Odpowiedzi

2010-04-08T22:03:06+02:00
Faraon - streszczenie

Faraon Bolesława Prusa, to słynna powieść o tematyce historycznej, określana także jako traktat o państwie i władzy. Akcja książki rozgrywa się w Egipcie, w XI w. p. n.e., w okresie panowania dwudziestej dynastii faraonów. Autor ukazuje państwo egipskie u schyłku jego świetności. Główny wątek powieści to walka faraona z kastą kapłańską o władzę w Egipcie.
To co należy podkreślić to fakt, iż Prus wykazywał ogromne zainteresowanie historią i kulturą starożytnego Egiptu. Jako podstawowe źródło informacji wykorzystywał on informacja z prac znanego egiptologa I. Żagiella. Zainteresowanie Egiptem u Prusa to pewien charakterystyczny rys epoki w której żył i tworzył czyli Pozytywizmu – wówczas bowiem modne było zainteresowanie kulturą i cywilizacją Dalekiego i Bliskiego Wschodu. Tak więc Prus nie odbiegał w swoich zainteresowaniach od kanonów swojej epoki. Obok wymienionego już egiptologa I. Żagiella Prus korzystał też z innych opracowań takich jak: Opowiadania historyczne G.Maspera, Pamiętnik znaleziony w Saragossie I. Potockiego oraz Ostatnie dni Pompei E. Bulwera Lyttona. Ponadto Prus studiował bardzo wnikliwie geografię Egiptu oraz wszelką dokumentację dotyczącą tamtego okresu. Wszystkie te zabiegi miały służyć jak najwierniejszemu odtworzeniu tamtych wydarzeń i tamtego okresu.
Czas i miejsce akcji
Powieść składa się z dwóch tomów – dwóch ksiąg. Cały tekst powieści poprzedzony jest dedykacją autora skierowaną do jego żony – Oktawii. Opisywana akcja dzieje się w XI wieku p.n.e. w czasie panowania Ramzesa XII i XIII. W tym okresie Egipt jawi się jako bardzo osłabione politycznie i gospodarczo oraz zadłużone państwo. Jesteśmy świadkami wydarzeń poprzedzających objęcie tronu przez następcę Ramzesa XII a także tych, które następują zaraz po dramatycznej śmierci młodego faraona. Ramzes XIII wstępuje na tron z przemyślaną i zdecydowaną rewolucją obejmującą reformy gospodarcze oraz wzmocnienie władzy. Jednakże na przeszkodzie w realizacji tych planów stoją dość mocni i sprytni oraz wpływowi przeciwnicy od których uzależniony jest faraon – uzupełniają oni braki w królewskim skarbcu. Tymi godnymi i trudnymi przeciwnikami są kapłani.
Okres w jakim obserwujemy Egipt Prusa to czas pełen niepokoju, napięć, konfliktów między młodym faraonem a kapłanami (intrygi, zbrodnie, knowania to atmosfera w jakiej odbywa się większość akcji w powieści). Przy tej okazji Czytelnik ma okazję poznać dokładną charakterystykę poszczególnych stanów i warstw społecznych. Ogromną część powieści stanowi opis stanu kapłańskiego – z naciskiem na zależność faraona od kapłanów. Czytelnik poznaje także dość szczegółowo styl życia i metody działania i sprawowania władzy samego faraona. To co ważne, to fakt, iż Czytelnik może obserwować Egipt w różnych jego miejscach i w różnych sytuacjach – wieś, miasto, pole walki, świątynie, pałace, Skarbiec – Labirynt. Prus w dość znaczący sposób przedstawia ogromną różnicę między stanami. Pełne przepychu królewskie pałace, bogate siedziby kapłanów i ich stroje doskonale kontrastują z dramatycznym położeniem chłopów i ludności cywilnej.
