Odpowiedzi

  • Użytkownik Zadane
2010-02-01T15:40:59+01:00
Na początku mojej pracy chciałabym wyjaśnić termin „koalicja”- w znaczeniu szerszym, odnoszącym się do całej gamy zachowań społecznych, to porozumienie dwóch lub więcej aktorów, którzy zdecydowali się kooperować ze sobą w celu maksymalizacji własnych zysków. Generalnie zjawisko formowania koalicji świadczy o dominacji wśród uczestników strategii kooperacyjnych. Grupa polityków decyduje się na współpracę, gdy zasoby polityczne pozostające w jej dyspozycji nie gwarantują osiągnięcia założonego i uznanego za istotny celu Jego osiągniecie wymaga kooperacji z inną (lub innymi) grupą polityków, co niejednokrotnie oznacza przezwyciężenie istniejących różnic czy złagodzenie potencjalnych konfliktów tak by została stworzona płaszczyzna porozumienia. Uczestnicy koalicji musza uznać cel, który ich połączył za na tyle istotny, iż uzasadnia on rezygnację przynajmniej z części pierwotnie wysuwanych przez nich postulatów czy tez ich modyfikacje.
W polityce najczęściej występują trzy rodzaje koalicji - wyborcze, parlamentarne oraz gabinetowe. W każdym z tych przypadków stronami czyli uczestnikami tych przetargów koalicyjnych są partie polityczne .Koalicje wyborcze są najczęściej traktowane w sposób instrumentalny i zawiązują je partie, które pragną osiągnąć w ten sposób dodatkowy zysk w postaci miejsc parlamentarnych, mając jednak na względzie perspektywę utworzenia koalicji gabinetowej. Mogą one wybrać formę zinstytucjonalizowaną i wówczas partie zgłaszają wspólną listę kandydatów, tworząc niekiedy przymierze wyborcze posługując się nową przygotowaną do tego celu, nazwa(np.koalicja wyborcza „Ojczyzna” zawiązana w Polsce przed wyborami w 1993r czy Synaspismos, przymierze sił lewicowych Grecji).Koalicje wyborcze mogą przybrać również kształt mniej lub bardziej nieformalnego układu, którego istotę stanowi przyrzeczenie o podjęciu współpracy na forum parlamentu i o ewentualnym powołaniu do życia koalicji gabinetowej. Jednak partie zgłaszają odrębne listy kandydatów. Inicjatorem stworzenia koalicji parlamentarnej mogą być partie (lub partia) rządzące, szukające wsparcia politycznego innych ugrupowań czy też opozycyjne, starające się sformować większość zdolną do obalenia gabinetu. Koalicje te mogą mieć charakter nietrwały, tworzone dla zapewnienia większości jednej ze stron w głosowaniu nad konkretnym projektem ustawodawczym względnie opierać się na umowie koalicyjnej przewidującej regularne formy kooperacji na forum parlamentu. Koalicje gabinetowe to układ parlamentarnych partii politycznych, które:1)osiągają porozumienie co do konieczności realizacji wspólnego celu lub kilku odrębnych celów;2)zdecydowały się na użycie pozostających w ich dyspozycji zasobów politycznych dla realizacji tego wspólnego celu (celów);3)stworzyły mniej czy bardziej zinstytucjonalizowany okład powiązań, umożliwiający miedzy innymi wzajemne komunikowanie się, szybki obieg informacji i w konsekwencji optymalizacje procesu podejmowania decyzji w układzie kooperacji międzypartyjnej. Wszystkie te działania zostają podjęte w celu zagwarantowania realizacji wspólnego celu programowego znajdującego wyraz w katalogu kwestii tworzących politykę gabinetu;4)uzgodniły zasady i sposób rozdziału zysków politycznych w tym np. stanowisk ministerialnych w procesie realizacji celu programowego .
