Odpowiedzi

2010-02-07T20:26:07+01:00
KSZTAŁTOWANIE SIĘ OBOZU
POLSKIEJ LEWICY
1. Sytuacja komunistów polskich
przed czerwcem 1941r.
Kiedy Międzynarodówka
Komunistyczna w 1938r.
rozwiązała Komunistyczną Partię
Polski i kiedy Polska poniosła
klęskę we wrześniu 1939r. polscy
komuniści znaleźli się w trudnej
sytuacji. Układy radziecko-
niemiecki jeszcze bardziej tę
sytuację pogłębiły. W tej sytuacji
polscy komuniści przekonani o
słuszności swej walki włączali się
w różne inicjatywy o radykalnym,
socjalistycznym charakterze, ale
wielu działaczy byłej
Komunistycznej Partii Polski na
początku wojny przeniosło się na
tereny przyłączone do Związku
Socjalistycznych Republik
Radzieckich. Radzieckich Polsce
pierwsze grupy konspiracyjne
komunistów, lewicowych
socjalistów i radykalnych
ludowców powstały w Warszawie
na przełomie 1939 i 1940r.
Utworzono wtedy Stowarzyszenie
Przyjaciół ZSRR ZSRR i Związek
Rad Robotniczo-Chłopskich. Od
lipca 1941r. pod Warszawą
działała organizacja
„Proletariusz” kierowana przez
Alfreda Fiderkiewicza. Podobne
organizacje powstały w Poznaniu
na Śląsku Cieszyńskim, w
Zagłębiu Dąbrowskim i w innych
rejonach Generalnego
Gubernatorstwa. W Krakowie
powstała kierowana przez
Ignacego Fika i Mieczysława
Lewińskigo organizacja pod
nazwą Polska Ludowa skupiająca
głównie nauczycieli i radykalnych
ludowców. Tezy
charakterystyczne dla całego
obozu polskiej lewicy
rewolucyjnej zawarto we wspólne
Deklaracji z lutego 1940r. Oto
one:
1) Dążymy do Polski Ludowej,
pojętej jako republika
socjalistyczna o pełnej demokracji
politycznej i gospodarczej,
poprzez swe warstwy pracujące
budujące powszechną i
rzeczywistą kulturę narodową.
Republika Polska obejmuje
wszystkie bezsporne polskie
tereny etnograficzne.
Nieporozumienia graniczne
zostaną wyrównane przy pomocy
plebiscytu oraz dobrowolnych
układów wzajemnych. Dokonane
obecnie pod terrorem
przesunięcia elementu polskiego
nie zostaną uznane.
2) Polska Republika związana
będzie współpracą z innymi
republikami ludowymi w Europie,
które ukształtują na zasadzie
równouprawnienia narodów i
samostanowienia o sobie.
Ściślejszy związek winien ją
zwłaszcza związać z sąsiadującymi
z nią narodami słowiańskimi.
3) Rozumiemy, że pełną
niepodległość Polsce, jak i innym
narodom a całemu światu pokój i
sprawiedliwość, zapewni dopiero
rewolucyjna przebudowa
socjalna, przeprowadzona we
wszystkich państwach
kapitalistycznych. Ewentualne
odbudowanie Polski typu
przedwojennego nie zapewniłoby
Polsce trwałej niepodległości,
czyniąc z niej kolonię
środkowoeuropejską takiego lub
innego imperializmu i bezwolny
przedmiot jego polityki.
Po wybuchu wojny radziecko-
niemieckiej komunistów czerwcu
1941r. procesy integrujące
komunistów i lewicę
socjalistyczną nasiliły się
szczególnie. W sierpniu tego
roku w Warszawie powstał
Związek Walki Wyzwoleńczej,
którego celem było utworzenie
ogólnonarodowego frontu walki
z okupantem. Sprawy wojskowe
tej organizacji powierzono
Marianowi Spychalskiemu.
2. Powstanie Polskiej Partii
Robotniczej i Gwardii Ludowej
Początki odbudowy partii
komunistycznej miały miejsce w
Związku Radzieckim jesienią
1940r. Pod koniec 1941r. dotarła
do Polski Grupa Inicjatywna,
której celem było odbudowanie
rewolucyjnej partii robotniczej
Polsce. W skład tej Grupy
wchodził między innymi Marceli
Nowostko, Paweł Finder,
Bolesław Mołojec. Mołojec
imieniu tej Grupy Paweł Finder
utrzymywał kontakty z
komunistami działającymi w
różnych organizacjach
podziemnych. 5 Stycznia
utworzona została Polska Partia
Robotnicza, w której pracami
Komitetu Centralnego
- od stycznia do listopada 1942r.
kierował Marceli Nowostko,
zamordowany skrytobójczo,
- od grudnia 1942r. do listopada
1943r. kierował Paweł Finder,
aresztowany i osadzony przez
Niemców na Pawiaku,
- od listopada 1943r.
kierownictwo objął Władysław
Gomułka.
