Odpowiedzi

2010-04-12T20:08:28+02:00
-ur. 31. 03. 1732 Rohrau, zm. 31. 05. 1809 Wiedeń
-urodził się na terenie Austrii, ojciec jego, cieśla, grał na harfie, widząc zdolności muzyczne syna, oddaje go na wychowanie swojemu krewnemu, nauczycielowi muzyki
-młody kompozytor uczy się śpiewu w chórze kościelnym, gry na fortepianie, skrzypcach, kotłach, bębnie i innych instrumentach
-jego wyjątkowe zdolności zwracają uwagę bogatych miłośników muzyki (objęcie stanowiska kapelmistrza w prywatnej kapeli hrabiego Morzina w Lukaveć w Czechach przez 3 lata)
-obejmuje funkcję nadwornego kapelmistrza orkiestry u księcia Esterhazego w Eisenstadt na Węgrzech przez 30 lat.
-śmierć ks. Esterhazego = rozwiązanie orkiestry książęcej, Haydn przenosi się do Wiednia
-pobyt w Wiedniu przerywają kompozytorowi dwa półtoraroczne wyjazdy do Anglii, zaproponowane przez skrzypka, impresaria, J. P. Salomona. (wykonano tam między innymi symfonie zwane Londyńskimi, które zyskały szczególne uznanie)
-Uniwersytet Oxfordzki nadaje Haydnowi tytuł doktora Honoris Causa (podczas tej uroczystości wykonano Symfonię G-dur = Oxfordzka
-Haydn był członkiem wielu towarzystw muzycznych i akademii, otrzymał honorowe obywatelstwo Wiednia
-wyczerpany wieloletnią pracą twórczą od 1802r. przestaje komponować, a liczne honory, zaszczyty i tytuły jakimi go obdarzano, uprzyjemniają jemu ostatnie lata życia.
-umiera mając 77 lat ( pogrzeb przy dźwiękach Requiem Mozarta)

W twórczości Haydna wyróżnia się zwykle 3 okresy:
-do 1761 - wczesna działalność kompozytorska
-1761 - 1790 - działalność na dworze Esterhazych
-1791 - 1802 - działalność w Wiedniu i Londynie

Twórczość symfoniczna

-Haydn to przede wszystkim twórca muzyki symfonicznej i kameralnej.
-symfonie pisał przez całe życie, to utwory nieopusowane, a ich numeracja nie jest zgodna z chronologią powstania.
-wczesne symfonie
o niewielkie rozmiary, trzy lub cztery części (z menuetem pośrodku cyklu), o budowie najczęściej dwuczęściowej z repetycją
o około 40 symfonii wykorzystuje cembalo - zasadniczy element baroku.
o utrzymane są przeważnie w tonacjach do dwóch znaków przykluczowych.
-symfonie skomponowane w Eisenstadt, Wiedniu i Londynie
o rezygnuje z basso continuo, co powoduje zwiększenie aktywności głosów środkowych, a tym samym wzrost nasycenia brzmieniowego.
o tonalność utworów urozmaicona  poszczególne części cyklu wykorzystują różne tonacje, odległe modulacje.
o zróżnicowana dynamika i rytmika
o wykorzystuje nowe efekty brzmieniowe instrumentów dętych, szczególnie rogów i obojów
-Symfonie paryskie (nr 82 – 87)
o nowy okres twórczości orkiestrowej Haydna.
o zwiększenie wolumenu brzmienia,
o bogata harmonika (chromatyka, akord neapolitański).
o rozbudowany temat główny pełni wiodącą rolę w ekspozycji i przetworzeniu


-Symfonie londyńskie (nr 93 – 104)
o wzorzec symfonii i instrumentacji klasycznej
o ustala się w nich cykl symfoniczny jako kompozycja czteroczęściowa ( Icz. – allegro sonatowe, IIcz. – wolna, np. temat z wariacjami, IIIcz. – menuet, IVcz. – finał w formie ronda).
o w allegrze sonatowym występują dwa kontrastujące ze sobą tematy o budowie okresowej
o symetria w konstrukcji tematów, jak i większych części symfonii, proporcjonalny rozkład kontrastów, zastosowanie prostych środków melodycznych i harmonicznych daje poczucie ładu i porządku, tak charakterystycznego dla estetyki klasycyzmu.
o ustala się tutaj klasyczny skład orkiestry
o podstawę brzmieniową tworzy kwintet smyczkowy (wiolonczele i kontrabasy unisono, pisane na jednej pięciolinii, tylko sporadycznie kontrabasy mają odrębną linię melodyczną), podwójna obsada instrumentów dętych drewnianych Dodanie czasami klarnetu i trąbek powoduje wzrost wolumenu brzmieniowego symfonii. Instrumenty perkusyjne to kotły, rzadko trójkąt, bęben.
o melodię realizują zwykle skrzypce I i II, flety i oboje, podstawę harmoniczną - wiolonczele, kontrabasy, fagoty, a wypełnienie harmoniczne II skrzypce, altówki, oboje, klarnety, rogi.