Według niektórych politologów koalicje w społeczeństwach kapitalistycznych są zazwyczaj nietrwałe, zmienne. Natomiast koalicje partii i stronnictw w ramach socjalistycznych stosunków politycznych cechuje duża trwałość i długotrwała stabilizacja. Z tego powodu w stronnictwie politologicznym mówi się, w przypadku ustroju socjalistycznego, nie tyle o koalicji partii, co o koalicyjnym sposobie sprawowania władzy państwowej przez partie i sojusznicze stronnictwa .
Jak podkreśla się w literaturze , w badaniach na problematyka koalicji politycznych ukształtowały się dwa zasadnicze nurty. Pierwszy z nich, rozpowszechniony zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, nawiązuje do teorii gier i podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, jakie warunki musi spełniać koalicja, by moc uformować trwały gabinet? Podejście to koncentruje się na analizie abstrakcyjnych modeli logiczno-matematycznych. Nie uwzględnia natomiast realiów społecznych i politycznych czyli: charakteru podziałów socjopolitycznych, fragmentaryzacji i polaryzacji systemu partyjnego oraz typu reżimu politycznego. Do tej grupy teorii zaliczamy następujące koncepcje :a)minimalnie zwycięska koalicja(minimal winning coalition).Koncepcja ta zakłada, że trwałość koalicji jest najbardziej prawdopodobna, gdy obejmują ona minimalną liczbę partii, potrzebną do uzyskania bezwzględnej większości mandatów. Oznacza to brak zbędnych uczestników. W przypadku odejścia choćby jednej partii, pozostali członkowie koalicji nie dysponują już większością miejsc w parlamencie;b)koalicja minimalnego rozmiaru(minimum size coalition).Opiera się na założeniach podobnych do pierwszej. Dodatkowym wymogiem jest tu dążenia do tego, by bezwzględna większość mandatów była najmniejsza z możliwych. Bierze się wiec pod uwagę nie tyle liczbę partii, ile liczbę mandatów. Zawarcie koalicji minimalnego rozmiaru daje szanse tworzącym je partiom na maksymalizacje swojego udziału w rządzie-mierzona liczba uzyskanych ministerstw;c)koalicja oparta na przetargu(bargaining coalition).Jest wariantem minimalnie zwycięskiej koalicji. Opiera się na założeniu, że im mniej partii uczestniczy w formowaniu rządu oraz w jego działaniach, tym łatwiejsze są negocjacje i bardziej prawdopodobna jest jego trwałość. Dlatego tez najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest koalicja dwupartyjna,później trójpartyjna itd. .
Powyższe trzy propozycje traktuja partie polityczne jako abstrakcyjne podmioty polityki.Nie biorąc pod uwagę zwłaszcza ich programów, ani jakichkolwiek innych czynników, które mogłyby ułatwiać bądź utrudniać wspólne działanie. Niektórzy autorzy proponują uwzględnienie dystansu ideologicznego miedzy poszczególnymi partiami,potencjalnymi uczestnikami koalicji .Na uwagę zasługują tu dwie koncepcje:1)koalicja minimalnego zasięgu(minima range coalition),oznaczająca sojusz partii, które dzieli najmniejszy dystans ideologiczny(programowy)mierzony na osi lewica-prawica. Podstawowym założeniem tej koncepcji jest to,iż zgoda co do uformowania rządu i jego polityki jest bardziej prawdopodobna, jeśli miedzy uczestnikami nie występują poważniejsze różnice programowe, a tym bardziej ideologiczne.2)minimalnie zbieżna, zwycięska koalicja( minima connected winning coalition)obejmuje najmniejszą liczbę partii politycznych, które dysponuja łącznie bezwzględną większością głosów w parlamencie, a równocześnie na osi lewica-prawica zajmują pozycje styczne .
