Odpowiedzi

2010-04-13T23:22:15+02:00
Wyróżnikiem literatury pięknej jest jej fikcyjność, czasem uprawdopodobniania, ale jednak zmyślona rzeczywistość. O krok od tego sytuuje się pamiętnik: subiektywna relacja ze zdarzeń byłych, przeplatanych zteraźniejszością, pomieszanych, bo przecież pamięć ludzka lubi płatać figle. Jednak i tu zaobserwować można wiele odmian. Powodem tego zróżnicowania jest postawa autora, któremu czasem zależy bardziej na obiektywnej relacji, aczasem odsłania pełnię intymności, traktując swoje zapiski – a może bardziej ich potencjalnego czytelnika jako spowiednika. Pamiętnik subiektywny, niezwracający szczególnej uwagi na wydarzenia ogólnoświatowe, a skupiający się na swoim własnym „tu i teraz”, prowadził podczas II wojny światowej JanuszKorczak.Nic dziwnego, że zapiski prowadzone nocą, przy świetle karbidówek, zszczelnie zaciemnionymi oknami przez osobę, która cały dzień jest zapracowana, są chaotyczne, często urywane, tok myślenia przerywany a to brakiem karbidu, a to wzmagającym się zmęczeniem, myśli poukrywane, boanuż zapiski mogą trafić w ręce nieprzyjaciela. Czytając „Pamiętnik”, wpełni odbiera się atmosferę tamtych dni: pełnych niepewności, nadludzkiego wysiłku, niedomówień, odliczania, coraz wątlejszego płomyka nadziei ipowrotów. Powrotów do wspomnień z dzieciństwa, wczesnej młodości - zniekształconych, wybiórczych, pełnych białych plam, ale zarazem obfitych wprzesłania. To, co było kiedyś, miało jakiś sens. Czym był dla HenrykaGoldszmita nieregularnie uzupełniany zapiskami zeszyt? Na pierwszej stronie, w części zatytułowanej „Zamiast wstępu”, pojawiają się słowa: „Domagają się ode mnie życzliwi, bym napisał testament.” Więc tym ma być „Pamiętnik”: testamentem, ostatnią wolą i pamiątką, wspomnieniem?! Początkowo tak właśnie było – pierwsze strony okazują się być życiorysem. Potem Korczak mozolnie, łopata za łopatą „szuka podziemnych źródeł, czysty, chłodny żywioł wody odgarnia i rozgarnia wspomnienia”, ażwreszcie okazuje się, że nie jest to już tylko zapis wydarzeń z przeszłości, alei spostrzeżeń o teraźniejszości czy planów na przyszłość.„Pamiętnik” pełen jest pomysłów, jak na przykład: cykl opowieści osławnych Polakach, „gruby tom o nocy w sierocińcu i w ogóle o śnie dzieci”, ale także śmiałych rozwiązań dla ludzkości. Korczak jako uważny obserwator, ale także człowiek o niezwykle wszechstronnym umyśle, jest w stanie zaproponować ludzkości dość radykalne sposoby wyjścia z sytuacji – jakpropozycja utworzenia urzędu, którego celem byłoby umożliwianie samobójstw. Rozważania o przyszłości przerywają myśli o śmierci, rozliczanie się zeswojego dotychczasowego życia i wnioski z codzienności, aż w końcu urywają się czwartego sierpnia 1942 roku.
1 5 1