Odpowiedzi

2009-10-24T22:32:36+02:00
Sport polski
w dwudziestoleciu międzywojennym


Burzliwy rozwój sportu kwalifikowanego na gruncie europejskim dokonywał się w drugiej połowie XIX w., kiedy na bazie ruchu gimnastycznego i jeździectwa rozwinęły się jednosekcyjne towarzystwa sportowe. W początkach lat dziewięćdziesiątych tego stulecia powstały narodowe, później zaś międzynarodowe struktury organizacyjne sportu. Główny okres łączenia się poszczególnych dyscyplin w związki międzynarodowe przypadł na koniec XIX stulecia, a uwieńczeniem tego procesu stało się powołanie w 1894 r. Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego

Wzorem dla polskich inicjatyw były nowoczesne formy krzewienia kultury fizycznej w krajach Europy Zachodniej, głównie w Anglii, Niemczech i Francji. Proces zrzeszania organizacji wychowania fizycznego i sportu na ziemiach polskich rozpoczął się jeszcze u schyłku XIX w. Był on jednak możliwy jedynie w granicach poszczególnych zaborów. W 1892 r. powstał Związek Polskich Towarzystw Gimnastycznych Towarzystw Sokolich w Cesarstwie Austro-Węgierskim, a w następnym Związek Sokołów Wielkopolskich (od 1895 r. - Związek Sokołów Polskich w Państwie Niemieckim). W Galicji, gdzie istniały większe swobody polityczne, z inicjatywy klubów zawiązały się: Związek Polski Piłki Nożnej, Polski Związek Lawn-Tenisowy i Polski Związek Lekkiej Atletyki. Ponadto powstały: we Lwowie Karpackie Towarzystwo Narciarzy, a w Krakowie - Akademicki Związek Sportowy.

W zaborze pruskim dopiero w 1913 r. tamtejsze kluby zjednoczyły się w Związek Polskich Towarzystw Sportowych. Z kolei w zaborze rosyjskim utworzenie podobnych organizacji było niemożliwe. Należy jednak podkreślić, że mimo rozbicia narodu polskiego na poszczególne zabory, mimo stosowanego ucisku przez obcy aparat państwowy, zrobiono wiele na rzecz wychowania fizycznego i sportu, który postrzegano jako ważny element biologicznej witalności narodu, potrzebnej w celu przetrwania okresu niewoli.

Po odzyskaniu niepodległości, w warunkach trudnej sytuacji gospodarczej i społeczno-politycznej, uprawianie sportu napotykało wiele trudności związanych z brakiem odpowiednich struktur administracji sportowej. Tymi też motywami kierowano się, organizując jesienią 1918 r. I Zjazd Polskich Stowarzyszeń Sportowych i Gimnastycznych. W czasie zjazdu (20-22 września 1918 r.) dyskusja koncentrowała się wokół zagadnień dotyczących kształtu sportu w niepodległej Polsce i jego miejsca w międzynarodowym ruchu olimpijskim, a także podejmowała wątek kontaktów z międzynarodowymi federacjami poszczególnych dyscyplin sportowych.

W latach 1918-1919 ważną sprawą było - obok odbudowy przedwojennego potencjału sportowego - scalenie podzielonych granicami zaborów struktur organizacyjnych wychowania fizycznego i sportu, bez czego byłby nie do pomyślenia dalszy rozwój tego obszaru życia społecznego. W procesie unifikacji szczególnie wyróżniali się działacze sportowi byłego zaboru austriackiego, pochodzący zwłaszcza z Lwowa i Krakowa, którzy już w połowie 1919 r. przystąpili do utworzenia w Mieście Królewskim Polskiego Związku Lekkiej Atletyki, przy udziale ośrodków: Łodzi i Warszawy. Prezesem Związku został lwowianin, Tadeusz Kuchar. Zasługą działaczy: dr. Stanisława Polakiewicza z Lwowa oraz Józefa Lustgartena i dr. Jana Weyssenhoffa z Krakowa było opracowanie statutu i regulaminu PZPN oraz zgromadzenie w dniach 20-21 XII 1919 r. delegatów na zjeździe konstytucyjnym tego Związku w Warszawie. W skład zarządu PZPN weszli w przeważającej liczbie krakowianie. Pierwszym jego preze sem został dr Edward Cetnarowski.