Śmierć Marcelego Nowotki była
dla partii bolesnym ciosem. Sąd
partyjny oskarżył o to
morderstwo Bolesława Mołojca,
byłego oficera brygad
międzynarodowych Hiszpanii i
członka sekretariatu Komitetu
Centralnego, który po śmierci
Nowostki faktycznie pełnił
obowiązki I sekretarza i skazał go
na śmierć. Sprawa ta do dnia
dzisiejszego nie została
wyjaśniona. W ciągu całego
1942r. Polska Partia Robotnicza
objęła swoim zasięgiem działania
całe Generalne Gubernatorstwo.
Utworzono wtedy 5 obwodów
PPR: Warszawski, Kielecko-
Radomski, Krakowski, Lubelski, i
Lwowski. Obwód Lwowski w lipcu
1943r. wszedł w skład
Komunistycznej Partii Ukrainy. W
późniejszym czasie na ziemiach
wcielonych do Rzeszy utworzono
dwa obwody: Śląsko-
Zagłębiowski i Łódzki. W tym też
czasie wydawano trzy gazety
centralne: „Trybunę Wolności”,
„Trybunę Chłopską” i „Głos
Warszawy”. W latach 1942 -
1944r. miały miejsce masowe
aresztowania, zginęło około 5
tys. członków PPR i to
doprowadziło do likwidacji
niektórych ogniw partii. W
styczniu 1943r. Komitet
Centralny PPR przedstawił
własną, i różniącą się od
podziemia rządowego koncepcję
powstania narodowego
Oto ona:
Utworzenie szerokiego frontu
walki całego narodu bez
zdrajców zdrajców kapitalistów
jest częścią składową należytego
przygotowania do powstania
ogólnonarodowego. Rozwój
wydarzeń na frontach i w kraju
wysuwa zagadnienie powstania
narodowego na porządek
dzienny. W Zamojszczyźnie walka
z bestialskim” wysiedleniem”
Polaków już przybiera formy
powstania.
Podniesienie walk w całym kraju
na wyższy poziom, przejście od
walki dywersyjno-sabotażowej i
partyzanckiej do
ogólnonarodowego powstania –
to jedyna droga wiodąca do
wypędzenia najeźdźcy i
wywalczenia wolności. Należyte
szybkie przygotowanie powstania
narodowego – oto naczelne
zadanie dnia dzisiejszego. Należy
stwierdzić, że w brew
buńczucznym oświadczeniom
niektórych nieodpowiedzialnych
autorów artykułów, naród nie
jest przygotowany do powstania.
Niesłuszny jest pogląd, jakoby
przygotowanie powstania
polegać miało li tylko na
tworzeniu oddziałów na
papierze, teoretycznym ich
przeszkoleniu i gromadzeniu
broni, której nie wypróbowano
nawet. Takie przygotowanie
prowadzić może prostą droga do
klęski. Przygotować powstanie
narodowe – to znaczy wielokroć
pomnożyć ilość działających
oddziałów dywersyjno-
partyzanckich, pokryć kraj cały
siecią oddziałów ruchomych i
wypadowych, grób samoobrony i
grób partyzantów, uzbroić je,
przeszkolić w praktycznej
działalności bojowej, zahartować
w walce z wrogiem. Rozwój i
umasowienie ruchu
partyzanckiego prowadzą w
kulminacyjnej fazie do jego
przerostu w powstanie.
Polska Partia Robotnicza do
prowadzenia akcji sabotażowo-
dywersyjnej i działań
partyzanckich powołała własne
siły zbrojne pod nazwą Gwardia
Ludowa. Okres formułowania tej
armii zakończył się w marcu
1942r. Gwardia Ludowa miała
poprzez czynną walkę z
okupantem bronić
społeczeństwo przed terrorem
hitlerowskim i osłabić
gospodarkę wojenną Niemiec na
zapleczu frontu wschodniego.