Tom I
Wstęp
Egipt jawi się jako państwo – kontynuator najstarszej kultury i cywilizacji starożytnej. Podkreślona zostaje tutaj rola rozwiniętego i nadal rozwijającego się rolnictwa jako jednej z głównych gałęzi gospodarki Egiptu. To co wyznaczało rytm życia w starożytnym Egipcie to rzetelne wykonywanie konkretnych zadań oraz przestrzeganie ścisłe układu hierarchicznego klas społecznych. Na jego czele stoi faraon wraz z kapłanami. Dużo niżej znajdują się chłopi, których sytuacja była nie do pozazdroszczenia a pogarszali ją zarządcy, bankowcy i sami kapłani. To co składało się na rzeczywistość życia chłopów to bieda, ucisk, niewola, śmierć, ciężka praca często ponad siły. Życie kapłanów i faraona upływało pod znakiem szczęścia, przyjmowania wyrazów wdzięczności, pilnowania by wszystko przebiegało zgodnie z ustalonymi zasadami.
Pierwszą ze scen jaką mamy okazję zaobserwować to świętowanie prze starego Faraona powrotu do Teb bożka Chonsu – który wyruszył w długą podróż, celem której było uzdrawianie chorych i cierpiących oraz oficjalne przejęcie władzy przez młodego księcia Ramzesa XIII – syna starego władcy Egiptu. Należy tutaj podkreślić, iż młody faraon posiadał kilku braci lecz chorowali oni na obłęd co wykluczało ich z możliwości objęcia tego stanowiska.
Młody przyszły władca charakteryzował się ogromną inteligencją, ambicjami oraz przejawiał zainteresowanie sprawami oraz kunsztem wojennym. Jego marzeniem było dowodzenie wojskami Memfi. Ojciec postanowił wystawić i wypróbować talent syna – wyprawił go z wojskami do walki z armią Nitagera. Ramzes wykazał się odwagą ale także okazał się doskonałym dowódcą i strategiem.
W czasie przemarszu wojska napotkano dwa skarabeusze – w religii Egipskiej symbole świętości, święte żuki. Herhor nakazuje ominięcie tego miejsca co oznacza zarazem opóźnienie marszu. Ramzes ulega woli kapłana. Konsekwencją tej decyzji jest zasypanie kanału, który miał być przepustką do wolności dla jednego z podwładnych chłopów. 10-lat ciężkiej pracy chłopa zostaje zniszczone a on sam pozbawiony szansy na odzyskanie wolności. Zrozpaczony wiesza się. Winą za to obarczony zostaje dowódca przedniej straży i zdegradowany. Jego miejsce zajmuje adiutant Herhora.
Kolejna scena jaką obserwujemy to rozmowa Tutmozisa z młodym Ramzesem na temat pewnego niepowodzenie odnośnie próby ograniczenia władzy kapłanów. W trakcie ich rozmowy pojawia się urocza Żydówka o imieniu Sara, która swoimi wdziękami oczarowuje młodego faraona. Na wezwanie trąbki obaj odchodzą. Ramzes rozpoczyna starania o uczynienie z Sary swojej kochanki.
Podczas nieobecności Ramzesa jego wojska zostają odcięte przez oddziały Nitagera. Ramzes wykazuje się sprytem i odwagą co owocuje zwycięstwem nad wrogimi wojskami.
Tutmozis w imieniu Ramzesa zdobywa wreszcie względy Sary a jej ojcu w zamian za oddanie swojej córki ofiarowuje folwark wraz ze zwierzętami, znaczną sumę pieniędzy oraz złotą bransoletę.
Sprytny Herhor obiera władzę nad wojskiem Ramzesowi gdyż przekonuje młodego księcia, iż ten nie jest w stanie sprostać wymogom jakie nakłada funkcja dowódcy armii. Pozbawiony odpowiednich środków do spełnienia swoich obietnic wobec wojska młody Ramzes oddaje swoją funkcję w ręce Herhora.
Kolejna scena to rozmowa syna z matką – młody Ramzes rozmawia z Nitoris na trudne tematy. Matka wyraża swoje niezadowolenie z planów syna co do związku z Żydówką. Usiłuje go także odwieść od zamiaru przeciwstawienia się kapłanom twierdząc, że ci gdy zostanie on już faraonem, będą mu bardzo pomocni. Po skończonej rozmowie matka powierza los syna opiece bogini Izis.
