Odpowiedzi

2009-04-07T14:45:39+02:00
Przyczyny powstania:
wydarzenia piętnastolecia istnienia Królestwa Polskiego - zawiedzione nadzieje na pełną niepodległość; nie wywiązanie się Aleksandra I z obietnic powiększenia Królestwa o dawne ziemie polskie; nie przestrzeganie konstytucji i nie tolerowanie liberalnej opozycji (Kaliszanów);
wybuch rewolucji w Paryżu (rewolucja lipcowa 1830) - obalenie dynastii Burbonów we Francji;
walka o niepodległość w Belgii - walka o obalenie panowania holenderskiego;
pogłoski o zbrojnej interwencji Mikołaja I, w ramach Świętego Przymierza (Rosja, Austria, Prusy), we Francji i Belgii - w marszu na zachód miały wziąć udział również pułki polskie - co było niezgodne z konstytucją;
zagrożenie aresztowaniem członków sprzysiężenia podchorążych Piotra Wysockiego przyspieszyło decyzję o wybuchu powstania.

Przebieg:
noc listopadowa - 29 listopada 1830 r. wybuchło powstanie;
cywile zaatakowali Belweder, jednak nie osiągnęli celu, ponieważ wielki książę Konstanty ocalał i uciekł z Warszawy;
podchorążowie podpalili browar na Solcu;
maszerując podchorążowie spotkali się z wrogim milczeniem bogatej ludności Warszawy, natomiast uboga ludność poparła powstanie i zdobyła Arsenał i miasto. Arystokracja zwołała posiedzenie Rady Administracyjnej i wydała odezwę nawołującą do spokoju, jednocześnie podjęła rozmowy z Konstantym;
spiskowcy w odpowiedzi zawiązali 1 grudnia Towarzystwo Patriotyczne (przywódcą został Joachim Lelewel), Towarzystwo miało charakter rewolucyjny, żądało: zaprzestania rozmów z Rosją i liberalizacji (wolności w życiu społecznym);
pod naciskiem Towarzystwa Rada Administracyjna utworzyła i powołała Rząd Tymczasowy na czele z Czartoryskim, w którego skład wszedł także Lelewel (nowy rząd miał podobny program jak Rada Administracyjna);
tymczasem 5 grudnia ogłoszona została dyktatura gen. Józefa Chłopickiego, doświadczonego dowódcy z armii napoleońskiej (przeciwnik powstania, dążył do ugody z Mikołajem I), nakazał rozbroić lud warszawski;
18 grudnia, ku wściekłości Chłopickiego, sejm uznał powstanie za narodowe, ponieważ Mikołaj I zażądał bezwarunkowej kapitulacji (Mikołaj I chciał wykorzystać powstanie jako pretekst zlikwidowania autonomii królestwa);
25 stycznia 1831 r. sejm, pod naciskiem Towarzystwa Patriotycznego i ulicy, zdetronizował Mikołaja I, co było przekreśleniem nadziei na ugodę z carem;
sejm wybrał, na miejsce Chłopiockiego, nowego naczelnego wodza, człowieka o marnych zdolnościach wojskowych - Michała Radziwiłła;
w lutym rozpoczęła się wojna polsko-rosyjska: Rosja - 130 tys. żołnierzy (dowódca feldmarszałek Iwan Dybicz, od czerwca dowództwo przejął Paskiewicz), Polska - 50 tyś. żołnierzy;
pierwsze zwycięstwo odniesione pod Stoczkiem przez Józefa Dwernickiego;
bitwa pod Grochowem - obie armie poniosły w niej ciężkie straty; gen. Chłopicki został ranny, a jego miejsce zajął gen. Jan Skrzynecki;
przy boku Skrzyneckiego znalazł się talent wojskowy - gen. Ignacy Prądzyński, który opracował plan kontrofensywy, jednak z winy Skrzyneckiego, który okazał się wodzem całkowicie nieudolnym i pozbawionym wiary w zwycięstwo, plany te nie zostały zrealizowane. Tak więc w początkach kwietnia Skrzynecki zahamował dobrze rozwijającą się ofensywę na Siedlce, gdy armii polskiej udało się zaskoczyć i pobić Rosjan pod Wawrem i Iganiami;
klęska pod Ostrołęką - przez niezdecydowanie i nieudolność Skrzyneckiego można było zniszczyć resztki sił Dybicza, gdyż stracił on ponad 40 tyś. ludzi, a dodatkowo jego szeregi dziesiątkowała cholera;
zmarłego w czerwcu na cholerę Dybicza zastąpił gen. Iwan Paskiewicz, który przeprawił się przez Wisłę i podszedł Warszawę od zachodu, przy całkowitej bezczynności Skrzyneckiego;
11 sierpnia Skrzyneckiego pozbawiono dowództwa - nowym wodzem został gen. H. Dembiński;
tymczasem w Warszawie lud był niezadowolony, nastroje te wykorzystało Towarzystwo Patriotyczne - 15 sierpnia wybuchły zamieszki, lud zamordował kilku generałów i szpiegów Nowosilcowa;
rząd stracił panowanie nad stolicą, wtedy władzę w swe ręce ujął gen. Jan Krukowiecki; Krukowiecki stłumił rozruchy i surowo ukarał ich uczestników;
armia gen. Paskiewicza zbliżała się do Warszawy; 6 września Rosjanie rozpoczęli szturm na Wolę, która została zdobyta ;
8 września stolica skapitulowała;
trwały jeszcze poszczególne punkty oporu, a najdłużej (do 21 października 1831) bronił się Zamość;
Skutki powstania:
nastanie ciężkiej ery Paskiewicza (patrz: Polska po upadku Powstania Listopadowego);
statut organiczny (ograniczenie autonomii Królestwa Polskiego, np. zakaz posiadania przez króla armii);
represje wobec uczestników powstania (zsyłki na Sybir, konfiskaty majątków powstańców);
zlikwidowanie Uniwersytetu Warszawskiego
Wielka Emigracja.