Odpowiedzi

Najlepsza Odpowiedź!
2010-04-07T00:07:29+02:00
Geneza procesu dekolonizacji Afryki
Po II wojnie światowej tylko cztery państwa na kontynencie Afrykańskim były niepodległe: Etiopia (Abisynia), Egipt, Liberia i Związek Południowej Afryki. Cała reszta Afryki znajdowała się pod panowaniem kolonialnym mocarstw europejskich. Zarówno poziom rozwoju gospodarczego jak i edukacji ludności miejscowej utrzymywano celowo na niskim poziomie. Tubylcze elity składały się głównie z arystokracji plemiennej oraz niższych urzędników aparatu kolonialnego. Z tych to kręgów wywodzili się pierwsi działacze na rzecz samostanowienia narodów Afryki jak Kwame Nkrumah z Ghany, Jomo Kenyatta z Kenii Leopold Sedar Senghor z Senegalu czy Julius Nyerere z Tanganiki (Tanzanii).

Wprawdzie II wojna światowa objęłą Afrykę jedynie w ograniczonym stopniu (Afrykę Północną w l. 1940-1943 i Afrykę Wschodnią w l. 1940-1941), jednak olbrzymie stało się znaczenie tego kontynentu jako zaplecza surowcowego. Potrzeby gospodarki wojennej wymusiły pewien rozwój przemysłu któremu towarzyszył wzrost liczebności ludności miejskiej oraz powstanie ruchu związkowego.

Równie istotne znaczenie, a w czasowej perspektywie nawet istotniejsze, miał fakt, że w szeregach wojsk należących do koalicji antyhitlerowskiej mocarstw kolonialnych (zwłaszcza Wielkiej Brytanii i Francji) znalazło się wielu mieszkańców Afryki. Podczas swej służby wojskowej zetknęli się oni po raz pierwszy z wieloma zjawiskami społecznymi i kulturowymi. Z kolei przebieg wojny podważył ich wiarę w potęgę mocarstw kolonialnych.

Sytuacja w Afryce po II wojnie światowej. Wzrost dążeń niepodległościowych
Kluczowe znaczenie dla procesu dekolonizacji Afryki miała Karta Atlantycka z 14 sierpnia 1941 roku. W jednym z punktów zawierała ona deklarację o prawie narodów do samostanowienia. Dawało to działaczom niepodległościowym nadzieję na postęp w realizacji ich postulatów. W praktyce jednak, mocarstwa kolonialne nie zamierzały wycofywać się ze swych posiadłości. Dokonywano najwyżej dokonywały niewielkich zmian w sposobie zarządzania, m.in. wprowadzając elementy demokracji lokalnej. Było to spowodowane gospodarczym znaczeniem kolonii oraz względami strategicznymi (w warunkach tzw. zimnej wojny) i do pewnego stopnia prestiżowymi.

Oprócz Karty Atlantyckiej, znaczny wpływ na wzrost tendencji niepodległościowych w Afryce miał przykład takich państw jak Indie, Indonezja czy Wietnam, które zdołały zrzucić jarzmo kolonializmu oraz propaganda państw bloku radzieckiego. Osłabienie mocarstw kolonialnych w wyniku II wojny światowej wraz ze wspomnianymi przemianami społecznymi w Afryce stwarzało dogodne warunki dla dążeń w kierunku samostanowienia.

Z kolei negatywny wpływ na te dążenia miało wciąż olbrzymie zacofanie społeczno-gospodarcze i plemienno-klanowe rozbicie społeczeństw kolonii. Przykładowo, w końcu lat 40. XX wieku w Nigerii liczącej ok. 30 milionów mieszkańców było zaledwie 150 murzyńskich prawników i 160 lekarzy.

Z biegiem czasu koszty utrzymania imperium kolonialnego zaczęły jednak przewyższać zyski. W znacznej mierze było to spowodowane koniecznością tłumienia powstań zbrojnych, takich jak powstanie Mau-Mau w Kenii (1952-1960) czy wojna w Algierii (1954-1962). Kosztowne wojny kolonialne drenowały zasoby finansowe państw europejskich, miały też głęboki wpływ na ich wewnętrzną sytuację polityczną. Stopniowo rządy mocarstw kolonialnych zaczęły dochodzić do wniosku, że bardziej praktycznym rozwiązaniem jest przyznanie koloniom niepodległości przy jednoczesnym zachowaniu decydującego wpływu na ich gospodarkę i pośrednich wpływów politycznych.
Przebieg dekolonizacji Afryki

Spośród krajów afrykańskich najprędzej po II wojnie światowej niepodległość uzyskały kraje położone w północnej części kontynentu, należące do kręgu kultury arabskiej. W dużej mierze wynikało to z ich względnie najwyższego stopnia rozwoju politycznego i gospodarczego. 25 grudnia 1951 roku, na mocy decyzji Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), status niepodległego państwa uzyskała Libia, będąca dotychczas włoską kolonią (od 1942 roku okupowaną przez Wielką Brytanię). W marcu 1956 roku Francja przyznała niepodległość swoim protektoratom: Tunezji i Maroku.