Ramzes umieszcza swoją kochankę Sarę w folwarku, którym ma ona sama zarządzać. Sara przyjmuje wielu gości oraz osoby, które próbują zdobyć jej przychylność. Przy tej okazji poznajemy prawdziwe zamiary i oczekiwania ojca Sary – oczekuje on na szybkie wzbogacenie się córki, na jej porzucenie przez faraona oraz na możliwość ucieczki wraz z nią i całą rodziną do ojczyzny. W porze kolacji folwark zostaje podpalony a Sara zraniona. Nie wiadomo kto dopuścił się tego czynu. Wiadomo jednak że wydarzenie to może mieć związek z niechęcią do Sary i oskarżeniu ją iż to ona wstrzymuje wylew Nilu.
W czasie zamieszania i oskarżeń rzucanych na Sarę pojawia się nikomu nie znany kapłan i zapowiada rychły wylew rzeki. Wkrótce po jego zniknięciu Nil wylewa a ludność cieszy się i świętuje. Reakcją Ramzesa na to wydarzenie jest chęć znalezienia i ukarania sprawców zajścia. Jednakże okazuje się w trakcie sprawy i zeznań, iż aresztowani ludzie nie są winnymi.
Po zakończonej sprawie młody faraon udaje się w dół Nilu by odszukać zagadkowego kapłana. Nie udaje mu się to ale jest to bardzo pouczająca podróż. Ramzes odkrywa prawdziwe fatalne warunki chłopów żyjących na skraju ubóstwa. Odkrywa także iż do tej sytuacji przyczynia się jego bankier Dagon. Dagon popada w niełaski u księcia. Usiłuje je odzyskać lecz nie udaje mu się tego dokonać.
Młody faraon odbywa tradycyjną podróż Nilem do Teb by złożyć hołd i podziękowanie bogom za wylew Nilu. W czasie jego nieobecności zastępcą jego zostaje Herhor co spotyka się ogromnym niezadowoleniem Ramzesa. Młodzieniec odpływa łodzią wraz z ukochaną, która wyśpiewuje żydowskie pieśni religijne. W tym samym czasie Herhor informuje matkę Ramzesa, iż Sara jest w ciąży. Ustalają iż dziecko po narodzeniu zostanie uznane Żydem i obejmie tron tamtejszego władcy państw żydowskich.
Ramzes za namową Tutmozisa opuszcza folwark i wraca na dwór. wkrótce potem wyrusza on na powitanie swego ojca. Jesteśmy tutaj świadkami demonstracji władzy i potęgi faraona w czasie wystawnej procesji. Przed wyruszeniem młodego władcy do Dolnego Egiptu ten podejmuje licznych gości i interesantów jednakże nie jest możliwa rozmowa bez świadków. W czasie podejmowania gości młody Ramzes otrzymuje od swego ojca szereg rad związanych z jego przyszłym panowaniem.
Na naradę wśród elity kapłańskiej przybywa Phut z Chetii, który zaleca zaniechanie ataku na Asyrię, postuluje zawarcie pokoju, który doprowadziłby do uzależnienia Fenicji od Asyrii, zaś do Egiptu dołączył ziemię izraelską. Propozycja wydaje się korzystna dla kapłanów.(Beroes nie wspomina o skutkach utraty Fenicji).Kapłani zamierzają doprowadzić do realizacji tego planu.
Młody Ramzes pojawia się w Dolnym Egipcie gdzie próbuje wybadać prawdziwy stan majątkowy w tym rejonie. Odkrywa smutną prawdę – monarchowie roztrwaniają majątek państwa na zabawy.
Kolejnym wydarzeniem jakie obserwujemy to spotkanie księcia Hirama z bankierem Dagonem. Fenicjanie wyrażają jasno swoją niezgodę na uzależnienia od Asyrii i gotowi są angażować w obronę znaczne środki przy czym liczą na wsparcie i pomoc ze strony młodego Ramzesa.
