Odpowiedzi

2010-02-11T16:10:29+01:00
Siły Aten i Sparty

Od Aten po r. 446 p.n.e. (zawarcie pokoju ze Spartą) stopniowo zaczęły się odwracać państwa Związku Morskiego, zniecierpliwione utrzymującą się bezwzględną hegemonią ateńską. Jednocześnie Sparta umocniła istniejący od końca VI wieku p.n.e. Związek Peloponeski, w którym była hegemonem. Ekspansjonistyczne plany Sparty popierane były szczególnie przez Korynt i Teby.
Perykles zaproponował w r. 440 p.n.e. zwołanie kongresu w celu zawarcia ogólnogreckiego pokoju (koine eirene), projekt ten został jednak odrzucony przez Spartę.
Sparta dysponowała zdecydowaną przewagą militarną na lądzie: wraz z państwami Związku Peloponeskiego dysponowała ona 60 tys. hoplitów wobec 13 tys. hoplitów ateńskich. Natomiast przewagę na morzu miały Ateny: dysponowały flotą około 400 trójrzędowców, podczas gdy Sparta praktycznie floty nie miała. Perykles planował w przypadku wybuchu konfliktu ze Spartą umieszczenie całej wiejskiej ludności ateńskiej polis między Długimi Murami, łączącymi Ateny z portami w Pireusie i Faleronie.
Konflikt zbrojny w latach 431-404 p.n.e.