Główne dowództwo Gwardii
Ludowej miało charakter
polityczny i w jego skład
wchodzili członkowie
kierownictwa Polskiej Partii
Robotniczej, byli to: Marceli
Nowostko, Bolesław Mołojec i
Marian Spychalski pseudonim
„Marek” jako szef sztabu
głównego. We wrześniu
1942r.miejsce M. Spychalskiego
zajął Franciszek Jóźwiak,
pseudonim „Witold”. Gwardia
Ludowa opierała się głównie na
zaciągu ochotniczym a wszyscy
członkowie PPR mieli obowiązek
wstępowania w jej szeregi.
Oficerami tej armii byli dawni
żołnierze brygad
międzynarodowych w Hiszpanii,
oficerowie rezerwy oraz jeńcy
zbiegli z niewoli radzieckiej. W
skład Armii Ludowej wchodziły
też oddziały partyzanckie
żydowskie i radzieckie złożone z
uciekinierów uciekinierów
obozów i gett. Pod koniec 1942r.
istniały 24 oddziały partyzanckie i
kilka grup specjalnych. Gwardia
Ludowa działała na obszarze
siedmiu obwodów. Były to
obwody: Warszawski, Lubelski,
Radomsko-Kielecki, Krakowski,
Łódzki, Śląski i Lwowski. Dużą
rolę polityczną odgrywało pismo
Gwardii Ludowej pod nazwą
„Gwardzista”.
3. Program Polskiej Partii
Robotniczej.
PPR pozyskiwała do współpracy
radykalny odłam Polskich
Socjalistów i lewicę Stronnictwa
Ludowego, aby umocnić swoje
wpływy w społeczeństwie
polskim, uwiarygodnić partię i i
odsunąć podejrzenia o związki
organizacyjne z Kominternem i
partią radziecką. W okresie od
stycznia do kwietnia 1943r. PPR
nawiązała kontakty z Delegaturą
Rządu. Rozmowy jednak nie
przyniosły rezultatów, bo PPR nie
zgodziła się na przeprowadzenie
akcji scaleniowej i nie chciała
oświadczyć, że nie jest
podporządkowana
Międzynarodówce
Komunistycznej. Gwardia Ludowa
PPR chciała mieć wpływ na życie
polskiego państwa podziemnego,
dlatego chciała uczestniczyć w
pracach Komendy Głównej i
komend terenowych Armii
Krajowej. PPR proponowała, aby
Polityczny Komitet
Porozumiewawczy został
zastąpiony przez szersze
porozumienie wszystkich
stronnictw politycznych
działających w kraju.
Proponowała również, aby
podziemie polityczne podczas
okupacji utworzyło rząd i zwołało
Konstytuantę, z tym jednak, że
poza koalicją rządową miałaby
pozostać sanacja i Obóz
Narodowo Radykalny. Te
propozycje PPR zostały jednak
odrzucone przez Delegaturę,
która twierdziła, że narusza to
kompetencje władz polskich w
kraju i na emigracji. Wtedy PPR 1
marca 1943r. opublikowała
pierwszą (tzw. małą) deklarację,
„ O co walczymy?”, w której
żądała unieważnienia wszystkich
mianowań rządu emigracyjnego i
wyłonienia władz krajowych
począwszy od szczebla
rządowego aż po gminę. W
listopadzie PPR wydała drugą,
tzw. dużą deklarację. Obie
deklaracje głosiły potrzebę
intensyfikacji walki zbrojnej z
okupantem, utworzenia rządu z
udziałem komunistów,
dokonania zasadniczych zmian
stosunków społecznych po
zwycięskim zakończeniu wojny,
odbudowy państwa polskiego
przy rozszerzeniu terytorium
kraju w kierunku zachodnim i
północnym oraz ustaleniu granic
wschodnich wg kryterium
narodowościowego. Deklaracja
listopadowa, opracowana po
zerwaniu stosunków
dyplomatycznych pomiędzy
rządem polskim na uchodźstwie i
ZSRR, odmawiała rządowi
polskiemu w Londynie i jego
Delegaturze Krajowej prawa do
objęcia władzy po zakończeniu
okupacji niemieckiej. Postulowała
przejęcie władzy w kraju przez
rząd wyłoniony w drodze
wyborów powszechnych, który
miał zrealizować m.in.
nacjonalizację przemysłu, handlu
i transportu, radykalną reformę
rolną, zapewnić prawo do pracy
wszystkim obywatelom.