Następnie widzimy jak książę przybywa do Pi-Bast (stolica nomesu Habu). Ponieważ skarbiec i spichlerze były puste, Ramzes zaciągnął kolejną pożyczkę – 100 talentów – od księcia Hirama. Przy tej okazji młody władca dowiaduje się o intrygach oraz odkrywa jakie jest działanie kapłanów. Książę otrzymuje wiadomość, że Sara urodziła mu syna. Poleca on sprowadzić do Pi-Bast Sarę z dzieckiem. Do Pi-Bast przybywa też książę Sargon(z dworu asyryjskiego władcy Assara), by złożyć pokłon przed posągiem bogini Astoreth. Asyryjczyk jest do szaleństwa zakochany w kapłance Kamie, o której względy starał się także zauroczony jej wdziękiem Ramzes. Sara przestaje już liczyć się dla Ramzesa – odwiedza ją jedynie ze względu na dziecko. Sara jednak nie przestaje go kochać, przestrzega przed złymi ludźmi: Fenicjanką i Grekiem (przypominała dawną wróżbę).
Sargon składa Ramzesowi hołd jako poseł asyryjski. Gdy Asyryjczyk znajduje się w pobliżu posiadłości Kamy zostaje dotkliwie pobity. Uważał, iż zrobił to Ramzes – jednakże była to tylko kolejna intryga kapłanów.
Tom II
Jesteśmy świadkami rozmowy Ramzesa z kapłanami na temat planów co do Asyrii. Tutmozis uzmysławia młodemu faraonowi jak wielkie znaczenie ma decyzja odnośnie Asyrii dla przyszłości Egiptu oraz demaskuje zamierzenia kapłanów. Tutmozis przedstawia faraonowi raport ze stanu na terenie Dolnego Egiptu informuje go przy tym o prawdziwej sytuacji ludności tam zamieszkującej.
Ramzes zwalnia ze ślubów Kamę i wprowadza ją do swojego domu. Kama jest sprytną manipulatorką i wie jak wykorzystać uczucie i słabość Ramzesa do niej. Odsuwa zupełnie Sarę od Ramzesa czyniąc z niej swoją służącą i nie pozwalając jej na pełnienie roli odpowiedzialnej i kochającej matki.
Stary faraon podejmuje ostateczną decyzję o przekazaniu władzy swojemu synowi. Przed swoim odejściem realizuje on plan zawarcia pokoju między Asyrią a Fenicją. Jednocześnie dokonuje on zwolnienia ogromnej rzeszy żołnierzy, którzy w odpowiedzi grabią i palą pobliskie miasta i wsie. Kapłani nie podejmują żadnych działań by obronić Egipt, zadanie to powierzają Ramzesowi.
Pijany Ramzes kpi sobie z kapłanów i ich umiejętności wprowadzenia się w stan lewitacji. Wywołuje to w kapłanach wściekłość.
Zmęczony Ramzes udaje się na spoczynek do altany. W tym samym czasie u Sary pojawia się adorator Kamy. Sara dopuszcza go do dziecka, gdyż myli go z samym Ramzesem. Lykon wykorzystuje niewiedzę Sary – zabija na jej oczach synka Ramzesa a przerażoną kobietę porywa. Wszystko to czyni na życzenie Kamy, która została zarażona w tajemniczych okolicznościach trądem. Ramzes wyrusza na wojnę w obronie Egiptu – nie wie jednak o tragedii jaka się wydarzyła. Sara bierze całą winę na siebie – zostaje aresztowana. Po napadzie histerycznego śmiechu kobieta nagle umiera. Kama zaś zostaje odesłana na pustynię do kolonii trędowatych a aby uniknąć podejrzeń o zamordowanie dziecka, całą winę spycha na Lykona, który zostaje aresztowany. Ramzes wygrywa starcie i dowiaduje się o tragedii jaka wydarzyła się w pałacu. Jest zdruzgotany. Ramzes zostaje wezwany przed tron bardzo schorowanego ojca, który nie chce już walczyć o swoje życie. Syn Ramzesa przybywa za późno – ojciec umiera. Nieoficjalnie następcą tronu zostaje młody Ramzes.
Celem następcy tronu jest poprawa położenia ludu. Planuje dać im co siódmy dzień wolny na odpoczynek oraz trochę ziemi na własność. Zamierza też powiększyć i ćwiczyć wojsko. Obowiązki władcy wobec figurki boga Ozirisa spływają na arcykapłana Sema.