Bardziej złożona sytuacja panowała w Algierii. Ze względu na liczną populację Europejczyków, Algieria nie miała statusu kolonii ani protektoratu lecz terytorium zamorskiego. Z tego względu Francja nie chciała zrezygnować z jej posiadania co doprowadziło do trwającej w latach 1954-1962 niezwykle krwawej wojny o niepodległość Algierii w wyniku której poniosło śmierć 1,5 miliona osób.

W 1956 roku jako pierwsza afrykańska kolonia Wielkiej Brytanii, niepodległość uzyskał Sudan. W 1957 roku niepodległość uzyskała Ghana (brytyjskie "Złote Wybrzeże"). W 1958 roku Francja dokonała reformy swego imperium kolonialnego. W miejsce istniejącej od 1946 roku Unii Francuskiej powstała Wspólnota Francuska. W jej ramach kolonie uzyskały szeroką autonomię, zaś w rękach Francji pozostały kwestie waluty, obrony i spraw zagranicznych. Jedynie Gwinea wybrała w referendum natychmiastową niepodległość i zerwanie więzów z Francją.

Rok 1960 przeszedł do historii jako "rok Afryki" gdyż niepodległość uzyskało aż 17 państw. Były to: Kamerun, Togo, Mali, Senegal, Madagaskar, Kongo Belgijskie, Somalia, Dahomej (obecnie Togo), Niger, Górna Wolta (obecnie Burkina Faso), Wybrzeże Kości Słoniowej, Czad, Afryka Środkowa, Kongo (Brazzaville), Gabon, Nigeria i Mauretania.

W 1961 roku niepodległość uzyskały Sierra Leone i Tanganika, w 1962 roku Rwanda, Burundi, Algieria i Uganda, w 1963 roku Kenia, w 1964 Malawi, Zambia i Zanzibar, który połączył się z Tanganiką tworząc Tanzanię. W 1965 roku niepodległym państwem stała się Gambia. Ponadto, w Rodezji Południowej tamtejsi biali koloniści, aby nie dopuścić do przekazania władzy Murzynom, ogłosili tzw. Jednostronną Deklarację Niepodległości. Wprawdzie żaden kraj nie uznał formalnie niepodległości Rodezji, jednak w praktyce otrzymywał on poparcie od rasistowskiej Republiki Południowej Afryki i Portugalii. Rok 1966 przyniósł niepodległość Botswany, Lesoto, Swazi, Mauritiusa i Gwinei Równikowej.

Od 1961 roku w kolonialnych posiadłościach Portugalii: Angoli, Mozambiku, Gwinei-Bissau i na Wyspach Zielonego Przylądka trwała wojna narodowowyzwoleńcza. Ostatecznie Gwinea-Bissau wywalczyła sobie niepodległość w 1973 roku, zaś pozostałe kolonie portugalskie, w tym Wyspa Św. Tomasza i Książęca, uzyskały ją w roku 1975.

W 1975 roku niepodległym państwem stały się Seszele, a w 1977 Dżibuti. W roku 1980 dobiegły końca rządy białej mniejszości w Rodezji Południowej, która została uznana jako niepodległe państwo: Zimbabwe. Zarządzana przez RPA Afryka Południowo Zachodnia stała się niepodległym państwem w 1990 roku (jako Namibia). W 1993 roku niepodległość ogłosiła Erytrea, dawna kolonia włoska przyłączona w 1950 roku do Etiopii.

Skutki dekolonizacji Afryki
Najistotniejszym skutkiem dekolonizacji Afryki była całkowita zmiana politycznej mapy tego kontynentu. Młode państwa afrykańskie stanęły jednak w obliczu wielu problemów związanych z ich zacofaniem społeczno-gospodarczym, w tym brakiem wykwalifikowanych kadr. Jedną z najistotniejszych kwestii trapiących kraje Afryki są ich nienaturalne granice państwowe, całkowicie pomijające miejscową strukturę etniczną, wykreślone arbitralnie przez mocarstwa kolonialne w XIX wieku. W okresie post-kolonialnym skutkowało to licznymi konfliktami etnicznymi i religijnymi. Z kolei dawne metropolie nie zrezygnowały z zachowania wpływu na gospodarkę i politykę swych byłych kolonii, podtrzymując ich zależność w formie tzw. neokolonializmu. Słabość instytucji państwowych przyczyniała się do wzrostu korupcji i częstych przewrotów politycznych, prowadzących do rządów autorytarnych o często niezwykle brutalnym charakterze. Wszystkie te czynniki przyczyniły się do niestabilności gospodarczej i politycznej niepodległych państw Afrykańskich.