Deklaracja zawierała liczne
postulaty dotyczące ustanowienia
krajowego samorządu, opieki
społecznej, szkolnictwa itp.
Wysuwając chwytliwe hasła PPR
dążyła do oderwania
społeczeństwa od rządu
polskiego na uchodźstwie, była
zapowiedzią walki o władzę po
wkroczeniu Armii Czerwonej.
Wiosną 1943r. Kreml rozwiązał
formalnie III Międzynarodówkę
Komunistyczną, co pozwoliło na
pewne usamodzielnienie się PPR.
Zaczęła ona głosić hasła
demokratyczne i patriotyczne.
Komuniści rozbudowali wtedy
Gwardię Ludowa i młodzieżową
organizację Związek Walki
Młodych i podjęła współpracę z
niewielkimi grupkami Robotniczej
Partii Polskich Socjalistów
wywodzących się z
przedwojennych działaczy lewicy
Polskiej Partii Socjalistycznej,
którymi kierował Edward
Osóbka-Morawski.
4. Powstanie Krajowej Rady
Narodowej i Armii Ludowej.
W Warszawie w nocy 31 grudnia
1943r. na 1 stycznia 1944r.
komuniści powołali Krajową Radę
Narodową w skład, której weszli
działacze PPR i Robotniczej Partii
Socjalistów oraz lewicy ludowej.
Przewodniczącym Krajowej Rady
Narodowej został Bolesław
Bierut, który był agentem
Kominternu w przedwojennej
Polsce i wywiadu radzieckiego w
Mińsku pod okupacją niemiecką.
Zastępcą Bolesława Biureta został
Edward Osóbka-Morawski a w
prezydium zasiadał Michał Rola-
Żymirski, usunięty z
przedwojennego Wojska
Polskiego za nadużycia, związany
z wywiadem radzieckim. Krajowa
Rada Narodowa nie uznała
rządu polskiego na emigracji w
Londynie i przewidywała
utworzenie Rządu
Tymczasowego. Planowała
przeprowadzenie reformy rolnej i
nacjonalizacji przemysłu.
Przewidywała przywrócenie
„piastowskich” ziem na zachodzie
i uregulowanie granicy
wschodniej w drodze
porozumienia ze Związkiem
Radzieckim w ramach „przyjaźni i
współpracy”. W styczniu 1944r.
Krajowa Rada Narodowa
powołała dekretem własną armię
o nazwie Armia Ludowa, którą
dowodził generał Rola-Żymirski,
szefem sztabu został Franciszek
Jóźwiak. W skład Armii Ludowej
weszły oddziały Gwardii Ludowej,
niektóre oddziały Batalionów
Chłopskich, Milicji Ludowej
Robotniczej Partii Polskich
Socjalistów i sporadycznie AK.
Pewną część Armii Ludowej
stanowili jeszcze jeńcy radzieccy
zbiegli z obozów na ziemiach
polskich. Armii Ludowa za cele
stawiała sobie przygotowanie
organów dowodzenia zdolnych
do działań operacyjnych,
zwiększenie liczebności sił w polu
oraz planowania i koordynacji
akcji bojowej w skali kraju. Już w
lutym 1944 roku rozpoczęto w
obwodach tworzenie batalionów
i brygad jako partyzanckich
jednostek taktycznych. Jako
pierwsza powstała Brygada
„Ziemi Lubelskiej” a następnie na
przełomie lipca i sierpnia
utworzono 7 kolejnych brygad.
Duże problemy sprawiało Aramii
Ludowej pozyskiwanie broni. W
maju 1944 r. po powstaniu
Polskiego Sztabu Partyzanckiego
w ZSRR nastąpiła pewna
poprawa sytuacji. To właśnie
Polski Sztab Partyzancki
zaopatrywał drogą powietrzną
Armie Ludową w broń. Sztabowi
podlegały oddziały polskie
walczące na wschód od Bugu.
Działania Armii Ludowej
wspierała również kierowana
m.in. przez Ukraiński Sztab
Partyzancki partyzantka
radziecka. Lasy Parczewskie,
janowskie oraz Puszcza Solska
były cenną kryjówką dla
zgrupowań partyzanckich
Lubelszczyzny. Zgrupowanie AL
pod dowództwem ppłk.
