Odpowiedzi

2010-04-14T16:11:26+02:00
27 września 1939 r., w przeddzień wejścia wojsk Wermachtu do stolicy , dowodzący jej obrona generał Juliusz Rómmel przekazał generałowi Michałowi Karasiewiczowi – Tokarzewskiemu otrzymane od marszałka Edwarda Rydza Śmigłego pełnomocnictwa do utworzenia wojskowej organizacji konspiracyjnej.

Powstała organizacja zbrojna Służba Zwycięstwu Polski.

Był to początek Polskiego Państwa Podziemnego.

27 III 1945 władze sowieckie podstępnie aresztowały i wywiozły do Rosji 16 przywódców Polski Podziemnej. Wkrótce potem zapadła decyzja o likwidacji zarówno Delegatury Rządu RP na Kraj jak i rozwiązaniu Rady Jedności Narodowej.

Decyzję o likwidacji Delegatury podjęto na posiedzeniu Rady w dniu 1 lipca, sama Rada zaś rozwiązała się 6 lipca 1945 r. Wydała jeszcze dwie odezwy (antydatowane na dzień 1 lipca): 'Do Narodu Polskiego i Narodów Zjednoczonych' (przypominający wojenne cele państwa polskiego) oraz 'Testament Polski Walczącej' (zawierający żądania m.in. wycofania wojsk radzieckich z Polski, zaprzestania prześladowań żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, wprowadzenia ustroju demokratycznego, przeprowadzenia w kraju reform społecznych i gospodarczych).

Ostatni żołnierz Polski Podziemnej, który nie złożył broni, zginął samotnie, walcząc z SB i
ZOMO, 21 X 1963 r. Ostatni żołnierze Polski Podziemnej opuszczali więzienia na początku lat 70.


Jedną z pierwszych organizacji bojowych, jakie powstały w Płocku zaraz po zakończeniu kampanii wrześniowej w 1939 r., była Służba Zwycięstwu Polski, która już w pierwszej połowie 1940 r. przekształciła się w Związek Walki Zbrojnej.

Organizatorem i dowódcą Służby Zwycięstwu Polski na terenie Płocka był por, rez. Eugeniusz Gessek, znany w Płocku kierownik szkoły podstawowej, a jednocześnie gimnazjalny nauczyciel wychowania fizycznego. W skład SZP wchodzili znani przed wojną płoccy działacze społeczni, którzy niestety byli też znani członkom tzw. V kolumny niemieckiej i znaleźli się na sporządzonych przez nich listach proskrypcyjnych i wkrótce w większości aresztowani i rozstrzelani w lasach łąckich. Wszyscy oni byli już w starszym wieku, ale niewątpliwie w młodszych latach niejeden z nich był harcerzem. Byli wśród nich m.in.: wspomniany już Eugeniusz Gessek i jego brat Apolinary, ogrodnik Władysław Nowicki, rejent Stanisław Zieliński, kierownik szkoły Leon Dorobek, farmaceuta Konstanty Lipiński, redaktor Michał Niemir, Tadeusz Czapliński, Mieczysław Pawlicki, Szczepan Praszkiewicz, Wincenty Glegociński, Jan Lewicki, Stanisław Chybiński, Stefan i Janina Zielińscy, Adolf Charkiewicz, Roman Kraszewski, Jan Dobrzyński. Szereg innych, których nazwisk nie udało się ustalić, znaleźli się prawdopodobnie w szeregach Związku Walki Zbrojnej, stanowiącym kontynuację Służby Zwycięstwu Polsce.

Również zaraz na początku, na przełomie października i listopada 1939 r. powstaje Płocki Samodzielny Batalion Narodowej Organizacji Wojskowej. Tworzy go Teodor Grabecki, lekarz pracujący w szpitalach warszawskich, z pochodzenia płocczanin. Grabecki otrzymuje zadanie, ażeby jako wysłannik Narodowej Organizacji Wojskowej uformował konspiracyjne ośrodki wojskowe na terenach powiatów: kutnowskiego, gostyńskiego, płockiego, sierpeckiego i płońskiego. W końcu października 1939 r. Grabecki udaje się w teren i powołuje do życia organizacje terenowe o nazwie Samodzielne Bataliony Mazowsza Płockiego, w tym Samodzielny Batalion Płocki.

Pierwsze spotkanie organizacyjne odbyło się na początku listopada 1939 r. w mieszkaniu Teodora Grabeckiego przy ul. Dobrzyńskiej nr 26, na którym byli obecni: Wiesław Kostanecki, Jan Nowak, Jan Mossakowski, Władysław Nowicki (student), Antoni Plisko, Ryszard Grzegorzewski, Adam Ryszard Chlebowski, Jan Hejke, Jerzy Michalik, Mieczysław Osiecki. Łączniczką batalionu była Ksawera Grabecka. Wśród nich byli również harcerze, jak choćby Jan Nowak ze 108 MDH przy gimnazjum im. Stanisława Kostki (późniejszy komendant obwodu Płock Armii Krajowej). Trudno dziś ustalić przynależność harcerską innych członków poszczególnych ugrupowań.