Podobnie miała się sprawa z tworzeniem struktury polskiego komitetu olimpijskiego. Inicjatywa w sprawie utworzenia przedstawicielstwa Polski w ruchu olimpijskim wyszła również od działaczy lwowskich i krakowskich. Jej konsekwencją było powołanie w dniu 12 X 1919 r. Komitetu Udziału Polski w Igrzyskach Olimpijskich. Na prezesa wybrano dr. Stanisława Polakiewicza, a na wiceprezesów inż. Ludwika Christelbauera i dr. Tadeusza Garczyńskiego. Patronat nad tym Komitetem objął ówczesny Naczelnik Państwa, Józef Piłsudski. Ostatecznie Polski Komitet Olimpijski ukonstytuował się w dniu 1 XII 1919 r., a na przewodniczącego wybrano ks. Stefana Lubomirskiego. Efektem przeprowadzonych działań było przystąpienie PKOL do Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w roku następnym.

W ten sposób, w sprzyjających uwarunkowaniach odradzającej się Polski, postępował proces integracji i dalszego rozwoju polskiego sportu. Świadczyły o tym wyżej wymienione dokonania w sferze struktur organizacyjnych społecznego ruchu sportowe go oraz kolejne fakty, jak utworzenie w 1922 r. Związku Polskich Związków Sportowych i odbycie w 1923 r. I Kongresu Sportowego. Poza wymienionymi już związkami (PZLA i PZPN) do 1922 r. powstało 7 ogólnopolskich związków sportowych w tych dyscyplinach, które były uprawiane przez młodzież polską na przełomie XIX i XX wieku. W następnych latach powstały kolejne struktury sportowe.

Najprężniej rozwijał się PZPN, który w marcu 1920 r. zrzeszał 218 klubów i 4855 zawodników, zaś w 1923 r. został członkiem Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA), co umożliwi ło udział we wszystkich mistrzostwach o charakterze międzynarodowym w tej dyscy plinie sportu.

Swoją działalność kontynuowało założone w latach sześćdziesiątych XIX stulecia Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Znaczne zasługi dla upowszechnienia i rozwoju polskiego sportu położył Akademicki Związek Sportowy oraz Związek Młodzieży Chrześcijańskiej (tzw. Polska YMCA), posiadający swoje obiekty m. in. w Krakowie, Łodzi i Warszawie.

Pierwszym związkiem sportowym o zasięgu ogólnokrajowym w odrodzonym państwie polskim - jak już wspomniano - był PZLA, który w 1920 r. zorganizował pierwsze mistrzostwa Polski mężczyzn, a w 1922 r. - kobiet. Poza ruchem klubowym ta dyscyplina sportu była bardzo popularna wśród młodzieży szkolnej, zwłaszcza w gimnazjalnych klubach sportowych, wojsku, AZS czy w Związku Harcerstwa Polskiego, Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” i innych. Mimo osiąganych znakomitych wyników indywidualnych w dwudziestoleciu międzywojennym, jako zespół narodowy, nasza reprezentacja w tej dyscyplinie sportu znacznie jeszcze wówczas ustępowała reprezentacjom Niemiec, Wielkiej Brytanii, Włoch, Francji, a nawet Czechosłowacji. Po powstaniu PZLA związek wstąpił do Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki (IAAF).