Mieczysława Moczara wraz z
plutonami Armii Krajowej i
Batalionów Chłopskich oraz
oddziałami partyzantów
radzieckich razem liczące 900
partyzantów 14 maja 1944 roku
pod Rąblowem stoczyło bitwę z
pododdziałami 5 Dywizji
Pancernej SS „Wiking”. Jednak
największe starcie partyzanckie
miało miejsce w lasach
janowskich, lipskich i Puszczy
Solskiej działo się to 9 - 25
czerwca. W okrążeniu znalazły
się dwie brygady Armii Ludowej
im. Wandy Wasilewskiej i im.
„Ziemi Lubelskiej”, silne
zgrupowanie Armii Krajowej
porucznika Usowa Bolesława i
radzieckich oddziałów o łącznej
sile 3 tyś. ludzi. 16 czerwca
oddziały Armii Ludowej w liczbie
800 ludzi i oddziały radzieckie
wydostały się z okrążenia i
przedostały do Puszczy Solskiej.
Tam doszło do połączenia z
silnym zgrupowaniem AK-BCh
majora Edwarda Markiewicza
„Kaliny” (1200 ludzi). Starcie
trwało do 24 czerwca. Polskie siły
partyzanckie mimo liczebnie
dziesięciokrotnie mniejszej armii
nie zostały pokonane przez
oddziały niemieckie. Następną
partyzancką bitwę odbyły
oddziały Armii Ludowej płk.
Grzegorza Korczyńskiego i część
sił 27 Dywizji AK płk. Jana
Kotowicza, walczące w okrążeniu
na północy Lubelszczyzny aż do
wkroczenia Armii Czerwonej.
Kielecczyzna i tereny na południe
od Wisły przejęły ciężar walk
partyzanckich jesienią 1944 roku.
Różne współprace bojowe
między Armią Krajową i Armią
Ludową były efektem zaistniałych
sytuacji na polu bitwy, kiedy
trzeba było wspólnie stawić czoło
wrogowi i miały jedynie charakter
taktyczny.
5. Związek Patriotów Polskich w
Związku Socjalistycznych
Republik Radzieckich – Dywizja
Tadeusz Kościuszki (Lenino).
Związek Patriotów Polskich
prężnie działał na terenach ZSRR.
Uzyskał on opiekę nad ludnością
polską w Związku Radzieckim,
tworzył sieci polskich przedszkoli,
szkół, domów dziecka, bibliotek.
8 maja 1943 roku ZPP wywalczyło
zgodę radzieckiego rządu na
utworzenie polskiej dywizji im.
Tadeusza Kościuszki, która
formować się miała w rejonie
Sielec nad Oką. Ludzie bardzo
chętnie wstępowali w szeregi
nowo powstałej polskiej
jednostki. Około 15, 5 tyś. ludzi
liczyła dywizja do 20 lipca1943
roku. Dowódcą jednostki został
płk. Zygmunt Berling. W ramach
dywizji powstawały początki
innych wojsk, m.in. eskadra
lotnictwa myśliwskiego i pułk
czołgów. W rocznice bitwy pod
Grunwaldem 15 lipca 1943 r.
dywizja złożyła przysięgę i za
nieco ponad miesiąc uznano ja
za gotową do czynów bojowych.
33Armia radziecka przyjąć
musiała pod swe skrzydła polską
dywizję. Polacy pod nadzorem
33Armii zajęli pozycję blisko
białoruskiego miasteczka Lenino
( było to w pierwszych dniach
października).Niedługo potem
otrzymaliśmy rozkaz natarcia.12
października oddziały polskie
uderzyły na silnie pozycje
niemieckie w rejonie wsi
Trigubowo i Połzuchy. Straty po
tej ciężkiej dwudziestodniowej
bitwie były ogromne: 502
zabitych i przy tym czterokrotnie
więcej rannych i zaginionych.
Warto tutaj zaznaczyć, że Niemcy
stracił około1,5 tyś. żołnierzy.
Wobec zaistniałych ówcześnie
sytuacji dywizja została wycofana
z frontu. W kwietniu 1944 roku
rząd radziecki zezwolił na
przesiedlenie Polaków z
północnych rejonów ZSRR do
terenów o łagodniejszym
klimacie, co oczywiście stało się
również dzięki interwencji ZPP.
Działalność swoją na ziemiach
radzieckich Związek Patriotów
Polskich Prowadził do 1946 roku Literatura źródłowa:
Krystyna Kersten: ”Narodziny
systemu władzy Polski 1943 –
1949
Maria Turlejska: „Prawdy i fikcje,
wrzesień 1939 – grudzień1941”
Maria Turlejska: „:Spór o Polskę.
Szkice historyczne.”