Zatarg między Korkyrą a Koryntem
Bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny był konflikt między Korkyrą a Koryntem. Korkyra – wyspa na Morzu Jońskim – była kolonią Koryntu. Do konfliktu doszło, gdyż Korynt chciał przejąć kontrolę nad Epidamnosem – kolonią Korkyry leżącą na wybrzeżu iliryjskim. Gdy w Epidamnosie władzę przejęło w wyniku przewrotu stronnictwo demokratyczne, Korynt poparł nową ekipę rządzącą, natomiast Korkyra udzieliła schronienia obalonym oligarchom.
W r. 435 p.n.e. okręty Korkyry rozbiły w zatoce Ambrakia flotę koryncką płynącą na pomoc Epidamnosowi. po tym starciu Korkyra – obawiając się rewanżu ze strony Koryntu, który zaczął gwałtownie rozbudowywać swoją flotę – zwróciła się o pomoc do Aten, zaś Korynt zaczął zacieśniać sojusz ze Spartą. Ateny przysłały Korkyrze 30 okrętów, mimo to w r. 433 p.n.e. flota Koryntu rozbiła flotę Korkyry w bitwie koło wysp Sybotów. Do ostatecznego pokonania Korkyry jednak nie doszło, gdyż przyszła jej na pomoc flota ateńska.
Kongres Związku Peloponeskiego podjął w r. 432 p.n.e. uchwałę, iż Ateny udzielając pomocy Korkyrze złamały warunki pokoju z r. 446 p.n.e. i zażądał zwrócenia wolności miastom Związku Morskiego.
Walki w latach 431-421 p.n.e.
W r. 431 r. p.n.e. wojska spartańskie najechały Attykę. Taka taktyka była stosowana co roku przez sześć lat, z wyjątkiem 429 p.n.e., gdy ludność Aten została zdziesiątkowana przez epidemię, podczas której zmarł między innymi Perykles. Liczba obywateli ateńskich zmniejszyła się wówczas z około 100 tys. do 60 tys.
Spartanie niszczyli pola uprawne i plantacje oliwek, nie byli jednak w stanie wtargnąć do Aten, chronionych Długimi Murami. Z kolei flota ateńska zaatakowała wybrzeża Peloponezu oraz Megarę, będącą sojusznikiem Sparty. Celem tych ataków było zdestabilizowanie Związku Peloponeskiego, a także wywołanie buntu helotów – do którego jednak nie doszło.
W 429 p.n.e. flota ateńska zniszczyła Korynt i zdobyła Potideję. W 425 p.n.e. Ateńczycy odcięli od świata spartańskich hoplitów znajdujących się na wyspie Sfakteria u zachodniego wybrzeża Peloponezu, zatapiając wspierającą ich flotę. Do ateńskiej niewoli dostało się wówczas 292 Spartan, którzy poddali się łamiąc spartański kodeks honorowy, ale za zgodą swego króla. Ateńczycy zagrozili, że wymordują jeńców, jeżeli wojska spartańskie będą najeżdżać na Attykę, w związku z czym ataki te ustały.
Ateny próbowały również odzyskać kontrolę nad Beocją, jednak te wysiłki zakończyły się klęską w bitwie z siłami Beotów pod Delion w r. 424 p.n.e. W ciągu następnych dwóch lat spartański generał Brasidas zdobył kilka znajdujących się pod panowaniem ateńskim miast na półwyspie Chalkidiki, w tym Amfipolis (podczas szturmu na to miasto poniósł śmierć). W 421 p.n.e. obie strony gotowe były już do zaprzestania walk. Pokój, wynegocjowany przez ateńskiego generała Nikiasa i spartańskiego króla Plejstoanaksa, gwarantował zwrot zdobyczy terytorialnych – jedynie Amfipolis, należące poprzednio do Aten, uzyskało niepodległość. Ateny uwolniły spartańskich jeńców wziętych do niewoli na Sfakterii.
Pokój ten był jednak od początku naruszany. Najpierw Ateny podpisały traktaty sojusznicze z dwoma miastami-państwami na Peloponezie, Argos i Elis, wymierzone w Spartę. Następnie w r. 418 p.n.e. wojska Aten, Argos i Mantinei starły się z siłami Sparty i Tegei w bitwie pod Mantineją, zakończoną miażdżącym porażką Aten i jej sojuszników.
Wyprawa Alkibiadesa
W tym czasie czołową rolę polityczną w Atenach odgrywał młody i ambitny arystokrata Alkibiades. Wszystkim Grekom znany był z tego, że w r. 416 p.n.e. podczas igrzysk olimpijskich wygrał powożenie rydwanem. Był egocentrykiem, a jednocześnie postacią charyzmatyczną, potrafiącą manipulować zgromadzeniem ludowym.
Za jego namową Ateńczycy postanowili zorganizować wyprawę na Sycylię, by podbić tamtejszą kolonię dorycką Syrakuzy, silnie związaną ze Spartą. Chcieli w ten sposób odciąć Spartę od źródeł zaopatrzenia. Wyprawa wyruszyła w r. 415 p.n.e. Uczestniczyło w niej 5 tys. ateńskich hoplitów i 134 trójrzędowce. Jej problemem od początku był brak jednolitego dowództwa – dowódców było trzech, wśród nich Alkibiades. Nie było między nimi zgody co do tego, czy należy od razu atakować Syrakuzy, czy najpierw zdobyć sojuszników na Sycylii, czy tylko przeprowadzić demonstrację siły i powrócić do Aten. Gdy Alkibiadesa wezwano do Aten, uznał on to za intrygę swych rywali – i zamiast podporządkować się rozkazowi, zbiegł do Sparty. Drugi z dowódców wyprawy, Lamarchos, zginął podczas walk na przedpolu Syrakuz. Dowództwo spoczęło w rękach Nikiasa.
Ateńczycy opanowali nabrzeże Syrakuz oraz mury obronne. Jednak spartańskiemu dowódcy Gylippusowi udało się przemycić do oblężonego miasta niewielki oddział Spartan, co bardzo podniosło morale obrońców. Ateńska ofensywa załamała się, Nikias podjął decyzję o ewakuacji, jednak okazało się, że wybrzeże jest blokowane przez flotę syrakuzańską. W tej sytuacji Ateńczycy zaczęli uciekać w głąb wyspy. Tam, okrążeni przez siły spartańskie i syrakuzańskie, musieli się poddać. Jeńców skierowano do niewolniczej pracy w kamieniołomach, skąd większość z nich nigdy nie wróciła. Ateny w wyniku wyprawy sycylijskiej straciły połowę swoich okrętów wojennych.
Ostatnia faza wojny 411-404 p.n.e.
Klęska na Sycylii wpłynęła na rozwój sytuacji politycznej w Atenach. W r. 411 doszło do oligarchicznego zamachu stanu, po którym nowe władze zaczęły dążyć do zawarcia pokoju ze Spartą. W stanie rozkładu znalazło się imperium ateńskie: usamodzielniła się wyspa Chios, a Eubea, wyzwoliwszy się spod panowania Aten, związała się ze Spartą.
Gdy ateńscy oligarchowie gotowi już byli do podpisania pokoju ze Spartą, miał miejsce kolejny zamach stanu, dzięki któremu do władzy powróciło stronnictwo demokratyczne, opowiadające się za kontynuowaniem wojny.
Sparta, za radą Alkibiadesa, założyła swoją bazę w Dekelei, w połowie drogi między Atenami a Beocją. Oznaczało to, iż żołnierze spartańscy mieli odtąd stały dostęp do Attyki. Na ich wezwanie z Aten uciekło ok. 20 tys. niewolników, co poważnie skomplikowało sytuację gospodarczą tej polis.
Sparta zawarła porozumienie z Persją, na mocy którego Persowie zaczęli finansować budowę spartańskiej floty. W zamian za to Sparta zaakceptowała powrót do imperium perskiego greckich miast w Azji Mniejszej.
Bitwa w cieśninie Hellespont i pokój
Głównym celem nowoutworzonej floty spartańskiej było odcięcie Aten od dostaw zboża znad Morza Czarnego przez Hellespont. Już w r. 411 p.n.e. Spartanie zdobyli Biznacjum, jednak Ateńczycy odzyskali to miasto o strategicznym położeniu w r. 408.
W 405 rok p.n.e. Spartanie pod dowództwem Lizandra opanowali miasto Lampsachos leżące w cieśninie Hellespont i zakotwiczyli swoją flotę w tamtejszym porcie. Gdy przybyły okręty ateńskie, zatrzymały się również w cieśninie, w pobliżu Aigospotamoi, gdzie jednak nie było portu, w którym mogłyby się schronić. Ateńczycy codziennie wypływali na wody cieśniny, by spotkać okręty przeciwnika, lecz Spartanie grali na zwłokę. Lizander wydał rozkaz ataku dopiero wtedy, gdy Ateńczycy pozostawili swe okręty u brzegu i odpoczywali na lądzie. Spartanie zdobyli 170 spośród 180 ateńskich trójrzędowców – i przejęli kontrolę nad Hellespontem. Ateny, pozbawione dostaw zboża znad Morza Czarnego, poddały się w r. 404 p.n.e.
Skutki wojny