Na tle krytyki koncepcji nawiązujących do teorii gier i sprowadzajacych się do budowania abstrakcyjnych modeli rozwinął się w Europie drugi nurt badań nad koalicjami,określany jako-empiryczny.Empiryczne teorie koalicji opieraja się na analizie składu faktycznie funkcjonujących koalicji gabinetowych. Uogólnienia teoretyczne sa formowane tylko na tej właśnie podstawie, a nie na podstawie rachunku prawdopodobieństwa. Założenia tego podejścia przedstawiają się następująco : a)rząd koalicyjny traktowany jest jako „jeden z komponentów procesu politycznego, jego formowanie i trwanie jest uwarunkowane przede wszystkim mechanizmem systemu partyjnego;b)badania koalicji musza być oparte na analizie porównawczej, obejmującej możliwie duża liczbę krajów i możliwie długi okres;c)członkowie koalicji-partie polityczne-nie sa traktowani jako „unifikowani”, jednolici aktorzy. Analiza procesu tworzenia i utrzymania koalicji musi bowiem uwzględniać występowanie konfliktowo wewnątrzpartyjnych podziałów na frakcje, rozłamów, powstających także na tle odmienności stanowisk co do potencjalnych sojuszy politycznych itp.;d)badania koalicji powinny uwzględniać wpływ wielu czynnikow warunkujacyhc proces ich tworzenia i utrzymania ;e)rządy mniejszościowe, nie dysponujące poparciem bezwzględnej większości parlamentarnej, nie mogą być traktowane jako przypadki dewiacyjne-przeciwnie, należy dążyć do wyjaśnienia ich fenomenu w kategoriach racjonalnego wyboru;f)badanie nie powinny ograniczać się do formalnych koalicji gabinetowych, ale muszą brać pod uwagę również powiązania nieformalne lub częściowo tylko sformalizowane . .Podejście empiryczne stanowi próbę dopasowania doświadczeń zróżnicowanych koalicji europejskich do teorii indukcyjnej, co oznacza ze ich zwolennicy nie maja skrupułów przy modyfikowaniu swoich założeń teoretycznych, tak by później przystawały do rzeczywistości .
Przez pojęcie polityki koalicyjnej będziemy rozumieć ogół działań podejmowanych przez partie polityczne w celu utworzenie i utrzymania gabinetu. Gabinety koalicyjne sa przeważająca forma rządu w Europie Zachodniej .Utrata głosów przez „stare”, tradycyjne partie polityczne, pojawienie się na arenie wyborczej partii nowych, zmiana postaw wyborczych uwarunkowana przekształceniami struktury społecznej i przeobrażeniami kulturowymi to czynniki, które spowodowały, że możliwość zdobycia przez jedna partie większości parlamentarnej, a co za tym idzie, utworzenia jednopartyjnego, większościowego gabinetu staje się coraz bardziej utrudniona .
Podstawowym pytaniem, jakie zadają sobie badacze zjawiska koalicji, jest to dlaczego partie polityczne decydują się na współdziałanie? Jak wskazuje praktyka skandynawska, stabilność polityczna(brak kryzysów gabinetowych)może zostać osiągnięta także wówczas, gdy rząd nie dysponuje poparciem większości parlamentarnej .
Niektórzy autorzy dokonują rozróżnienia pomierzy partiami dążącymi do realizacji własnych celów programowych(policy-seeking partie)partie partiami nastawionymi na maksymalizacje udziału w rządzie(orfice-seeking partie).Wyróżnienie partii pierwszego typu wiąże się z koncepcja dystansu ideologicznego, traktowanego jako podstawa, pozytywna lub negatywna, przesłanka koalicji. Zdaniem twórcy tej koncepcji A. de Swaana gra parlamentarna toczy się zawsze o określenie zasadniczej polityki rządu, a wiec o podjecie takich działań ,które wyrażają preferencje partii tworzących koalicje. Im mniejszy dystans dzieli dane partie w podstawowych kwestiach polityki wewnętrznej i zagranicznej,tym wieksza szansa na stworzenie stabilnej koalicji . .