W ramach PZLA prowadzono gry sportowe ze względu na rolę, jaką odgrywały w treningu ogólnorozwojowym w tej dyscyplinie sportu. Dopiero na początku 1925 r. utworzono Polski Związek Palanta i Gier Ruchowych z siedzibą w Katowicach, który zjednoczył organizacje uprawiające niektóre gry ruchowe. W wyniku udanej popularyzacji gier w naszym kraju nastąpiło w 1927 r. przekształcenie ówczesnego Związku w Polski Związek Gier Ruchowych, nadal z siedzibą w Katowicach. Na początku 1928 r. powołano Polski Związek Gier Sportowych z siedzibą w Warszawie. Powstanie Związku sprzyjało dalszemu rozwojowi piłki ręcznej (hanzena, szczypiorniak), piłki siatkowej i koszykówki. Związek brał czynny udział w działalności Międzynarodowej Federacji Piłki Ręcznej (IAHF). W 1936 r. nastąpiła kolejna zmiana nazwy na Polski Związek Piłki Ręcznej.

Dyscypliną z dużymi tradycjami z okresu rozbiorów, żywo rozwijającą się w dwudziestoleciu międzywojennym, był tenis. W 1921 r. utworzono Polski Związek Lawn-Tenisowy, który w 1923 r. wstąpił do Międzynarodowej Federacji Tenisowej (ITF). W tenisie stołowym pierwsze mistrzostwa Polski zorganizowano w 1932 r., z okazji powstania Polskiego Związku Tenisowego. Związek wkrótce wstąpił do Międzynarodowej Federacji Tenisa Stołowego (ITTF). Niektórzy zawodnicy z tych dwu dyscyplin znaleźli się w czołówce europejskiej, a nawet światowej.

Żywo rozwijały się w niepodległej Polsce sporty walki: szermierka, zapasy, boks. Integracja polskiej szermierki po zakończeniu pierwszej wojny światowej była zasługą lwowskich działaczy tej dyscypliny sportu, gdyż na zjeździe Lwowskiego Klubu Szermierzy powołano Polski Związek Szermierczy, a w 1924 r. polska drużyna szablowa uczestniczyła w igrzyskach olimpijskich w Paryżu. Polski Związek Szermierczy należał do Międzynarodowej Federacji Szermierczej (FIE). Zapasy (szczególnie zawodowców) miały na gruncie polskim długą tradycję. Pierwsze amatorskie stowarzyszenie klubów atletycznych powstało już w niepodległej Polsce, w Bytomiu. Wkrótce po tym, z inicjatywy znanego zapaśnika, Władysława Pytlasińskiego, powstało towarzystwo atletyczne w Warszawie, które połączyło się w Polskie Towarzystwo Atletyczne z siedzibą w Warszawie. W 1925 r. odbyły się pierwsze mistrzostwa Polski. Związek wstąpił także do Międzynarodowej Federacji Zapaśniczej (IAWF).

Boks w Polsce zaczęto uprawiać dopiero po pierwszej wojnie światowej. Pokazowe walki organizowano w latach 1918-1922, a już w grudniu 1923 r. powstał Polski Związek Bokserski. W rok później reprezentanci Polski startowali po raz pierwszy w turnieju bokserskim w czasie igrzysk olimpijskich W 1925 r. PZB zgłosił akces do Międzynarodowej Federacji Boksu Amatorskiego (FIBA).

Po odzyskaniu niepodległości rozwinęły się także niektóre sporty wodne: wioślarstwo, pływanie, kajakarstwo, żeglarstwo, sporty motorowodne. Już w 1919 r. powstał Polski Związek Towarzystw Wioślarskich, który od 1924 r. należał do Międzynarodowej Federacji Towarzystw Wioślarskich (FISA). Polski Związek Pływacki został założony w Warszawie w 1922 r. przy szczególnym zaangażowaniu T. Semadeniego oraz działaczy warszawskiego środowiska AZS. W rok później PZP wstąpił do Międzynarodowej Federacji Pływania Amatorskiego (FINA), od 1926 r. został członkiem Europejskiej Ligi Pływania (LEN). Kajakarstwo pojawiło się później jako wyczynowa dyscyplina i ze względu na mniejsze koszty taboru pływającego rozwinęło się bardzo szybko, także wśród członków niektórych organizacji młodzieżowych (ZHP). W 1930 r. Polski Związek Kajakowy zgłosił akces do Międzynarodowej Federacji Kajakowej (ICF).

