Odpowiedzi

2010-01-10T22:07:45+01:00
Oto pewne osobliwości w zakresie odmiany rzeczowników.

a) niektóre rzeczowniki oznaczające nazwy zawodów mają odmianę przymiotnikową, np. myśliwy, leśniczy, gajowy;
b) rzeczowniki hrabia, sędzia mają odmianę przymiotnikową w l.poj w dopełniaczu, celowniku, i bierniku, patrz niżej - zestaw rzeczowników kłopotliwych;
c) rzeczowniki rodzaju męskiego, ale zakończone na "a", np. poeta, dentysta, kolega, patriota odmieniają się w liczbie pojedynczej jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego, w liczbie mnogiej zaś jak rzeczowniki męskoosobowe, (podobnie: mężczyzna, sługa, ale: różnica w końcówce dopełniacza liczby mnogiej);
d) część rzeczowników ma tylko formy liczby pojedynczej, są to tzw. singularia tantum, np.
rz. niepoliczalne - mąka, woda, glina, rz. - nazwy pojęć abstrakcyjnych - miłość, wiara, pogarda, rz. - nazwy zbiorów osób lub przedmiotów - mieszczaństwo, duchowieństwo, igliwie, ptactwo, robactwo, a część rzeczowników ma tylko formy liczby mnogiej, są to tzw. pluralia tantum, np. drzwi, fusy, męty, nożyce, plecy, sanie, skrzypce, usta, zawody, imieniny, urodziny, spodnie;
e) rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone na -um, zapożyczone z łaciny, np. muzeum, gimnazjum, liceum, seminarium, sympozjum, mają formy l. pojedynczej i mnogiej, ale odmieniają się tylko w liczbie mnogiej
f) istnieją też formy supletywne, to znaczy takie, które tworzymy od różnych tematów fleksyjnych, np. człowiek - ludzie, rok - lata
g) w odmianie niektórych wyrazów zachowały się formy dawnej liczby podwójnej, np. oczy, uszy, ręce - na oznaczenie parzystej liczby tych narządów:
oczy, oczu, oczom, oczy, oczyma, o oczach
uszy, uszu, uszom, uszami (uszyma - przestarzała forma), o uszach
ręce, rąk, rękom, ręce, rękoma (lub: rękami),
w/ o / na rękach

A oto
zestaw rzeczowników kłopotliwych,
czyli o co lubimy pytać polonistę.

Oczywiście w gramatyce teoretycznie nie ma czegoś takiego, jak wyraz kłopotliwy.
W praktyce jednak jest inaczej, o czym świadczy popularność słownika:
M. Bańko, M. Krajewska, Słownik wyrazów kłopotliwych, PWN, Warszawa 1994
http://www.lideria.pl/sklep/opis?nr=42169

Podaję więc kilka przykładów:

anomalia - tej anomalii, te anomalie, tych anomalii
bilard - grać w bilard
Bonaparte - z Bonapartem, o Bonapartem
brat - temu bratu, ci bracia
budowa - tych budów
cerkiew - wybudować cerkiew
ciasto - w cieście
cudzysłów - w cudzysłowie
ćma - tych ciem
diabeł - diabłu
dobro - o dobru
goleń (ta) - na tej goleni
hrabia - tego hrabiego, temu hrabiemu, tego hrabiego, z tym hrabią, o tym hrabi, hrabio !
idea - tej idei
kat - temu katowi (katu jest formą przestarzałą)
kisiel - tego kisielu
kolej - z kolei
kontrola - tej kontroli
koń - z końmi
kra - tych kier
krosno - tych krosien
król - ci królowie, tych królów
lasso - w lassie
mirra - o mirrze
motto - o motcie
oda - tych ód
Otello - temu Otellowi
passa - o passie
podkoszulek - tego podkoszulka
poza - tych póz
piętno - tych piętn
procent - tego procentu
psubrat - temu psubratowi, te psubraty
punk - te punki, ci punkowie
punkt - tego punktu
risotto - o risottcie
sędzia - tego sędziego, temu sędziemu, tego sędziego, z tym sędzią, o tym sędzi, sędzio !
skin - te skiny, ci skini
statua - tej statui albo ntej statuy
suknia - tych sukien albo tych sukni
sweter - tego swetra
szyja - na szyi
tło - tych teł
tratwa - tych tratw
ucha (te od dzbana) - tych uch, uszu lub uszów
tym uchom lub uszom
tymi uchami lub uszami
o tych uchach lu uszach
ugoda - tych ugód
widelec - widelce, widelców
zło - o złu
żołądź - tej żołędzi, l.mn: żołędzie, tych żołędzi
3 2 3