W grudniu 1939 r. z inicjatywy nauczycieli - ludowców odbyły się dwa pierwsze w powiecie płockim spotkania w Swięcieńcu i w Pepłowie, organizacji chłopskiej „Racławice” dla przygotowania wsi do samoobrony i walki z najeźdźcą. Udział w spotkaniu wzięli nauczyciele: Tadeusz Rogoża, Władysław Wochowski i Jan Szewczykiewicz oraz Jan Jankowski, Józef Dębski, Ludwik Dłuźniewski, Lech Mossakowski, Marian Solka i Leon Lipka.

W wyniku tych spotkań powstał w powiecie płockim oddział „Racławice”, na którego czele stanął Tadeusz Rogoża, zastępcami zostali Władysław Wochowski i Jan Jankowski. W pierwszych miesiącach 1940 r. do sztabu organizacyjnego dołącza nauczyciel Michał Tomczak. Rozbudowana przez Tomczaka i Wochowskiego sieć organizacyjna działa wkrótce we wszystkich gminach powiatu płockiego.
W późniejszym okresie, w połowie 1941 r., Jankowski nawiązuje kontakt z Polską Organizacją Zbrojną „Znak” z Łodzi. Następuje ścisła współpraca Polskiej Organizacji Zbrojnej z „Racławicami”. Siatka organizacyjna POZ szybko się rozrasta. Działania wszystkich tych ugrupowań zaczęły się wzajemnie przenikać, mając te same lub bardzo zbieżne cele.

Płocki Tajny Hufiec Harcerski nie zawsze miał możliwość wniknąć i powiązać działania poszczególnych, samorzutnie powstałych i działających „na własną rękę” grup. Natomiast w miarę upływu czasu napotykał co i raz na lepiej lub gorzej zorganizowane działania innych ugrupowań.
Doprowadziło to w rezultacie do wchłonięcia cennego, pełnego zapału i oddania sprawie, harcerskiego „wkładu” do służby Polsce w organizacjach innych niż THH.
Najliczniej harcerze z THH przeszli do konspiracyjnej pracy w Polskiej Organizacji Zbrojnej.
W grudniu 1941 r. komendant THH, hm Ładysław Żelazowski, przekazał sztab Hufca pod rozkazy Komendanta Okręgu POZ, Mieczysława Teodorczyka, ps. „Roman”.
Obydwaj, Żelazowski i Laszkiewicz, weszli w skład sztabu okręgu POZ. Żelazowski, ps. „Wiąz”, został szefem kontrwywiadu, a Laszkiewicz, ps. „Sas”, jego zastępcą.

Siatka wywiadowcza zorganizowana przez „Sasa” i „Wiąza” działała niezwykle sprawnie i skutecznie. Młodzi zwiadowcy - harcerze zbierali cenne wiadomości o ruchach wojsk niemieckich, transportach, urzędach i zakładach pracy, o zachowaniach Niemców i agentów niemieckich, a także o stosunku Polaków do Niemców. Raporty były wysyłane do Warszawy liniami łączności POZ, a potem AK. Szyfrantką raportów i łączniczką „Sasa” była jego żona Eugenia Laszkiewiczowa, ps. „Maria”. Działała ona z poświęceniem w THH, a potem w POZ i AK.

Po połączeniu organizacji podziemnych w Armię Krajową, jesienią 1942 r., Jan Laszkiewicz zostaje szefem referatu II-wywiad - w Inspektoracie Płocko-Sierpeckim Armii Krajowej. Dział Kontrwywiadu obejmuje Ludwik Kamiński, ps. „Wyrwa”. „Sas” przekazuje „Wyrwie” kontakty ze swymi harcerskimi grupami wywiadowców, którzy po aresztowaniu „Sasa” i wyjeździe z Płocka „Wiąza” dalej pracują na rzecz wywiadu w Inspektoracie Płocko-Sierpeckim AK.

Ładysław Żelazowski „Wiąz” współpracuje bezpośrednio ze sztabem Podokręgu AK w Warszawie i w czerwcu 1943 r. przechodzi z Płocka tam do dalszej pracy.

Dnia 23 września 1943 r. zostaje aresztowany Jan Laszkiewicz, „Sas”, i po ciężkich przesłuchaniach wywieziony do Pomiechówka, gdzie zostaje stracony dnia 4 lutego 1944 r. W Płockim Tajnym Hufcu Harcerskim obowiązywała niezwykle ścisła forma konspiracji. Szeregowi harcerze nie wiedzieli o istnieniu Hufca, nie znali jego nazwy, ani nie znali nikogo z dowództwa poza swym zastępowym. O istnieniu Tajnego Hufca wielu jego członków dowiedziało się dopiero po wojnie. Jest to m.in. przyczyna, że wiele nazwisk harcerzy płockich, którzy czynnie działali w różnych formacjach konspiracyjnych oraz wiele faktów z ich działalności pozostaje do dzisiaj nieznanych.
4 4 4