Początki nowoczesnego jachtingu na ziemiach polskich sięgają lat siedem dziesiątych XIX w. Polacy uprawiali żeglarstwo nawet na obczyźnie - mowa tu o znakomitym żeglarzu Mariuszu Zaruskim. Szczególny jego rozwój nastąpił jednak w niepodległej Polsce, m.in. dzięki Lidze Morskiej, wielu klubom żeglarskim i ZHP. W 1924 r. został założony Polski Związek Żeglarski, a w 1932 r. - Akademicki Związek Morski. Osiągnięto liczne sukcesy w wyprawach rzeczno-morskich, rejsach oceanicznych oraz regatach.

Jeździectwo również posiadało bogate tradycje, lecz zgoła odmiennej natury. Wybitni jeźdźcy, byli oficerowie armii rosyjskiej i austriackiej, podjęli się w armii polskiej stworzenia narodowego jeździectwa. Jego siła w latach dwudziestych opierała się na oficerach kawalerii i artylerii pod kierownictwem Departamentu Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych. Ogromną rolę w całym dwudziestoleciu międzywojennym w tworzeniu polskiej szkoły jazdy konnej odegrały ośrodki szkoleniowe w Grudziądzu i Toruniu. W 1928 r. powstał Polski Związek Jeździecki i należał do Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej (FEI). Pod jej patronatem zorganizowano wiele imprez, w których z powodzeniem startowali polscy jeźdźcy. Oni też zdobywali medale w igrzyskach olimpijskich.

Podobnie kolarstwo weszło ze sporym dorobkiem w okres dwudziestolecia międzywojennego. W 1920 r. z inicjatywy działaczy Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów, na zwołanym zjeździe działaczy kolarstwa, utworzono Związek Polskich Towarzystw Kolarskich z siedzibą w Warszawie (od 1938 r. Polski Związek Kolarski). W 1919 r. przeprowadzono nieoficjalne mistrzostwa Polski w tej dyscyplinie sportu. Oficjalne pierwsze mistrzostwa Polski pod egidą Związku odbyły się w 192l r. z udziałem liczących się kolarzy, w tym późniejszych polskich medalistów olimpijskich.

W sportach zimowych w szczególności narciarstwo i łyżwiarstwo miało u progu Drugiej Rzeczypospolitej spory dorobek z okresu zaborów. Dlatego też po zakończeniu pierwszej wojny światowej, 26 XII 1919 r., w czasie zjazdu delegatów w Zakopanem - m. in. Sekcji Narciarskiej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Karpackiego Towarzystwa Narciarzy z Lwowa, Tatrzańskiego Towarzystwa Narciarzy z Krakowa, Sekcji Narciarskiej AZS z Krakowa - został utworzony Polski Związek Narciarski. Już w 1922 r. odbyły się w Zakopanem pierwsze międzynarodowe zawody narciarskie. Powstanie organizacji bardzo szybko pozwoliło naszym zawodnikom na wzięcie udziału w zimowych igrzyskach olimpijskich - w Chamonix w 1924 r. Należy podkreślić, że PZN był współzałożycielem Międzynarodowej Federacji Narciarskiej (FIS). Od 1926 r. PZN rozwijał kontakty międzynarodowe, których efektem były zorganizowane w 1929 i w 1939 r. w Zakopanem mistrzostwa świata. W latach trzydziestych polscy narciarze odnosili li czące się sukcesy na trasach biegowych i skoczniach narciarskich.

