Odpowiedzi

2009-11-05T21:57:33+01:00
Geografia polska w okresie średniowiecza

Początki geografii w Polsce sięgają kronik wczesnośredniowiecznych, w których znajdują się opisy ziem polskich (Gall Anonim XII w.). Początki geografii jako nauki sięgają roku 1494, kiedy na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Akademii Krakowskiej wprowadzono wykłady z kosmografii (Jan z Głogowa, Wojciech z Brudzewa, Marcin Bylica). Dzięki temu Kraków stał się głównym ośrodkiem studiów geograficznych w XV - wiecznej Polsce. W zbiorach Akademii Krakowskiej znajdowały się: rękopiśmienny atlas Ptolemeusza z XV w., 6 rękopisów z XV w. - dzieł Alberta Wielkiego i Pierre'a d'Ailly. W księgozbiorze Kapituły Krakowskiej zgromadzono dzieła Ojców Kościoła o treści geograficznej: Orozjusza, Capelli i Izydora z Sewilli. W Akademii zajmowano się teorią położenia geograficznego, znane były trzy sposoby wyznaczania długości geograficznej, w tym z obserwacji początków zaćmienia Księżyca w danej miejscowości i jakiejkolwiek gwiazdy stałej, znajdującej się wtedy w zenicie miejscowego południka. W 1423 roku wyznaczono współrzędne Krakowa, (Mikołaj z Grabstwa). Z Krakowem związany był również Jan Długosz (XV w.) autor Choprographia Regni Poloniae, pierwszego szczegółowego opisu Polski, z podziałem kraju na dorzecza, klasyfikacją genetyczną jezior, długości rzek, oceną znaczenia rzek i miast; natomiast Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis Długosza jest statystycznym opisem beneficjentów kościelnych w Małopolsce. W 1421 r. wykonano pierwszą w Polsce szczegółową mapę Pomorza, przedstawioną papieżowi podczas polsko - krzyżackiego sporu o przynależność Pomorza do Polski. Całą mapę Polski i krajów sąsiednich wykonał Mikołaj z Kuzy (1491 r.). Benedykt Polak to pierwszy polski podróżnik, któremu zawdzięczamy wiarygodne informacje o państwie mongolskim (XIII w.).

Geografia polska w okresie odrodzenia

Odrodzenie to okres rozkwitu polskiej geografii. Jej centrum stanowiła Akademia Krakowska. Zajęcia z geografii w XVI w. prowadzone były w ramach filozofii przyrody (Jan ze Stobnicy), obejmowały one również wykłady z astronomii i meteorologii; ich podstawą była Fizyka i Meteorologia Arystotelesa. Od końca XV do początku XVII wieku profesorowie Akademii prowadzili systematyczne, codzienne zapisy pogody (zebrano około 10 tys. spostrzeżeń). Odbiciem wielkich odkryć geograficznych było skonstruowanie w 1510 roku Globusa Jagiellońskiego, jednego z najstarszych przedstawiających Amerykę Południową jako odrębny kontynent. Jan ze Strobnicy był autorem mapy świata (1512), która jako pierwsza w Polsce ukazała się drukiem. Uwzględniała ona Amerykę Pd. jako osobny kontynent. Rozszerzył on również tablice współrzędnych geogr. Ptolemeusza na półkulę zachodnią i podał metodę wyznaczania położenia geograficznego. Z Akademią Krakowską związany był również Maciej z Miechowa, autor Traktatu o obu Sarmacjach (1518 r.), pierwszej nowożytnej pracy o Europie Wschodniej, przeczącej istnieniu w jej obszarze gór Rifejskich i Hiperborejskich (jednego z dogmatów geografii starożytnej i średniowiecznej), skąd miały wypływać wszystkie rzeki. Przewrotu w astronomii dokonał Kopernik ogłoszeniem w De revolutionibus orbium coelestium teorii heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego. Pod jego kierunkiem wydano w Gdańsku w 1540 r. pierwszy pomiar deklinacji magnetycznej w Polsce. W okresie renesansu powstały mapy Polski Wapowskiego (1526 r.) i Grodeckiego (1558 r.) włączone do 1 wydania atlasu Orteliusa. W okresie tym powstał też osiemnastokartonowy atlas Chin sporządzony przez Boyma, polskiego jezuity. Marcin Kromer w dziele Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et republica regni Polonici libri duo używa określenia "geographia", nieznanego w rzymskiej i średniowiecznej łacinie.