Odpowiedzi

2009-04-19T16:34:53+02:00
Uderzającym przykładem okrucieństwa II wojny i zarazem manifestem sztuki przeciwko tek bydlęcemu zjawisku jest powieść Gustawa Herlinga – Grudzińskiego "Inny świat". W dziele tym obserwujemy obozowe zniewolenie - fizyczne i psychiczne złamanie człowieka, totalne wyeksploatowanie fizyczne w niewolniczej pracy i pozbawienie indywidualności. Jest to rzeczywiście inny świat, świat łagru sowieckiego, w którym "preparuje się więźnia" - tzn. człowiek popada w stan, w którym "uczucia i myśli obluzowują się", "pomiędzy skojarzenia-mi powstają luki" - coś na kształt tępoty, posłuszeństwa, uległości - po to, aby przeżyć lub choćby uniknąć głodu. Tu śmierć również nie czyni wrażenia, a samobójstwo staje się aktem wolności i samostanowienia o sobie.
Degradujący wpływ wojny i obozów to gwałty i "materialne" traktowanie kobiet, bezkarne kradzieże, donosy, katorżnicza praca, walka o każdy kęs jedzenia.
Doświadczenia wojny i okupacji zmieniły spojrzenie także innych artystów na życie jednostki i społeczeństwa. Jean Paul Sartre (“Drogi wolności”) i Albert Camus (“Dżuma”) ukazywali bezsens wojny, konieczność dokonywania wyborów i bunt przeciwko “absurdowi życia”. John Steinbeck (“Ulica nabrzeżna”) i Erskin Caldwell (“Poletko Pana Boga”) prze-ciwstawiali się dyskryminacji społecznej i rasowej. George Orwell (”Folwark zwierzęcy”, “Rok 1984”) ostrzegał przed totalitaryzmem komunistycznym, a Arthur Miller (“Śmierć ko-miwojażera”) przed nowymi, często nieludzkimi, ideałami amerykańskiego stylu życia i ka-riery.
XX w. porażona złem i cierpieniem okrutnego świata skazywała człowieka na porażkę. Kafka nawołuje wręcz: „w walce ze światem stawaj po jego stronie”. Przegrywają również bohaterowie Hemingwaya. Ci jednak, pokonani przez świat, toczą walkę z własnymi słabościami- to jest płaszczyzna możliwego triumfu człowieka. Człowieka, którego „można zniszczyć, ale nie pokonać. Siłą człowieka w walce ze światem jest również świadomość. Świadomość jest wartością samą w sobie, jest wyznaczeniem naszego człowieczeństwa.
W wieku XX załamały się tradycyjne systemy wartości, które dotąd obowiązywały, ale w ich obronie stanęła sztuka, która wiernie towarzyszy człowiekowi po drogach życia.... Kształtowała ona uniwersalne wartości, walory humanistyczne takie jak godność, honor, mi-łość i to ona stanowiła o pełni człowieczeństwa w tamtym bezwzględnym okresie.
Człowiek zlagrowany pozostawił po sobie tylko jedną ideę: przetrwania, a to znaczyło przystosować się do panujących warunków, zaakceptować śmierć i okrucieństwo.