Równie intensywnie rozwijało się saneczkarstwo. Najpierw w oparciu o ośrodek szkoleniowy tej dyscypliny w Krynicy, gdzie na Górze Parkowej wybudowano w 1929 r. tor saneczkowy. Tam właśnie w 1935 r. zostały zorganizowane mistrzostwa Europy, w których medale zdobyli także i polscy zawodnicy. Warto nadmienić, że w tych latach Polacy obok Niemców, Austriaków i Czechosłowaków należeli w tej dyscyplinie do ścisłej czołówki europejskiej, a współtwórca wspomnianego ośrodka, Roman Loteczko, działał z ramienia Polski w Międzynarodowej Federacji Saneczkarstwa (FIL).

W utworzeniu w 1921 r. Polskiego Związku Łyżwiarskiego we Lwowie mieli swój znaczący udział działacze galicyjscy. W cztery lata później Związek przystąpił do Międzynarodowej Federacji Łyżwiarstwa (ISU). W dwudziestoleciu międzywojennym nasze łyżwiarstwo szybkie nie odniosło sukcesów, pewne sukcesy osiągnięto za to w latach trzydziestych w jeździe figurowej.

W Polsce niepodległej dużego rozmachu nabrał ruch awiacyjny. W 1919 r. powstał w Poznaniu Aeroklub Polski, potem podobne jednostki organizacyjne w innych miastach. Zjednoczenie ruchu nastąpiło w 1927 r., kiedy to założono Aeroklub Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwsze sukcesy polskich pilotów miały miejsce w latach trzydziestych w zakresie samolotów, szybowców i balonów.

Całym ruchem sportu wyczynowego kierował Związek Polskich Związków Sportowych w ścisłej koordynacji z PKIOI, a następnie PKOL. Opiekował się także tymi dyscyplinami, które nie miały weń swojej reprezentacji. Współdziałał z władzami państwowymi w kraju oraz federacjami sportowymi za granicą i Międzynarodowym Komitetem Olimpijskim. Z jego inicjatywy i przy jego pomocy odbywały się kongresy sportowe. W 1938 r. w składzie ZPZS znajdowało się 4500 klubów i towarzystw sportowych oraz 24 polskie związki sportowe.
Polski Komitet Olimpijski należał do MKOL, otrzymał statut Stowarzyszenia Wyższej Użyteczności, a funkcje prezesów w dwudziestoleciu międzywojennym w kolejności pełnili: Stefan Lubomirski (1919-1923), Kazimierz Lubomirski (1923- -1929) i Kazimierz Glabisz (1929-1939). Do zadań PKOL należało: przygotowanie, wspólnie z ZPZS, reprezentacji Polski do udziału w letnich i zimowych igrzyskach olimpijskich, propagowanie idei olimpijskich, reprezentowanie sportu polskiego w MKOL i NKOL oraz współpraca z Polonią.

Nasi sportowcy zdobyli w dwudziestoleciu międzywojennym łącznie 120 me dali w liczących się imprezach: igrzyskach olimpijskich, mistrzostwach świata i Europy. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że starty naszych reprezentantów w igrzyskach olimpijskich rozpoczęły się w 1924 r., a w wielu dyscyplinach nie organizowano jesz cze wówczas mistrzostw świata. W ciągu dwudziestolecia reprezentanci Polski zdobyli 20 medali na igrzyskach olimpijskich w konkurencjach sportowych i 7 w towarzyszących im konkursach sztuki. Pierwsze medale olimpijskie (srebrny - kolarstwo, i brązowy - jeździectwo) uzyskali Polacy już w Paryżu. Złotymi medalistami podczas kolejnych olimpiad zostali: Halina Konopacka w rzucie dyskiem (Amsterdam 1928), Janusz Kusociński w biegu na 10 tys. metrów, Stanisława Walasiewicz w biegu na 100 metrów (Los Angeles 1932) oraz Kazimierz Wierzyński w dziale poezji za cykl wierszy Laur olimpijski (Amsterdam 1928) i Józef Klukowski za rzeźbę (Los Angeles 1932). Ostatnie przedwojenne igrzyska olimpijskie odbyły się w 1936 r. w Berlinie i przyniosły Polsce tylko 4 medale srebrne i 3 brązowe.
W zimowych igrzyskach olimpijskich największymi sukcesami Polaków była 4-ta lokata hokeistów podczas olimpiady w 1932 r. w Lake Placid oraz 5-te miejsce skoczka narciarskiego Stanisława Marusarza w 1936 r. w Garmisch-Partenkirchen.