Zgodnie z warunkami pokoju zburzone zostały Długie Mury wokół Aten i Pireusu. Ateny utraciły wszystkie terytoria poza Attyką z wyjątkiem wyspy Salaminy. Sparta przejęła flotę ateńską z wyjątkiem dwunastu jednostek. Władza w Atenach przeszła w ręce rządu trzydziestu, składającego się z przedstawicieli oligarchii. Kilka tysięcy wziętych do niewoli Ateńczyków zostało straconych – był to rewanż Spartan za wcześniejszą decyzję ateńskich strategów, iż każdy wzięty do niewoli Spartanin ma mieć obciętą prawą rękę.
Sojusznicy Sparty, Teby i Korynt, domagali się całkowitej zagłady ateńskiej polis, jednak o uratowaniu Aten zadecydował argument Sparty, iż położyły one wielkie zasługi w wojnie z Persami.
Upadła idea jedności Hellady, Związek Morski został zlikwidowany. Ateny spadły do roli drugorzędnego państwa greckiego, które w koncepcji Sparty miało być przeciwwagą dla Teb i Koryntu.
Wojna peloponeska, która początkowo była konfliktem wewnątrzgreckim, z czasem nabrała cech konfliktu regionalnego, w który zaangażowała się pośrednio Persja, a bezpośrednio takie dotychczas peryferyjne obszary świata greckiego, jak Sycylia i Półwysep Apeniński, Tracja, Macedonia, Epir. Stały się one widownią walk, dostarczały najemników, zakładano tam bazy wojskowe. Efektem wojny były wielkie zniszczenia, ale także rozprzestrzenianie kultury greckiej, najpełniej reprezentowanej przez Ateńczyków. Tradycja przekazała, że sycylijscy Grecy uwalniali tych spośród wziętych do niewoli Ateńczyków z wyprawy Alkibiadesa, którzy potrafili recytować fragmenty utworów Eurypidesa.
Hegemonia Sparty

W poleis należących poprzednio do Związku Morskiego wprowadzone zostały z inicjatywy Sparty rządy oligarchiczne. W miastach tych rozlokowano spartańskie załogi wojskowe, które strzegły nowych porządków.