY WYBÓR W 60 SEKUND

• Kupuj urządzenia z gazem R600a,
oznaczone CFC- and HFC-free.

• W miarę możliwości wybieraj urządzenia
dwukomorowe, z możliwością
wyłączenia jednej części, gdy jej
nie potrzebujesz, np. wyjeżdżając na
wakacje.

• Zadbaj o odpowiednią, bezpieczną
utylizcję starej lodówki.

PRODUKT

Środowisko

Zwierzęta

Ludzie

Inne

PRODUCENT

AEG























Wallenberg Family

Ariston























Fineldo SpA

Bosh























Robert Bosch/Siemens

Candy























IFEM

Electrolux























Wallenberg Family

Indesit























Fineldo SpA

Liebherr























Liebherr International SA

Miele























Miele & Cie GmbH

Ocean























ELCO

Proline























Kingfisher Plc

Siemens























Robert Bosch/Siemens

Whirpool























Whirpool Corp

Zanussi























Wallenberg Family

Zanieczyszczenie

Energia atomowa

Pozostałe

Eksperymenty na zwierzętach

Tłuszcz przemysłowy

Prawa zwierząt

Reżimy

Prawa pracowników

Nieodpowiedzialny marketing

Zbrojenia

Inżynieria genetyczna





Legenda - patrz str. 7, szczegółowy opis kategorii - s. 8-12



PALIWA

Każdy użytkownik samochodu tankuje benzynę, gaz lub olej napędowy.
Reklamy przekonują: samochód czyni szczęśliwym i wolnym, zawiezie
Cię pustą drogą na łono natury. Niestety, rzeczywistość znacznie
odbiega od świata reklamy. Korzystając z samochodów, niszczymy
nieświadomie naturę i przyczyniamy się do nieszczęścia innych.
Czy jesteśmy na to skazani, czy też mamy jakiś wybór?

BRUDNY INTERES

Biznes petrochemiczny, począwszy
od wydobycia ropy naftowej, poprzez
jej transport i przeróbkę, a na użyciu
jego produktów finalnych kończąc, jest
z gruntu nieekologiczny.

Postawienie szybów wiertniczych wymaga
karczowania wielkich połaci lasów.
Zajmują też ogromne obszary pustyń
i gruntów rolnych oraz stwarzają
konieczność przesiedlania ludzi, co
zwykle odbywa się wbrew ich woli. Wydobycie
ropy naftowej powoduje zanieczyszczenie
gleby, wód i powietrza. Nikomu
nie trzeba przypominać regularnych
katastrof tankowców, które niszczą
delikatne ekosystemy wodne i przybrzeżne.
Likwidacja szkód kosztuje podatników
krocie, nie licząc innych strat,
np. związanych ze spadkiem atrakcyjności
turystycznej skażonych terenów.

Również produkty rafinacji ropy naftowej,
jak paliwa, pestycydy, tworzywa
sztuczne i różne związki chemiczne,
są bardzo toksyczne. Plastikowe opakowania
zaśmiecają krajobraz i zapełniają
wysypiska.

PRAWA CZŁOWIEKA

Dochody z ropy naftowej wspomagają
nierzadko rządy państw totalitarnych,
które wykorzystują je też do celów
sprzecznych z interesami obywateli
oraz użytkownik ów benzyny na bogatej
Północy.

W krajach, w których rządzą szczególnie
restrykcyjne reżimy czy na wielką
skalę łamane są prawa człowieka,
działają również koncerny paliwowe.
Przykładem jest Birma, Sudan, Angola
czy Nigeria. Na terenach roponośnych
w delcie Nigru zginęło ponad
2000 przedstawicieli miejscowych plemion,
sprzeciwiających się dewastacji
swej ziemi, wody i powietrza. W potyczkach
uczestniczyła armia rządowa,
broniąca interesów koncernów
naftowych. Szczególnie opornych skazano
na śmierć. Wśród nich znalazł się
znany na całym świecie nigeryjski pisarz
Ken Saro-Wiwa, laureat tzw. alternatywnej
nagrody Nobla.

Według Amnesty International, istnieją
dobrze udokumentowane dowody zaangażowania
w nigeryjski konflikt fir



my Shell, ale obecne są tam i inne potęgi:
Mobil, Texaco i Elf.

ZWROT W STRONĘ SŁOŃCA

Po drugiej stronie znalazły się firmy,
które oficjalnie stwierdziły, że jeśli nawet
brakuje niezbitych dowodów dotyczących
przyczyn efektu cieplarnianego,
ale istniej ą udokumentowane
przypuszczenia, najwyższy czas
rozważyć alternatywy, nie czekając
na potwierdzenie najgorszego. Część
firm (np. Shell, Amoco i BP) opuściła
grupę GCC i zadeklarowała redukcję
tlenków węgla o 10% w stosunku do
roku 1990. Firmy te zaczęły inwestować
w inne sektory energetyczne, wykazując
coraz większe zainteresowanie
odnawialnymi źródłami energii. Przoduje
w tym BP, która podjęła nawet decyzję
o zmianie logo, które przypomina
teraz słońce.

LOBBING ANTYEKOLOGICZNY

W dobie potwierdzonego naukowo efektu
cieplarnianego koncerny paliwowe
nadal stoją na stanowisku, że nie ma wystarczających
dowodów wpływu tzw. gazów
cieplarnianych, pochodzących m.in.
ze spalania ropy naftowej i jej pochodnych,
na ocieplenie klimatu. GCC (Global
Climate Coalition), najbardziej agresywna
amerykańska grupa lobbingowa,
zrzeszająca największych producentów
paliw, której członkowie finansowali
kampanię wyborczą George´a Busha,
odegrała po jego elekcji kluczową rolę w
zablokowaniu ratyfikacji przez USA protokołu
z Kioto, podważając jego sensowność
i wykazując negatywne skutki dla
gospodarki amerykańskiej. Prym wiodły:
Mobil, Texaco i Exxon, która w Europie
(także w Polsce) działa jako Esso.

Paliwa

PRODUKT

Środowisko

Zwierzęta

Ludzie

Inne

PRODUCENT

BP























British Petroleum

Esso























Esso

Murco























Murco

Repsol/Anglo























Repsol/Anglo

Shell























Shell

Texaco























Texaco

TOTAL























Total

Zanieczyszczenie

Energia atomowa

Pozostałe

Eksperymenty na zwierzętach

Tłuszcz przemysłowy

Prawa zwierząt

Reżimy

Prawa pracowników

Nieodpowiedzialny marketing

Zbrojenia

Inżynieria genetyczna





Legenda - patrz str. 7, szczegółowy opis kategorii - s. 8-12



PŁYNY DO MYCIA NACZYŃ
I CHEMIA DOMOWA

Czy myjąc naczynia możemy być pewni, że jednocześnie nie zanieczyszczamy
Ziemi i nie szkodzimy samym sobie? Aby dobrze umyć naczynia,
najczęściej wystarczy czysta, ciepła woda. Do naczyń tłustych, zamiast
zgubnych dla środowiska produktów przemysłu chemicznego, wybierajmy
płyny pochodzenia naturalnego.

SKŁADNIKI

Czynnikiem aktywnym płynu do mycia
naczyń są środki powierzchniowo
czynne, ułatwiające usunięcie tłuszczu
i uniemożliwiające ponowne przywarcie
brudu. Najpopularniejszymi środkami
powierzchniowo czynnymi w
płynach do ręcznego mycia naczyń są
preparaty
3 5 3