Najpopularniejszą dyscypliną sportową była piłka nożna. Pierwszym mistrzem Polski została w 1921 r. Cracovia Kraków. Tytuł mistrza Polski zdobywały najczęściej: Ruch Chorzów - 5 razy, Pogoń Lwów i Cracovia - po 4 razy, Wisła Kraków - 2 razy oraz Garbarnia Kraków i Warta Poznań. Reprezentacja Polski pierwszy mecz międzypaństwowy rozegrała 18 XII 1921 roku w Budapeszcie, ulegając gospodarzom w stosunku 0:1; w sumie, w okresie międzywojennym rozegrała 86 oficjalnych spotkań, odnosząc 29 zwycięstw i uzyskując 15 remisów. W roku 1924 piłkarze po raz pierwszy uczestniczyli w igrzyskach olimpijskich, przegrywając z Węgrami. Kolejny olimpijski występ piłkarzy miał miejsce w 1936 r. w Berlinie, gdzie zdobyli 4 miejsce. Natomiast w czerwcu 1938 r. Polska po raz pierwszy wystąpiła w finałach piłkarskich mistrzostw świata, rozegranych w Strasburgu, gdzie uległa Brazylii po dogrywce 5 : 6.
W latach 1918-1939 sukcesy w olimpiadach, mistrzostwach świata, mistrzostwach Europy czy też innych prestiżowych zawodach odnosili studenci sportowcy, członkowie Akademickiego Związku Sportowego. Obok wspomnianej już, pierwszej medalistki olimpijskiej, Haliny Konopackiej z warszawskiego AZS, brązowe medale olimpijskie zdobywali członkowie krakowskiego AZS w drużynowym turnieju w szabli w Amsterdamie 1928 roku - Kazimierz Laskowski, Aleksander Małecki, Adam Papee, Jerzy Zabielski, Władysław Segda oraz Roger Verey i Jerzy Ustupski w wioślarstwie (dwójka podwójna) na olimpiadzie w Berlinie. Jedną z największych indywidualności sportowych dwudziestolecia międzywojennego był właśnie Roger Verey, brązowy medalista olimpijski, siedmiokrotny medalista mistrzostw Europy (3 złote, 2 srebrne i brązowy), kilkunastokrotny mistrz Polski w jedynce i dwójce podwójnej, akademicki mistrz świata. Obok wyżej wspomnianych sportowców z krakowskich klubów znaczącą pozycję w sporcie polskim uzyskali: tenisistka Jadwiga Jędrzejowska, lekkoatleta Zdzisław Nowak, wioślarz Włodzimierz Długoszewski, narciarz Bronisław Czech oraz szermierze, akademiccy mistrzowie świata z 1939 r., Bolesław Czyżowski i Jerzy Zawadzki. Wymienić należy również wszechstronnie uzdolnione córki profesora UJ, rektora i premiera rządu, Juliana Nowaka: Wandę Nowak-Dubieńską, uczestniczkę olimpiady w Paryżu, mistrzynię Polski w szermierce, tenisie i narciarstwie oraz Krystynę Nowak, wielokrotną mistrzynię Polski w pływaniu, także akademicką mistrzynię świata w wioślarstwie - Irenę Popielównę.
2 1 2