Dodajmy w tym miejscu, że koalicje są formowane dla różnych celów politycznych. Jednym z nich jest wygranie wyborów lub chęć zwiększenia zysku wyborczego, w stosunku do rezultatu osiągniętego osiągniętego poprzedniej elekcji(koalicja wyborcza).Innym-przeforsowanie decyzji w sprawie do której dana grupa partii politycznych przywiązuje znaczenia(koalicja decyzyjna).Również w tym ostatnim przypadku podejmuje się próby sięgnięcia do teorii gier, analizując prawdopodobieństwo osiągnięcia większości Najczęściej jednak o zjawisku koalicji mówimy w związku z formowaniem i utrzymaniem rządu. Trwały rząd to ten, który działając pod kierownictwem tego samego premiera w składzie odzwierciedlającym tę samą konfigurację sił politycznych, jest zdolny do utrzymania poparcia większości parlamentarnej lub ściślej do uniknięcia votum nieufności przez jak najdłuższy czas . Kiedy i w jakich okolicznościach gabinety koalicyjne sa bardziej lub mniej trwałe? Przy odpowiedzi na powyższe pytanie przestrzegane sa trzy założenia - trwałość rządu(mierzona w jednostkach czasu)jest głównym składnikiem jego stabilności - trwałość rządu jest funkcja jego struktury(kompozycji) partyjnej - wpływa na nią także siła gabinetu wobec parlamentu, w szczególności zaś to czy dysponuje on poparciem parlamentarnej większości . .
Pragnę przytoczyć państwu kilka przykładów zachowań koalicyjnych. Zacznijmy od Polski. Charakter procesu przetargów koalicyjnych w Polsce radykalnie zmienił się po wyborach w 1993r.porozumienie koalicyjne zawarły dwa ugrupowania dotychczas izolowane bądź traktowane z dużą nieufnością, a mianowicie SLD oraz PSL. Obie partie łącznie kontrolują absolutną większość mandatów w parlamencie(blisko 66%) i stworzyły koalicje określane jako minimalnie zwycięskie większościowe. Koalicja jest zwycięska w tym sensie, iż partie razem kontrolują razem większość absolutną miejsc w parlamencie, a minimalna, iż w jej składzie nie znajduje się partia(partie),która nie jest konieczna dla osiągnięcia tej większości.Na Węgrzech po wyborach w 1990r.zastał sformowany gabinet koalicyjny oparty na współpracy trzech partii: MDF, FKgP oraz KDNP. Premierem został J.Antall, wywodzący się z MDF, największej partii w parlamencie. Gabinet miał status koalicji nadwyżkowej, co oznaczało iż w jej składzie pojawiła się partia „zbędna”(KDNP).Pod koniec 1993r.wiekszosc parlamentarna skurczyła się do poziomu 50,5% i gabinet nabrał charakteru koalicji minimalnie zwycięskiej większościowej(ostatni okres rzadów J.Antalla oraz gabinet P.Borossa) .
W podsumowaniu chciałabym zaznaczyć,że współczesna teoria koalicji w jej wydaniu europejskim wyrasta z założenia,że wszystkie ważne zmiany w Europie Zachodniej od lat sześćdziesiątych, mogą być sprowadzone do wspólnego mianownika w postaci analizy zmian zachodzących w systemach partyjnych” Są one czynnikiem, który wpływa znacząco na zachowania koalicyjne i kalkulacje partii politycznych funkcjonujacyhc w sytuacji bardziej płynnych zachowań elektoratu.Być może już w niedalekiej przyszłości teoria koalicji zetknie się z nowymi wyzwaniami, wynikającymi z wzrostu znaczenia partii prawicowych,konsekwentnie izolowanych od początku lat dziewięćdziesiątych.Sukcesy austriackiej Partii Wolności w latach 1994 i 1995 oraz Ligii Północnej we Włoszech Włoszech latch 1992,1994 i 1996 mogą być bowiem zapowiedzią kolejnych zmian w postawach i zachowaniach koalicyjnych partii politycznych ustabilizowanych na arenach parlamentarnych.
13 2 13