Koncerty
-koncerty na różne instrumenty: skrzypce, wiolonczelę, kontrabas, obój, flet, róg, cembalo, fortepian, organy.
-typowa formę trzyczęściowa
-zróżnicowane pod względem wirtuozowskim

Muzyka kameralna
Kwartety smyczkowe
-Haydn - twórca klasycznego kwartetu smyczkowego
-równorzędnie traktowane cztery współdziałające ze sobą instrumenty.
-pojawiają się tematy o budowie okresowej , wzrasta rola harmoniki, wprowadzone są w finałach fugi.
-Kwartety rosyjskie op. 33 = dalszy etap rozwoju tej formy - rozwinięta praca tematyczna, występowanie zamiast menueta scherza lub schercanda o cechach lendlera.
-Kwartety pruskie op.50 (sześć) = dalsze udoskonalenie formy kwartetu, w których wzrasta znaczenie wiolonczeli i altówki (eksponowanie tematu)

Tria:
-Tria fortepianowe
o kompozycje głównie na klawesyn, a od 1794 fortepian i dwa instrumenty smyczkowe skrzypce, wiolonczela).
o noszą one różne nazwy: sonata, partita, divertimento.
o pisane głównie dla amatorów (łatwe do wykonania).
o główną rolę odgrywa instrument klawiszowy.
-Tria smyczkowe,
o zwane divertimentami,
o przeznaczone są na dwoje skrzypiec i wiolonczelę lub baryton (instrument podobny do violi da gamba), altówkę i wiolonczelę
o to utwory trzyczęściowe z menuetem jako częścią środkową.
o pisane były dla celów rozrywkowych.
-Sonaty
o 52 sonaty klawesynowe (fortepianowe).
o wczesne wykazują pokrewieństwo z divertimentem, wpływ stylu galant (figuracje szesnastkowe, ruch triolowy).
o częścią środkową jest menuet lub scherzando, a finał jest najczęściej rondem

Utwory religijne

-gatunki: msze, offertoria, motety, arie, opracowania psalmów, oratoria.
-ważna rola w twórczości Haydna oratoriów
będąc w Anglii, Haydn, zapoznał się z oratoriami Haendla i Purcella. Pod ich wpływem skomponował cztery oratoria religijne i jedno świeckie

oratoria:
-w swoich oratoriach połączył Haydn zdobycze przeszłości z tendencjami współczesnymi
-z przeszłości przejął monumentalne finały wokalno - instrumentalne, bas cyfrowany w recytatywach secco, technikę polifoniczną, technikę koncertującą.
-ze współczesnością wiąże Haydna umiłowanie symetrii, homofonia, forma sonatowa, formotwórcza rola harmoniki.
-pierwsze oratoria, Stabat Mater i Powrót Tobiasza, są napisane pod wpływem szkoły neapolitańskiej (wpływ opery - przewaga partii solowych, koloraturowe arie)

oratoria religijne w dojrzałym stylu:
-Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu
o utwór wielokrotnie Haydn przerabiał.
o napisał muzykę do nabożeństwo w Wielki Piątek
o zdanie Haydna „ skomponowanie siedmiu następujących po sobie adagiów, z których każde miało trwać ok. 10 minut, nie wywołując znużenia słuchaczy”
o wszystkie części utrzymane są w wolnym tempie, poprzedzone wstępami wykonywanymi przez chór a cappella, który śpiewa zdania z Nowego Testamentu dot. śmierci Chrystusa.
o V część rozpoczyna się partią tenoru solo, pełniącego rolę narratora
o kompozytor w mistrzowski sposób zestawia kwartet solistów z chórem, różnicuje brzmienie orkiestry
-Stworzenie świata
o utwór trzyczęściowy
o części I i II odpowiadają sześciu dniom tworzenia wszechświata, dominuje w nich narracja i opisowość.
o część III stanowi pean na cześć Boga - Stworzyciela, głoszony w dzień siódmy, dzień świętowania, o charakterze lirycznym

oratorium świeckie:
-Pory roku
-jedyne świeckie oratorium Haydna
-podstawę czteroczęściowej budowy kompozycji stanowi libretto, które pozbawione jest akcji dramatycznej.
-soliści opiewają piękno natury i prace na wsi

Wokalno – instrumentalne utwory świeckie

-gatunki: pieśni, opery, arie, kantaty solowe i chóralne, duety, tercety, kwartety, opracował szereg pieśni szkockich i walijskich, które cieszyły się w Anglii dużą popularnością.

-Haydn przebywając u Esterhazego tworzy niemal wyłącznie włoskie opery komiczne. Skomponował także pięć singspieli
Charakterystyczne cechy oper:
-łączenie opery komicznej i poważnej.
-z opery seria kompozytor przejął dominowanie partii solowych, koloraturowe arie, recytatywy akompaniowane
-z opery buffa wykorzystał pieśń zwrotkową, ansamble, zespołowe finały.
-tylko trzy dzieła reprezentują operę seria: L isola disabitata, Acide, Armida. Znajdują się one pod wyraźnym wpływem opery włoskiej (recytatywy secco i akompaniowane, powiązane z dużymi ariami).



Wkład Haydna w rozwój muzyki polega między innymi na:
-ukształtowaniu klasycznej formy sonatowej i instrumentacji
-rozwinięciu formy symfonicznej,
-stworzeniu faktury kwartetowej
-ukazaniu możliwości kolorystycznych instrumentów,
-urozmaiceniu harmoniki,
-wykorzystaniu zdobyczy poprzednich epok.


19 4 19