Po śmierci starego faraona władzę w Egipcie usiłują przejąć kapłani – zastraszają młodego władcę, usiłują rozpuścić plotkę o jego rzekomym szaleństwie, utrudniają zdobycie funduszy na zasilenie królewskiego skarbca. Sytuacja staje się bardzo napięta gdy kapłani domagają się spłaty pożyczki zaciągniętej przez Ramzesa XII (pięćdziesiąt tysięcy talentów), wpływy z podatków maleją (ktoś rozpuszcza wieści, że nie będą już ściągane). Zaufani wybierają trzynastoosobowe reprezentacje wszystkich stanów, które mają zagłosować, czy otworzyć Labirynt. Większość popiera faraona, ale sprzeciwiają się temu stanowczo zaborczy kapłani. Aby skutecznie się bronić kapłani rozpowiadają w Egipcie plotkę o rzekomej chorobie psychicznej – obłąkaniu młodego faraona. Zapobiega temu Tutmozis, lecz i tak reputacja młodego faraona zostaje mocno nadszarpnięta.
Tutmozis poślubia piękną i bogatą córkę nomarchy tebańskiego o imieniu Hebron, któ¬ra szybko zostaje kochanką faraona.
Faraon ma dość zuchwałych kapłanów i wyznacza na dzień 23 miesiąca Paofi wkroczenie z wojskiem do świątyń kapłańskich. Pretekstem ma być szybkie stłumienie agresji i buntu ludności egipskiej. Faraon dociera do obciążających dokumentów, dzięki którym może on aresztować Herhora i Mefresa. Królowa Nikotris, matka faraona, obawia się o życie swojego pierworodnego i prosi by ten uległ kapłanom i przystał na ich warunki. W tym samym czasie kapłani knują kolejną intrygę do której używają swojej zdolności obliczeń astronomicznych – w czasie obrony Egiptu ma nadejść zaćmienie słońca. Faraon próbuje wyjaśnić i ostrzec lud przed tym zjawiskiem lecz oni nie słuchają. Przerażeni i pewni że jest to kara bogów (ze świątyni bowiem wydobywa się tajemniczy głos mówiący o gniewie bogów – jest to głos Herhora) uciekają w popłochu. To wydarzenie jednoznacznie osłabia dobre imię młodego Ramzesa, który próbuje jeszcze walczyć z kapłanami. W tym celu mianuje naczelnym wodzem armii swego przyjaciela Tutmozisa. W czasie próby zdobycia świątyni i aresztowania sprytnych kapłanów Tutmozis ginie otrzymując śmiertelny cios w plecy. Ramzes odkrywa, iż żołnierze zostali przekupieni przez kapłanów. Rozumie iż nie ma szans by wygrać z nimi i odsunąć ich od władzy.
Zmęczony wydarzeniami Ramzes wypoczywa w swoim ogrodzie gdzie zjawia się Lykon będący w stanie hipnozy. Ma on za zadnie zabić tego, który uwiódł jego ukochaną Kamę i doprowadził do jej choroby. Lykon zabija młodego faraona. W ten także sposób ostatecznie zwycięstwo przypada sprytnym kapłanom z Herhorem na czele.
Epilog szkicuje losy głównych bohaterów. Dowiadujemy się z niego iżHerhor ożenił się z królową Nikotris i po zrzeczeniu się przez nią tronu objął ostateczne panowanie w Egipcie. panowanie. Korzystając z kosztowności przechowywanych w Labiryncie, spłacił długi państwa i wprowadził reformy, które zaplanował Ramzes: chłopi uzyskali jeden dzień w tygodniu wolny od pracy, ludowi zapew¬nił ochronę przed wyzyskiem ze strony panów, cudzoziemcom bezpieczeństwo, zawarł ostateczny pokojo¬wy traktat z Asyrią, ale zachował Fenicję. Herhor stał się w oczach swoich podwładnych dobrym i troskliwym władcą. Nikt z nich nie pamiętał iż były to zamysły młodego Ramzesa.
Pentuer usunął się w cień i razem z Menesem w odludnym miejscu prowadził badania naukowe i poszerzał swoją wiedzę.
Pentuer nie może zapomnieć o Ramzesie XIII. Zastanawia się nad krótką pamięcią ludu o szlachetnym władcy. Menes przepowiada upadek Egiptu.
2 5 2